21 shlokas
- 1
दुर्योधन उवाच
वासुदेवो महद्भूतं सर्वलोकेषु कथ्यते
तस्यागमं प्रतिष्ठां च ज्ञातुम् इच्छे पितामह
duryodhana uvāca
vāsudevo mahadbhūtaṃ sarvalokeṣu kathyate
tasyāgamaṃ pratiṣṭhāṃ ca jñātum icche pitāmaha
- 2
भीष्म उवाच
वासुदेवो महद्भूतं सम्भूतं सह दैवतैः
न परं पुण्डरीकाक्षाद्दृश्यते भरतर्षभ
मार्कण्डेयश्च गोविन्दं कथयत्यद्भुतं महत्
bhīṣma uvāca
vāsudevo mahadbhūtaṃ sambhūtaṃ saha daivataiḥ
na paraṃ puṇḍarīkākṣāddṛśyate bharatarṣabha
mārkaṇḍeyaśca govindaṃ kathayatyadbhutaṃ mahat
- 3
सर्वभूतानि भूतात्मा महात्मा पुरुषोत्तमः
आपो वायुश्च तेजश्च त्रयम् एतद् अकल्पयत्
sarvabhūtāni bhūtātmā mahātmā puruṣottamaḥ
āpo vāyuśca tejaśca trayam etad akalpayat
- 4
स सृष्ट्वा पृथिवीं देवः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः
अप्सु वै शयनं चक्रे महात्मा पुरुषोत्तमः
सर्वतोयमयो देवो योगात्सुष्वाप तत्र ह
sa sṛṣṭvā pṛthivīṃ devaḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ
apsu vai śayanaṃ cakre mahātmā puruṣottamaḥ
sarvatoyamayo devo yogātsuṣvāpa tatra ha
- 5
मुखतः सो ऽग्निम् असृजत्प्राणाद्वायुम् अथापि च
सरस्वतीं च वेदांश्च मनसः ससृजे ऽच्युतः
mukhataḥ so 'gnim asṛjatprāṇādvāyum athāpi ca
sarasvatīṃ ca vedāṃśca manasaḥ sasṛje 'cyutaḥ
- 6
एष लोकान्ससर्जादौ देवांश्चर्षिगणैः सह
निधनं चैव मृत्युं च प्रजानां प्रभवो ऽव्ययः
eṣa lokānsasarjādau devāṃścarṣigaṇaiḥ saha
nidhanaṃ caiva mṛtyuṃ ca prajānāṃ prabhavo 'vyayaḥ
- 7
एष धर्मश्च धर्मज्ञो वरदः सर्वकामदः
एष कर्ता च कार्यं च पूर्वदेवः स्वयंप्रभुः
eṣa dharmaśca dharmajño varadaḥ sarvakāmadaḥ
eṣa kartā ca kāryaṃ ca pūrvadevaḥ svayaṃprabhuḥ
- 8
भूतं भव्यं भविष्यच्च पूर्वम् एतद् अकल्पयत्
उभे संध्ये दिशः खं च नियमं च जनार्दनः
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca pūrvam etad akalpayat
ubhe saṃdhye diśaḥ khaṃ ca niyamaṃ ca janārdanaḥ
- 9
ऋषींश्चैव हि गोविन्दस्तपश्चैवानु कल्पयत्
स्रष्टारं जगतश्चापि महात्मा प्रभुर् अव्ययः
ṛṣīṃścaiva hi govindastapaścaivānu kalpayat
sraṣṭāraṃ jagataścāpi mahātmā prabhur avyayaḥ
- 10
अग्रजं सर्वभूतानां संकर्षणम् अकल्पयत्
शेषं चाकल्पयद्देवम् अनन्तम् इति यं विदुः
agrajaṃ sarvabhūtānāṃ saṃkarṣaṇam akalpayat
śeṣaṃ cākalpayaddevam anantam iti yaṃ viduḥ
- 11
यो धारयति भूतानि धरां चेमां सपर्वताम्
ध्यानयोगेन विप्राश्च तं वदन्ति महौजसम्
