34 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे जग्मुः स्वान् आलयान्पुनः
तूष्णींभूते महाराज भीष्मे शंतनुनन्दने
saṃjaya uvāca
tataste pārthivāḥ sarve jagmuḥ svān ālayānpunaḥ
tūṣṇīṃbhūte mahārāja bhīṣme śaṃtanunandane
- 2
श्रुत्वा तु निहतं भीष्मं राधेयः पुरुषर्षभः
ईषद् आगतसंत्रासः त्वरयोपजगाम ह
śrutvā tu nihataṃ bhīṣmaṃ rādheyaḥ puruṣarṣabhaḥ
īṣad āgatasaṃtrāsaḥ tvarayopajagāma ha
- 3
स ददर्श महात्मानं शरतल्पगतं तदा
जन्मशय्यागतं देवं कार्त्तिकेयम् इव प्रभुम्
sa dadarśa mahātmānaṃ śaratalpagataṃ tadā
janmaśayyāgataṃ devaṃ kārttikeyam iva prabhum
- 4
निमीलिताक्षं तं वीरं साश्रुकण्ठस्तदा वृषः
अभ्येत्य पादयोस्तस्य निपपात महाद्युतिः
nimīlitākṣaṃ taṃ vīraṃ sāśrukaṇṭhastadā vṛṣaḥ
abhyetya pādayostasya nipapāta mahādyutiḥ
- 5
राधेयो ऽहं कुरुश्रेष्ठ नित्यं चाक्षिगतस्तव
द्वेष्यो ऽत्यन्तम् अनागाः सन्न् इति चैनम् उवाच ह
rādheyo 'haṃ kuruśreṣṭha nityaṃ cākṣigatastava
dveṣyo 'tyantam anāgāḥ sann iti cainam uvāca ha
- 6
तच्छ्रुत्वा कुरुवृद्धः स बलात्संवृत्तलोचनः
शनैर् उद्वीक्ष्य सस्नेहम् इदं वचनम् अब्रवीत्
tacchrutvā kuruvṛddhaḥ sa balātsaṃvṛttalocanaḥ
śanair udvīkṣya sasneham idaṃ vacanam abravīt
- 7
रहितं धिष्ण्यम् आलोक्य समुत्सार्य च रक्षिणः
पितेव पुत्रं गाङ्गेयः परिष्वज्यैकबाहुना
rahitaṃ dhiṣṇyam ālokya samutsārya ca rakṣiṇaḥ
piteva putraṃ gāṅgeyaḥ pariṣvajyaikabāhunā
- 8
एह्य् एहि मे विप्रतीप स्पर्धसे त्वं मया सह
यदि मां नाभिगच्छेथा न ते श्रेयो भवेद्ध्रुवम्
ehy ehi me vipratīpa spardhase tvaṃ mayā saha
yadi māṃ nābhigacchethā na te śreyo bhaveddhruvam
- 9
कौन्तेयस्त्वं न राधेयो विदितो नारदान्मम
कृष्णद्वैपायनाच्चैव केशवाच्च न संशयः
kaunteyastvaṃ na rādheyo vidito nāradānmama
kṛṣṇadvaipāyanāccaiva keśavācca na saṃśayaḥ
- 10
न च द्वेषो ऽस्ति मे तात त्वयि सत्यं ब्रवीमि ते
तेजोवधनिमित्तं तु परुषाण्य् अहम् उक्तवान्
na ca dveṣo 'sti me tāta tvayi satyaṃ bravīmi te
tejovadhanimittaṃ tu paruṣāṇy aham uktavān
- 11
अकस्मात्पाण्डवान्हि त्वं द्विषसीति मतिर्मम
येनासि बहुशो रूक्षं चोदितः सूर्यनन्दन
akasmātpāṇḍavānhi tvaṃ dviṣasīti matirmama
yenāsi bahuśo rūkṣaṃ coditaḥ sūryanandana
- 12
जानामि समरे वीर्यं शत्रुभिर्दुःसहं तव
ब्रह्मण्यतां च शौर्यं च दाने च परमां गतिम्
jānāmi samare vīryaṃ śatrubhirduḥsahaṃ tava
brahmaṇyatāṃ ca śauryaṃ ca dāne ca paramāṃ gatim
- 13
न त्वया सदृशः कश्चित्पुरुषेष्व् अमरोपम
कुलभेदं च मत्वाहं सदा परुषम् उक्तवान्
na tvayā sadṛśaḥ kaścitpuruṣeṣv amaropama
kulabhedaṃ ca matvāhaṃ sadā paruṣam uktavān
- 14
इष्वस्त्रे भारसंधाने लाघवे ऽस्त्रबले तथा
सदृशः फल्गुनेनासि कृष्णेन च महात्मना
iṣvastre bhārasaṃdhāne lāghave 'strabale tathā
sadṛśaḥ phalgunenāsi kṛṣṇena ca mahātmanā
- 15
कर्ण राजपुरं गत्वा त्वयैकेन धनुष्मता
तस्यार्थे कुरुराजस्य राजानो मृदिता युधि
karṇa rājapuraṃ gatvā tvayaikena dhanuṣmatā
tasyārthe kururājasya rājāno mṛditā yudhi
- 16
तथा च बलवान्राजा जरासंधो दुरासदः
समरे समरश्लाघी त्वया न सदृशो ऽभवत्
