33 shlokas
- 1
संजय उवाच
saṃjaya uvāca
- 3
एकाग्रमनसो भूत्वा पाण्डवानां वरूथिनीम्
बभञ्जुर्बहुशो राजंस्ते चाभज्यन्त संयुगे
ekāgramanaso bhūtvā pāṇḍavānāṃ varūthinīm
babhañjurbahuśo rājaṃste cābhajyanta saṃyuge
- 4
द्रवद्भिर् अथ भग्नैश्च परिवर्तद्भिर् एव च
पाण्डवैः कौरवैश्चैव न प्रज्ञायत किंचन
dravadbhir atha bhagnaiśca parivartadbhir eva ca
pāṇḍavaiḥ kauravaiścaiva na prajñāyata kiṃcana
- 5
उदतिष्ठद्रजो भौमं छादयानं दिवाकरम्
दिशः प्रतिदिशो वापि तत्र जज्ञुः कथंचन
udatiṣṭhadrajo bhaumaṃ chādayānaṃ divākaram
diśaḥ pratidiśo vāpi tatra jajñuḥ kathaṃcana
- 6
अनुमानेन संज्ञाभिर्नामगोत्रैश्च संयुगे
वर्तते स्म तदा युद्धं तत्र तत्र विशां पते
anumānena saṃjñābhirnāmagotraiśca saṃyuge
vartate sma tadā yuddhaṃ tatra tatra viśāṃ pate
- 7
न व्यूहो भिद्यते तत्र कौरवाणां कथंचन
रक्षितः सत्यसंधेन भारद्वाजेन धीमता
na vyūho bhidyate tatra kauravāṇāṃ kathaṃcana
rakṣitaḥ satyasaṃdhena bhāradvājena dhīmatā
- 8
तथैव पाण्डवेयानां रक्षितः सव्यसाचिना
नाभिध्यत महाव्यूहो भीमेन च सुरक्षितः
tathaiva pāṇḍaveyānāṃ rakṣitaḥ savyasācinā
nābhidhyata mahāvyūho bhīmena ca surakṣitaḥ
- 9
सेनाग्राद् अभिनिष्पत्य प्रायुध्यंस्तत्र मानवाः
उभयोः सेनयो राजन्व्यतिषक्तरथद्विपाः
senāgrād abhiniṣpatya prāyudhyaṃstatra mānavāḥ
ubhayoḥ senayo rājanvyatiṣaktarathadvipāḥ
- 10
हयारोहैर्हयारोहाः पात्यन्ते स्म महाहवे
ऋष्टिभिर्विमलाग्राभिः प्रासैर् अपि च संयुगे
hayārohairhayārohāḥ pātyante sma mahāhave
ṛṣṭibhirvimalāgrābhiḥ prāsair api ca saṃyuge
- 11
रथी रथिनम् आसाद्य शरैः कनकभूषणैः
पातयामास समरे तस्मिन्न् अतिभयंकरे
rathī rathinam āsādya śaraiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ
pātayāmāsa samare tasminn atibhayaṃkare
- 12
गजारोहा गजारोहान्नाराचशरतोमरैः
संसक्ताः पातयामासुस्तव तेषां च संघशः
gajārohā gajārohānnārācaśaratomaraiḥ
saṃsaktāḥ pātayāmāsustava teṣāṃ ca saṃghaśaḥ
- 13
पत्तिसंघा रणे पत्तीन्भिण्डिपालपरश्वधैः
न्यपातयन्त संहृष्टाः परस्परकृतागसः
pattisaṃghā raṇe pattīnbhiṇḍipālaparaśvadhaiḥ
nyapātayanta saṃhṛṣṭāḥ parasparakṛtāgasaḥ
- 14
पदाती रथिनं संख्ये रथी चापि पदातिनम्
न्यपातयच्छितैः शस्त्रैः सेनयोर् उभयोर् अपि
padātī rathinaṃ saṃkhye rathī cāpi padātinam
nyapātayacchitaiḥ śastraiḥ senayor ubhayor api
- 15
गजारोहा हयारोहान्पातयांचक्रिरे तदा
हयारोहा गजस्थांश्च तद् अद्भुतम् इवाभवत्
gajārohā hayārohānpātayāṃcakrire tadā
hayārohā gajasthāṃśca tad adbhutam ivābhavat
- 16
गजारोहवरैश्चापि तत्र तत्र पदातयः
पातिताः समदृश्यन्त तैश्चापि गजयोधिनः
gajārohavaraiścāpi tatra tatra padātayaḥ
pātitāḥ samadṛśyanta taiścāpi gajayodhinaḥ
- 17
पत्तिसंघा हयारोहैः सादिसंघाश्च पत्तिभिः
पात्यमाना व्यदृश्यन्त शतशो ऽथ सहस्रशः
pattisaṃghā hayārohaiḥ sādisaṃghāśca pattibhiḥ
pātyamānā vyadṛśyanta śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 18
ध्वजैस्तत्रापविद्धैश्च कार्मुकैस्तोमरैस्तथा
प्रासैस्तथा गदाभिश्च परिघैः कम्पनैस्तथा
dhvajaistatrāpaviddhaiśca kārmukaistomaraistathā
prāsaistathā gadābhiśca parighaiḥ kampanaistathā
- 19
शक्तिभिः कवचैश्चित्रैः कणपैर् अङ्कुशैर् अपि
निस्त्रिंशैर्विमलैश्चापि स्वर्णपुङ्खैः शरैस्तथा
śaktibhiḥ kavacaiścitraiḥ kaṇapair aṅkuśair api
nistriṃśairvimalaiścāpi svarṇapuṅkhaiḥ śaraistathā
- 20
परिस्तोमैः कुथाभिश्च कम्बलैश्च महाधनैः
भूर्भाति भरतश्रेष्ठ स्रग्दामैर् इव चित्रिता
paristomaiḥ kuthābhiśca kambalaiśca mahādhanaiḥ
bhūrbhāti bharataśreṣṭha sragdāmair iva citritā
- 21
नराश्वकायैः पतितैर्दन्तिभिश्च महाहवे
अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा
narāśvakāyaiḥ patitairdantibhiśca mahāhave
agamyarūpā pṛthivī māṃsaśoṇitakardamā
- 22
प्रशशाम रजो भौमं व्युक्षितं रणशोणितैः
दिशश्च विमलाः सर्वाः संबभूवुर्जनेश्वर
praśaśāma rajo bhaumaṃ vyukṣitaṃ raṇaśoṇitaiḥ
diśaśca vimalāḥ sarvāḥ saṃbabhūvurjaneśvara
- 23
उत्थितान्य् अगणेयानि कबन्धानि समन्ततः
चिह्नभूतानि जगतो विनाशार्थाय भारत
utthitāny agaṇeyāni kabandhāni samantataḥ
cihnabhūtāni jagato vināśārthāya bhārata
- 24
तस्मिन्युद्धे महारौद्रे वर्तमाने सुदारुणे
प्रत्यदृश्यन्त रथिनो धावमानाः समन्ततः
tasminyuddhe mahāraudre vartamāne sudāruṇe
pratyadṛśyanta rathino dhāvamānāḥ samantataḥ
- 25
ततो द्रोणश्च भीष्मश्च सैन्धवश्च जयद्रथः
पुरुमित्रो विकर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः
tato droṇaśca bhīṣmaśca saindhavaśca jayadrathaḥ
purumitro vikarṇaśca śakuniścāpi saubalaḥ
- 26
एते समरदुर्धर्षाः सिंहतुल्यपराक्रमाः
पाण्डवानाम् अनीकानि बभञ्जुः स्म पुनः पुनः
ete samaradurdharṣāḥ siṃhatulyaparākramāḥ
pāṇḍavānām anīkāni babhañjuḥ sma punaḥ punaḥ
- 27
तथैव भीमसेनो ऽपि राक्षसश्च घटोत्कचः
सात्यकिश्चेकितानश्च द्रौपदेयाश्च भारत
tathaiva bhīmaseno 'pi rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ
sātyakiścekitānaśca draupadeyāśca bhārata
- 28
तावकांस्तव पुत्रांश्च सहितान्सर्वराजभिः
द्रावयामासुर् आजौ ते त्रिदशा दानवान् इव
tāvakāṃstava putrāṃśca sahitānsarvarājabhiḥ
drāvayāmāsur ājau te tridaśā dānavān iva
- 29
तथा ते समरे ऽन्योन्यं निघ्नन्तः क्षत्रियर्षभाः
रक्तोक्षिता घोररूपा विरेजुर्दानवा इव
tathā te samare 'nyonyaṃ nighnantaḥ kṣatriyarṣabhāḥ
raktokṣitā ghorarūpā virejurdānavā iva
- 30
विनिर्जित्य रिपून्वीराः सेनयोर् उभयोर् अपि
व्यदृश्यन्त महामात्रा ग्रहा इव नभस्तले
vinirjitya ripūnvīrāḥ senayor ubhayor api
vyadṛśyanta mahāmātrā grahā iva nabhastale
- 31
ततो रथसहस्रेण पुत्रो दुर्योधनस्तव
अभ्ययात्पाण्डवान्युद्धे राक्षसं च घटोत्कचम्
tato rathasahasreṇa putro duryodhanastava
abhyayātpāṇḍavānyuddhe rākṣasaṃ ca ghaṭotkacam