yo dhārayati bhūtāni dharāṃ cemāṃ saparvatām
dhyānayogena viprāśca taṃ vadanti mahaujasam
- 12
कर्णस्रोतोद्भवं चापि मधुं नाम महासुरम्
तम् उग्रम् उग्रकर्माणम् उग्रां बुद्धिं समास्थितम्
ब्रह्मणो ऽपचितिं कुर्वञ्जघान पुरुषोत्तमः
karṇasrotodbhavaṃ cāpi madhuṃ nāma mahāsuram
tam ugram ugrakarmāṇam ugrāṃ buddhiṃ samāsthitam
brahmaṇo 'pacitiṃ kurvañjaghāna puruṣottamaḥ
- 13
तस्य तात वधाद् एव देवदानवमानवाः
मधुसूदनम् इत्याहुर् ऋषयश्च जनार्दनम्
वराहश्चैव सिंहश्च त्रिविक्रमगतिः प्रभुः
tasya tāta vadhād eva devadānavamānavāḥ
madhusūdanam ityāhur ṛṣayaśca janārdanam
varāhaścaiva siṃhaśca trivikramagatiḥ prabhuḥ
- 14
एष माता पिता चैव सर्वेषां प्राणिनां हरिः
परं हि पुण्डरीकाक्षान्न भूतं न भविष्यति
eṣa mātā pitā caiva sarveṣāṃ prāṇināṃ hariḥ
paraṃ hi puṇḍarīkākṣānna bhūtaṃ na bhaviṣyati
- 15
मुखतो ऽसृजद्ब्राह्मणान्बाहुभ्यां क्षत्रियांस्तथा
वैश्यांश्चाप्यूरुतो राजञ्शूद्रान्पद्भ्यां तथैव च
तपसा नियतो देवो निधानं सर्वदेहिनाम्
mukhato 'sṛjadbrāhmaṇānbāhubhyāṃ kṣatriyāṃstathā
vaiśyāṃścāpyūruto rājañśūdrānpadbhyāṃ tathaiva ca
tapasā niyato devo nidhānaṃ sarvadehinām
- 16
ब्रह्मभूतम् अमावास्यां पौर्णमास्यां तथैव च
योगभूतं परिचरन्केशवं महद् आप्नुयात्
brahmabhūtam amāvāsyāṃ paurṇamāsyāṃ tathaiva ca
yogabhūtaṃ paricarankeśavaṃ mahad āpnuyāt
- 17
केशवः परमं तेजः सर्वलोकपितामहः
एवम् आहुर्हृषीकेशं मुनयो वै नराधिप
keśavaḥ paramaṃ tejaḥ sarvalokapitāmahaḥ
evam āhurhṛṣīkeśaṃ munayo vai narādhipa
- 18
एवम् एनं विजानीहि आचार्यं पितरं गुरुम्
कृष्णो यस्य प्रसीदेत लोकास्तेनाक्षया जिताः
evam enaṃ vijānīhi ācāryaṃ pitaraṃ gurum
kṛṣṇo yasya prasīdeta lokāstenākṣayā jitāḥ
- 19
यश्चैवैनं भयस्थाने केशवं शरणं व्रजेत्
सदा नरः पठंश्चेदं स्वस्तिमान्स सुखी भवेत्
yaścaivainaṃ bhayasthāne keśavaṃ śaraṇaṃ vrajet
sadā naraḥ paṭhaṃścedaṃ svastimānsa sukhī bhavet
- 20
ये च कृष्णं प्रपद्यन्ते ते न मुह्यन्ति मानवाः
भये महति ये मग्नाः पाति नित्यं जनार्दनः
ye ca kṛṣṇaṃ prapadyante te na muhyanti mānavāḥ
bhaye mahati ye magnāḥ pāti nityaṃ janārdanaḥ
- 21
एतद्युधिष्ठिरो ज्ञात्वा याथातथ्येन भारत
सर्वात्मना महात्मानं केशवं जगदीश्वरम्
प्रपन्नः शरणं राजन्योगानाम् ईश्वरं प्रभुम्
etadyudhiṣṭhiro jñātvā yāthātathyena bhārata
sarvātmanā mahātmānaṃ keśavaṃ jagadīśvaram
prapannaḥ śaraṇaṃ rājanyogānām īśvaraṃ prabhum

