58 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
कथं शिखण्डी गाङ्गेयम् अभ्यवर्तत संयुगे
पाण्डवाश्च तथा भीष्मं तन्ममाचक्ष्व संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
kathaṃ śikhaṇḍī gāṅgeyam abhyavartata saṃyuge
pāṇḍavāśca tathā bhīṣmaṃ tanmamācakṣva saṃjaya
- 2
संजय उवाच
ततः प्रभाते विमले सूर्यस्योदयनं प्रति
वाद्यमानासु भेरीषु मृदङ्गेष्वानकेषु च
saṃjaya uvāca
tataḥ prabhāte vimale sūryasyodayanaṃ prati
vādyamānāsu bherīṣu mṛdaṅgeṣvānakeṣu ca
- 3
ध्मायत्सु दधिवर्णेषु जलजेषु समन्ततः
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य निर्याताः पाण्डवा युधि
dhmāyatsu dadhivarṇeṣu jalajeṣu samantataḥ
śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya niryātāḥ pāṇḍavā yudhi
- 4
कृत्वा व्यूहं महाराज सर्वशत्रुनिबर्हणम्
शिखण्डी सर्वसैन्यानाम् अग्र आसीद्विशां पते
kṛtvā vyūhaṃ mahārāja sarvaśatrunibarhaṇam
śikhaṇḍī sarvasainyānām agra āsīdviśāṃ pate
- 5
चक्ररक्षौ ततस्तस्य भीमसेनधनंजयौ
पृष्ठतो द्रौपदेयाश्च सौभद्रश्चैव वीर्यवान्
cakrarakṣau tatastasya bhīmasenadhanaṃjayau
pṛṣṭhato draupadeyāśca saubhadraścaiva vīryavān
- 6
सात्यकिश्चेकितानश्च तेषां गोप्ता महारथः
धृष्टद्युम्नस्ततः पश्चात्पाञ्चालैर् अभिरक्षितः
sātyakiścekitānaśca teṣāṃ goptā mahārathaḥ
dhṛṣṭadyumnastataḥ paścātpāñcālair abhirakṣitaḥ
- 7
ततो युधिष्ठिरो राजा यमाभ्यां सहितः प्रभुः
प्रययौ सिंहनादेन नादयन्भरतर्षभ
tato yudhiṣṭhiro rājā yamābhyāṃ sahitaḥ prabhuḥ
prayayau siṃhanādena nādayanbharatarṣabha
- 8
विराटस्तु ततः पश्चात्स्वेन सैन्येन संवृतः
द्रुपदश्च महाराज ततः पश्चाद् उपाद्रवत्
virāṭastu tataḥ paścātsvena sainyena saṃvṛtaḥ
drupadaśca mahārāja tataḥ paścād upādravat
- 9
केकया भ्रातरः पञ्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान्
जघनं पालयामास पाण्डुसैन्यस्य भारत
kekayā bhrātaraḥ pañca dhṛṣṭaketuśca vīryavān
jaghanaṃ pālayāmāsa pāṇḍusainyasya bhārata
- 10
एवं व्यूह्य महत्सैन्यं पाण्डवास्तव वाहिनीम्
अभ्यद्रवन्त संग्रामे त्यक्त्वा जीवितम् आत्मनः
evaṃ vyūhya mahatsainyaṃ pāṇḍavāstava vāhinīm
abhyadravanta saṃgrāme tyaktvā jīvitam ātmanaḥ
- 11
तथैव कुरवो राजन्भीष्मं कृत्वा महाबलम्
अग्रतः सर्वसैन्यानां प्रययुः पाण्डवान्प्रति
tathaiva kuravo rājanbhīṣmaṃ kṛtvā mahābalam
agrataḥ sarvasainyānāṃ prayayuḥ pāṇḍavānprati
- 12
पुत्रैस्तव दुराधर्षै रक्षितः सुमहाबलैः
ततो द्रोणो महेष्वासः पुत्रश्चास्य महारथः
putraistava durādharṣai rakṣitaḥ sumahābalaiḥ
tato droṇo maheṣvāsaḥ putraścāsya mahārathaḥ
- 13
भगदत्तस्ततः पश्चाद्गजानीकेन संवृतः
कृपश्च कृतवर्मा च भगदत्तम् अनुव्रतौ
bhagadattastataḥ paścādgajānīkena saṃvṛtaḥ
kṛpaśca kṛtavarmā ca bhagadattam anuvratau
- 14
काम्बोजराजो बलवांस्ततः पश्चात्सुदक्षिणः
मागधश्च जयत्सेनः सौबलश्च बृहद्बलः
kāmbojarājo balavāṃstataḥ paścātsudakṣiṇaḥ
māgadhaśca jayatsenaḥ saubalaśca bṛhadbalaḥ
- 15
तथेतरे महेष्वासाः सुशर्मप्रमुखा नृपाः
जघनं पालयामासुस्तव सैन्यस्य भारत
tathetare maheṣvāsāḥ suśarmapramukhā nṛpāḥ
jaghanaṃ pālayāmāsustava sainyasya bhārata
- 16
दिवसे दिवसे प्राप्ते भीष्मः शांतनवो युधि
आसुरान् अकरोद्व्यूहान्पैशाचान् अथ राक्षसान्
