28 shlokas
- 1
अर्जुन उवाच
किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम
अधिभूतं च किं प्रोक्तम् अधिदैवं किमुच्यते
arjuna uvāca
kiṃ tadbrahma kimadhyātmaṃ kiṃ karma puruṣottama
adhibhūtaṃ ca kiṃ proktam adhidaivaṃ kimucyate
- 2
अधियज्ञः कथं को ऽत्र देहे ऽस्मिन्मधुसूदन
प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयो ऽसि नियतात्मभिः
adhiyajñaḥ kathaṃ ko 'tra dehe 'sminmadhusūdana
prayāṇakāle ca kathaṃ jñeyo 'si niyatātmabhiḥ
- 3
श्रीभगवानुवाच
अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावो ऽध्यात्ममुच्यते
भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः
śrībhagavānuvāca
akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo 'dhyātmamucyate
bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñitaḥ
- 4
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम्
अधियज्ञो ऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर
adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatam
adhiyajño 'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara
- 5
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम्
यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः
antakāle ca māmeva smaranmuktvā kalevaram
yaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ
- 6
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम्
तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः
yaṃ yaṃ vāpi smaranbhāvaṃ tyajatyante kalevaram
taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ
- 7
तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयः
tasmātsarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca
mayyarpitamanobuddhirmāmevaiṣyasyasaṃśayaḥ
- 8
अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना
परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन्
abhyāsayogayuktena cetasā nānyagāminā
paramaṃ puruṣaṃ divyaṃ yāti pārthānucintayan
- 9
कविं पुराणमनुशासितारमणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः
सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूपमादित्यवर्णं तमसः परस्तात्
kaviṃ purāṇamanuśāsitāramaṇoraṇīyāṃsamanusmaredyaḥ
sarvasya dhātāramacintyarūpamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt
- 10
प्रयाणकाले मनसाचलेन भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव
भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक्स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम्
prayāṇakāle manasācalena bhaktyā yukto yogabalena caiva
bhruvormadhye prāṇamāveśya samyaksa taṃ paraṃ puruṣamupaiti divyam
- 11
यदक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये
yadakṣaraṃ vedavido vadanti viśanti yadyatayo vītarāgāḥ
yadicchanto brahmacaryaṃ caranti tatte padaṃ saṃgraheṇa pravakṣye
- 12
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च
मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम्
sarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirudhya ca
mūrdhnyādhāyātmanaḥ prāṇamāsthito yogadhāraṇām
- 13
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन्
यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम्
omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāmanusmaran
yaḥ prayāti tyajandehaṃ sa yāti paramāṃ gatim
- 14
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः
तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः
ananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ
tasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ
- 15
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम्
नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः
māmupetya punarjanma duḥkhālayamaśāśvatam
nāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ
- 16
आ ब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनो ऽर्जुन
मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते
ā brahmabhuvanāllokāḥ punarāvartino 'rjuna
māmupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate
- 17
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः
रात्रिं युगसहस्रान्तां ते ऽहोरात्रविदो जनाः
sahasrayugaparyantamaharyadbrahmaṇo viduḥ
rātriṃ yugasahasrāntāṃ te 'horātravido janāḥ
- 18
अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे
रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके
avyaktādvyaktayaḥ sarvāḥ prabhavantyaharāgame
rātryāgame pralīyante tatraivāvyaktasaṃjñake
- 19
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते
रात्र्यागमे ऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे
bhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyate
rātryāgame 'vaśaḥ pārtha prabhavatyaharāgame
- 20
परस्तस्मात्तु भावो ऽन्यो ऽव्यक्तो ऽव्यक्तात्सनातनः
यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति
parastasmāttu bhāvo 'nyo 'vyakto 'vyaktātsanātanaḥ
yaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati
- 21
अव्यक्तो ऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम्
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम
avyakto 'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim
yaṃ prāpya na nivartante taddhāma paramaṃ mama
- 22
पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया
यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम्
puruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhyastvananyayā
yasyāntaḥsthāni bhūtāni yena sarvamidaṃ tatam
- 23
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः
प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ
yatra kāle tvanāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥ
prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha
- 24
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम्
तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः
agnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇam
tatra prayātā gacchanti brahma brahmavido janāḥ
- 25
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम्
तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते
dhūmo rātristathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanam
tatra cāndramasaṃ jyotiryogī prāpya nivartate
- 26
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते
एकया यात्यनावृत्तिम् अन्ययावर्तते पुनः
śuklakṛṣṇe gatī hyete jagataḥ śāśvate mate
ekayā yātyanāvṛttim anyayāvartate punaḥ
- 27
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन
तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन
naite sṛtī pārtha jānanyogī muhyati kaścana
tasmātsarveṣu kāleṣu yogayukto bhavārjuna
- 28
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम्
अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम्
vedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva dāneṣu yatpuṇyaphalaṃ pradiṣṭam
atyeti tatsarvamidaṃ viditvā yogī paraṃ sthānamupaiti cādyam

