42 shlokas
- 1
श्रीभगवानुवाच
भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः
यत्ते ऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया
śrībhagavānuvāca
bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ
yatte 'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā
- 2
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः
na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ
ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ
- 3
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम्
असंमूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते
yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram
asaṃmūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate
- 4
बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः
सुखं दुःखं भवो ऽभावो भयं चाभयमेव च
buddhirjñānamasaṃmohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ
sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo 'bhāvo bhayaṃ cābhayameva ca
- 5
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशो ऽयशः
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः
ahiṃsā samatā tuṣṭistapo dānaṃ yaśo 'yaśaḥ
bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ
- 6
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा
मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः
maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā
madbhāvā mānasā jātā yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ
- 7
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः
सो ऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः
etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ
so 'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ
- 8
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः
ahaṃ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṃ pravartate
iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ
- 9
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम्
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च
maccittā madgataprāṇā bodhayantaḥ parasparam
kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca
- 10
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम्
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते
teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam
dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te
- 11
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता
teṣāmevānukampārthamahamajñānajaṃ tamaḥ
nāśayāmyātmabhāvastho jñānadīpena bhāsvatā
- 12
अर्जुन उवाच
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान्
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम्
arjuna uvāca
paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān
puruṣaṃ śāśvataṃ divyamādidevamajaṃ vibhum
- 13
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे
āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā
asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me
- 14
सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव
न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः
sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava
na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ
- 15
स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते
svayamevātmanātmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama
bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate
- 16
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि
vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ
yābhirvibhūtibhirlokānimāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi
- 17
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन्
केषु केषु च भावेषु चिन्त्यो ऽसि भगवन्मया
kathaṃ vidyāmahaṃ yogiṃstvāṃ sadā paricintayan
keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo 'si bhagavanmayā
- 18
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मे ऽमृतम्
vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana
bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me 'mṛtam
- 19
श्रीभगवानुवाच
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे
śrībhagavānuvāca
hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ
prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me
- 20
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च
ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ
ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca
- 21
आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान्
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी
ādityānāmahaṃ viṣṇurjyotiṣāṃ raviraṃśumān
marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī
- 22
वेदानां सामवेदो ऽस्मि देवानामस्मि वासवः
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना
vedānāṃ sāmavedo 'smi devānāmasmi vāsavaḥ
indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā
- 23
रुद्राणां शंकरश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम्
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम्
rudrāṇāṃ śaṃkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām
vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham
- 24
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम्
सेनानीनाम् अहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः
purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim
senānīnām ahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ
- 25
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम्
यज्ञानां जपयज्ञो ऽस्मि स्थावराणां हिमालयः
maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram
yajñānāṃ japayajño 'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ
- 26
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः
aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ
- 27
उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम्
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम्
uccaiḥśravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam
airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam
- 28
आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक्
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः
āyudhānāmahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk
prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ
- 29
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम्
पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम्
anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham
pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham
- 30
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम्
मृगाणां च मृगेन्द्रो ऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम्
prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham
mṛgāṇāṃ ca mṛgendro 'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām

