26 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
एवं बहुगुणं सैन्यम् एवं बहुविधं परम्
व्यूढम् एवं यथाशास्त्रम् अमोघं चैव संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
evaṃ bahuguṇaṃ sainyam evaṃ bahuvidhaṃ param
vyūḍham evaṃ yathāśāstram amoghaṃ caiva saṃjaya
- 2
पुष्टम् अस्माकम् अत्यन्तम् अभिकामं च नः सदा
प्रह्वम् अव्यसनोपेतं पुरस्ताद्दृष्टविक्रमम्
puṣṭam asmākam atyantam abhikāmaṃ ca naḥ sadā
prahvam avyasanopetaṃ purastāddṛṣṭavikramam
- 3
नातिवृद्धम् अबालं च न कृशं न च पीवरम्
लघुवृत्तायतप्रायं सारगात्रम् अनामयम्
nātivṛddham abālaṃ ca na kṛśaṃ na ca pīvaram
laghuvṛttāyataprāyaṃ sāragātram anāmayam
- 4
आत्तसंनाहशस्त्रं च बहुशस्त्रपरिग्रहम्
असियुद्धे नियुद्धे च गदायुद्धे च कोविदम्
āttasaṃnāhaśastraṃ ca bahuśastraparigraham
asiyuddhe niyuddhe ca gadāyuddhe ca kovidam
- 5
प्रासर्ष्टितोमरेष्वाजौ परिघेष्वायसेषु च
भिण्डिपालेषु शक्तीषु मुसलेषु च सर्वशः
prāsarṣṭitomareṣvājau parigheṣvāyaseṣu ca
bhiṇḍipāleṣu śaktīṣu musaleṣu ca sarvaśaḥ
- 6
कम्पनेषु च चापेषु कणपेषु च सर्वशः
क्षेपणीषु च चित्रासु मुष्टियुद्धेषु कोविदम्
kampaneṣu ca cāpeṣu kaṇapeṣu ca sarvaśaḥ
kṣepaṇīṣu ca citrāsu muṣṭiyuddheṣu kovidam
- 7
अपरोक्षं च विद्यासु व्यायामेषु कृतश्रमम्
शस्त्रग्रहणविद्यासु सर्वासु परिनिष्ठितम्
aparokṣaṃ ca vidyāsu vyāyāmeṣu kṛtaśramam
śastragrahaṇavidyāsu sarvāsu pariniṣṭhitam
- 8
आरोहे पर्यवस्कन्दे सरणे सान्तरप्लुते
सम्यक्प्रहरणे याने व्यपयाने च कोविदम्
ārohe paryavaskande saraṇe sāntaraplute
samyakpraharaṇe yāne vyapayāne ca kovidam
- 9
नागाश्वरथयानेषु बहुशः सुपरीक्षितम्
परीक्ष्य च यथान्यायं वेतनेनोपपादितम्
nāgāśvarathayāneṣu bahuśaḥ suparīkṣitam
parīkṣya ca yathānyāyaṃ vetanenopapāditam
- 10
न गोष्ठ्या नोपचारेण न च बन्धुनिमित्ततः
न सौहृदबलैश्चापि नाकुलीनपरिग्रहैः
na goṣṭhyā nopacāreṇa na ca bandhunimittataḥ
na sauhṛdabalaiścāpi nākulīnaparigrahaiḥ
- 11
समृद्धजनम् आर्यं च तुष्टसत्कृतबान्धवम्
कृतोपकारभूयिष्ठं यशस्वि च मनस्वि च
samṛddhajanam āryaṃ ca tuṣṭasatkṛtabāndhavam
kṛtopakārabhūyiṣṭhaṃ yaśasvi ca manasvi ca
- 12
सजयैश्च नरैर्मुख्यैर्बहुशो मुख्यकर्मभिः
लोकपालोपमैस्तात पालितं लोकविश्रुतैः
sajayaiśca narairmukhyairbahuśo mukhyakarmabhiḥ
lokapālopamaistāta pālitaṃ lokaviśrutaiḥ
- 13
बहुभिः क्षत्रियैर्गुप्तं पृथिव्यां लोकसंमतैः
अस्मान् अभिगतैः कामात्सबलैः सपदानुगैः
bahubhiḥ kṣatriyairguptaṃ pṛthivyāṃ lokasaṃmataiḥ