tathā ca balavānrājā jarāsaṃdho durāsadaḥ
samare samaraślāghī tvayā na sadṛśo 'bhavat
- 17
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च तेजसार्क इवापरः
देवगर्भो ऽजितः संख्ये मनुष्यैर् अधिको भुवि
brahmaṇyaḥ satyavādī ca tejasārka ivāparaḥ
devagarbho 'jitaḥ saṃkhye manuṣyair adhiko bhuvi
- 18
व्यपनीतो ऽद्य मन्युर्मे यस्त्वां प्रति पुरा कृतः
दैवं पुरुषकारेण न शक्यम् अतिवर्तितुम्
vyapanīto 'dya manyurme yastvāṃ prati purā kṛtaḥ
daivaṃ puruṣakāreṇa na śakyam ativartitum
- 19
सोदर्याः पाण्डवा वीरा भ्रातरस्ते ऽरिसूदन
संगच्छ तैर्महाबाहो मम चेद् इच्छसि प्रियम्
sodaryāḥ pāṇḍavā vīrā bhrātaraste 'risūdana
saṃgaccha tairmahābāho mama ced icchasi priyam
- 20
मया भवतु निर्वृत्तं वैरम् आदित्यनन्दन
पृथिव्यां सर्वराजानो भवन्त्व् अद्य निरामयाः
mayā bhavatu nirvṛttaṃ vairam ādityanandana
pṛthivyāṃ sarvarājāno bhavantv adya nirāmayāḥ
- 21
कर्ण उवाच
जानाम्य् अहं महाप्राज्ञ सर्वम् एतन्न संशयः
यथा वदसि दुर्धर्ष कौन्तेयो ऽहं न सूतजः
karṇa uvāca
jānāmy ahaṃ mahāprājña sarvam etanna saṃśayaḥ
yathā vadasi durdharṣa kaunteyo 'haṃ na sūtajaḥ
- 22
अवकीर्णस्त्व् अहं कुन्त्या सूतेन च विवर्धितः
भुक्त्वा दुर्योधनैश्वर्यं न मिथ्या कर्तुम् उत्सहे
avakīrṇastv ahaṃ kuntyā sūtena ca vivardhitaḥ
bhuktvā duryodhanaiśvaryaṃ na mithyā kartum utsahe
- 23
वसु चैव शरीरं च यद् उदारं तथा यशः
सर्वं दुर्योधनस्यार्थे त्यक्तं मे भूरिदक्षिण
कोपिताः पाण्डवा नित्यं मयाश्रित्य सुयोधनम्
vasu caiva śarīraṃ ca yad udāraṃ tathā yaśaḥ
sarvaṃ duryodhanasyārthe tyaktaṃ me bhūridakṣiṇa
kopitāḥ pāṇḍavā nityaṃ mayāśritya suyodhanam
- 24
अवश्यभावी वै यो ऽर्थो न स शक्यो निवर्तितुम्
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुम् उत्सहेत्
avaśyabhāvī vai yo 'rtho na sa śakyo nivartitum
daivaṃ puruṣakāreṇa ko nivartitum utsahet
- 25
पृथिवीक्षयशंसीनि निमित्तानि पितामह
भवद्भिर् उपलब्धानि कथितानि च संसदि
pṛthivīkṣayaśaṃsīni nimittāni pitāmaha
bhavadbhir upalabdhāni kathitāni ca saṃsadi
- 26
पाण्डवा वासुदेवश्च विदिता मम सर्वशः
अजेयाः पुरुषैर् अन्यैर् इति तांश्चोत्सहामहे
pāṇḍavā vāsudevaśca viditā mama sarvaśaḥ
ajeyāḥ puruṣair anyair iti tāṃścotsahāmahe
- 27
अनुजानीष्व मां तात युद्धे प्रीतमनाः सदा
अनुज्ञातस्त्वया वीर युध्येयम् इति मे मतिः
anujānīṣva māṃ tāta yuddhe prītamanāḥ sadā
anujñātastvayā vīra yudhyeyam iti me matiḥ
- 28
दुरुक्तं विप्रतीपं वा संरम्भाच्चापलात्तथा
यन्मयापकृतं किंचित्तद् अनुक्षन्तुम् अर्हसि
duruktaṃ vipratīpaṃ vā saṃrambhāccāpalāttathā
yanmayāpakṛtaṃ kiṃcittad anukṣantum arhasi
- 29
भीष्म उवाच
न चेच्छक्यम् अथोत्स्रष्टुं वैरम् एतत्सुदारुणम्
अनुजानामि कर्ण त्वां युध्यस्व स्वर्गकाम्यया
bhīṣma uvāca
na cecchakyam athotsraṣṭuṃ vairam etatsudāruṇam
anujānāmi karṇa tvāṃ yudhyasva svargakāmyayā
- 30
विमन्युर्गतसंरम्भः कुरु कर्म नृपस्य हि
यथाशक्ति यथोत्साहं सतां वृत्तेषु वृत्तवान्
vimanyurgatasaṃrambhaḥ kuru karma nṛpasya hi
yathāśakti yathotsāhaṃ satāṃ vṛtteṣu vṛttavān