divase divase prāpte bhīṣmaḥ śāṃtanavo yudhi
āsurān akarodvyūhānpaiśācān atha rākṣasān
- 17
ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत
अन्योन्यं निघ्नतां राजन्यमराष्ट्रविवर्धनम्
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tava teṣāṃ ca bhārata
anyonyaṃ nighnatāṃ rājanyamarāṣṭravivardhanam
- 18
अर्जुनप्रमुखाः पार्थाः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
भीष्मं युद्धे ऽभ्यवर्तन्त किरन्तो विविधाञ्शरान्
arjunapramukhāḥ pārthāḥ puraskṛtya śikhaṇḍinam
bhīṣmaṃ yuddhe 'bhyavartanta kiranto vividhāñśarān
- 19
तत्र भारत भीमेन पीडितास्तावकाः शरैः
रुधिरौघपरिक्लिन्नाः परलोकं ययुस्तदा
tatra bhārata bhīmena pīḍitāstāvakāḥ śaraiḥ
rudhiraughapariklinnāḥ paralokaṃ yayustadā
- 20
नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः
तव सैन्यं समासाद्य पीडयामासुर् ओजसा
nakulaḥ sahadevaśca sātyakiśca mahārathaḥ
tava sainyaṃ samāsādya pīḍayāmāsur ojasā
- 21
ते वध्यमानाः समरे तावका भरतर्षभ
नाशक्नुवन्वारयितुं पाण्डवानां महद्बलम्
te vadhyamānāḥ samare tāvakā bharatarṣabha
nāśaknuvanvārayituṃ pāṇḍavānāṃ mahadbalam
- 22
ततस्तु तावकं सैन्यं वध्यमानं समन्ततः
सम्प्राद्रवद्दिशो राजन्काल्यमानं महारथैः
tatastu tāvakaṃ sainyaṃ vadhyamānaṃ samantataḥ
samprādravaddiśo rājankālyamānaṃ mahārathaiḥ
- 23
त्रातारं नाध्यगच्छन्त तावका भरतर्षभ
वध्यमानाः शितैर्बाणैः पाण्डवैः सहसृञ्जयैः
trātāraṃ nādhyagacchanta tāvakā bharatarṣabha
vadhyamānāḥ śitairbāṇaiḥ pāṇḍavaiḥ sahasṛñjayaiḥ
- 24
धृतराष्ट्र उवाच
पीड्यमानं बलं पार्थैर्दृष्ट्वा भीष्मः पराक्रमी
यद् अकार्षीद्रणे क्रुद्धस्तन्ममाचक्ष्व संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
pīḍyamānaṃ balaṃ pārthairdṛṣṭvā bhīṣmaḥ parākramī
yad akārṣīdraṇe kruddhastanmamācakṣva saṃjaya
- 25
कथं वा पाण्डवान्युद्धे प्रत्युद्यातः परंतपः
विनिघ्नन्सोमकान्वीरांस्तन्ममाचक्ष्व संजय
kathaṃ vā pāṇḍavānyuddhe pratyudyātaḥ paraṃtapaḥ
vinighnansomakānvīrāṃstanmamācakṣva saṃjaya
- 26
संजय उवाच
आचक्षे ते महाराज यद् अकार्षीत्पितामहः
पीडिते तव पुत्रस्य सैन्ये पाण्डवसृञ्जयैः
saṃjaya uvāca
ācakṣe te mahārāja yad akārṣītpitāmahaḥ
pīḍite tava putrasya sainye pāṇḍavasṛñjayaiḥ
- 27
प्रहृष्टमनसः शूराः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज
अभ्यवर्तन्त निघ्नन्तस्तव पुत्रस्य वाहिनीम्
prahṛṣṭamanasaḥ śūrāḥ pāṇḍavāḥ pāṇḍupūrvaja
abhyavartanta nighnantastava putrasya vāhinīm
- 28
तं विनाशं मनुष्येन्द्र नरवारणवाजिनाम्
नामृष्यत तदा भीष्मः सैन्यघातं रणे परैः
taṃ vināśaṃ manuṣyendra naravāraṇavājinām
nāmṛṣyata tadā bhīṣmaḥ sainyaghātaṃ raṇe paraiḥ
- 29
स पाण्डवान्महेष्वासः पाञ्चालांश्च ससृञ्जयान्
अभ्यद्रवत दुर्धर्षस्त्यक्त्वा जीवितम् आत्मनः
sa pāṇḍavānmaheṣvāsaḥ pāñcālāṃśca sasṛñjayān
abhyadravata durdharṣastyaktvā jīvitam ātmanaḥ
- 30
स पाण्डवानां प्रवरान्पञ्च राजन्महारथान्
आत्तशस्त्रान्रणे यत्तान्वारयामास सायकैः
नाराचैर्वत्सदन्तैश्च शितैर् अञ्जलिकैस्तथा
sa pāṇḍavānāṃ pravarānpañca rājanmahārathān
āttaśastrānraṇe yattānvārayāmāsa sāyakaiḥ
nārācairvatsadantaiśca śitair añjalikaistathā