asmān abhigataiḥ kāmātsabalaiḥ sapadānugaiḥ
- 14
महोदधिम् इवापूर्णम् आपगाभिः समन्ततः
अपक्षैः पक्षसंकाशै रथैर्नागैश्च संवृतम्
mahodadhim ivāpūrṇam āpagābhiḥ samantataḥ
apakṣaiḥ pakṣasaṃkāśai rathairnāgaiśca saṃvṛtam
- 15
नानायोधजलं भीमं वाहनोर्मितरङ्गिणम्
क्षेपण्यसिगदाशक्तिशरप्राससमाकुलम्
nānāyodhajalaṃ bhīmaṃ vāhanormitaraṅgiṇam
kṣepaṇyasigadāśaktiśaraprāsasamākulam
- 16
ध्वजभूषणसंबाधं रत्नपट्टेन संचितम्
वाहनैः परिसर्पद्भिर्वायुवेगविकम्पितम्
dhvajabhūṣaṇasaṃbādhaṃ ratnapaṭṭena saṃcitam
vāhanaiḥ parisarpadbhirvāyuvegavikampitam
- 17
अपारम् इव गर्जन्तं सागरप्रतिमं महत्
द्रोणभीष्माभिसंगुप्तं गुप्तं च कृतवर्मणा
apāram iva garjantaṃ sāgarapratimaṃ mahat
droṇabhīṣmābhisaṃguptaṃ guptaṃ ca kṛtavarmaṇā
- 18
कृपदुःशासनाभ्यां च जयद्रथमुखैस्तथा
भगदत्तविकर्णाभ्यां द्रौणिसौबलबाह्लिकैः
kṛpaduḥśāsanābhyāṃ ca jayadrathamukhaistathā
bhagadattavikarṇābhyāṃ drauṇisaubalabāhlikaiḥ
- 19
गुप्तं प्रवीरैर्लोकस्य सारवद्भिर्महात्मभिः
यद् अहन्यत संग्रामे दिष्टम् एतत्पुरातनम्
guptaṃ pravīrairlokasya sāravadbhirmahātmabhiḥ
yad ahanyata saṃgrāme diṣṭam etatpurātanam
- 20
नैतादृशं समुद्योगं दृष्टवन्तो ऽथ मानुषाः
ऋषयो वा महाभागाः पुराणा भुवि संजय
naitādṛśaṃ samudyogaṃ dṛṣṭavanto 'tha mānuṣāḥ
ṛṣayo vā mahābhāgāḥ purāṇā bhuvi saṃjaya
- 21
ईदृशो हि बलौघस्तु युक्तः शस्त्रास्त्रसंपदा
वध्यते यत्र संग्रामे किम् अन्यद्भागधेयतः
īdṛśo hi balaughastu yuktaḥ śastrāstrasaṃpadā
vadhyate yatra saṃgrāme kim anyadbhāgadheyataḥ
- 22
विपरीतम् इदं सर्वं प्रतिभाति स्म संजय
यत्रेदृशं बलं घोरं नातरद्युधि पाण्डवान्
viparītam idaṃ sarvaṃ pratibhāti sma saṃjaya
yatredṛśaṃ balaṃ ghoraṃ nātaradyudhi pāṇḍavān
- 23
अथवा पाण्डवार्थाय देवास्तत्र समागताः
युध्यन्ते मामकं सैन्यं यद् अवध्यन्त संजय
athavā pāṇḍavārthāya devāstatra samāgatāḥ
yudhyante māmakaṃ sainyaṃ yad avadhyanta saṃjaya
- 24
उक्तो हि विदुरेणेह हितं पथ्यं च संजय
न च गृह्णाति तन्मन्दः पुत्रो दुर्योधनो मम
ukto hi vidureṇeha hitaṃ pathyaṃ ca saṃjaya
na ca gṛhṇāti tanmandaḥ putro duryodhano mama
- 25
तस्य मन्ये मतिः पूर्वं सर्वज्ञस्य महात्मनः
आसीद्यथागतं तात येन दृष्टम् इदं पुरा
tasya manye matiḥ pūrvaṃ sarvajñasya mahātmanaḥ
āsīdyathāgataṃ tāta yena dṛṣṭam idaṃ purā
- 26
अथवा भाव्यम् एवं हि संजयैतेन सर्वथा
पुरा धात्रा यथा सृष्टं तत्तथा न तद् अन्यथा
athavā bhāvyam evaṃ hi saṃjayaitena sarvathā
purā dhātrā yathā sṛṣṭaṃ tattathā na tad anyathā

