28 shlokas
- 1
अर्जुन उवाच
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः
arjuna uvāca
ye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ
teṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ
- 2
श्रीभगवानुवाच
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा
सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु
śrībhagavānuvāca
trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā
sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu
- 3
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत
श्रद्धामयो ऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः
sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata
śraddhāmayo 'yaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ
- 4
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः
yajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ
pretānbhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ
- 5
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः
दम्भाहंकारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः
aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥ
dambhāhaṃkārasaṃyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ
- 6
कर्शयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान्
karśayantaḥ śarīrasthaṃ bhūtagrāmamacetasaḥ
māṃ caivāntaḥśarīrasthaṃ tānviddhyāsuraniścayān
- 7
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु
āhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ
yajñastapastathā dānaṃ teṣāṃ bhedamimaṃ śṛṇu
- 8
आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः
āyuḥsattvabalārogyasukhaprītivivardhanāḥ
rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ
- 9
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः
आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः
kaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇarūkṣavidāhinaḥ
āhārā rājasasyeṣṭā duḥkhaśokāmayapradāḥ
- 10
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत्
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम्
yātayāmaṃ gatarasaṃ pūti paryuṣitaṃ ca yat
ucchiṣṭamapi cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasapriyam
- 11
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः
aphalākāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyate
yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ
- 12
अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत्
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम्
abhisaṃdhāya tu phalaṃ dambhārthamapi caiva yat
ijyate bharataśreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam
- 13
विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम्
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते
vidhihīnamasṛṣṭānnaṃ mantrahīnamadakṣiṇam
śraddhāvirahitaṃ yajñaṃ tāmasaṃ paricakṣate
- 14
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम्
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते
devadvijaguruprājñapūjanaṃ śaucamārjavam
brahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate
- 15
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत्
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते
anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat
svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate
- 16
मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः
भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते
manaḥprasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ
bhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate
- 17
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते
śraddhayā parayā taptaṃ tapastattrividhaṃ naraiḥ
aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate
- 18
सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत्
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम्
satkāramānapūjārthaṃ tapo dambhena caiva yat
kriyate tadiha proktaṃ rājasaṃ calamadhruvam
- 19
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम्
mūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥ
parasyotsādanārthaṃ vā tattāmasamudāhṛtam
- 20
दातव्यमिति यद्दानं दीयते ऽनुपकारिणे
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम्
dātavyamiti yaddānaṃ dīyate 'nupakāriṇe
deśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam
- 21
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम्
yattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ
dīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam
- 22
अदेशकाले यद्दानम् अपात्रेभ्यश्च दीयते
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम्
adeśakāle yaddānam apātrebhyaśca dīyate
asatkṛtamavajñātaṃ tattāmasamudāhṛtam
- 23
ॐ तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा
oṃ tatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ
brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā
- 24
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम्
tasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥ
pravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahmavādinām
- 25
तदित्यनभिसंधाय फलं यज्ञतपःक्रियाः
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः
tadityanabhisaṃdhāya phalaṃ yajñatapaḥkriyāḥ
dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ
- 26
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते
sadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate
praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate
- 27
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते
कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते
yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate
karma caiva tadarthīyaṃ sadityevābhidhīyate
- 28
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत्
असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह
aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat
asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha

