51 shlokas
- 1
संजय उवाच
व्युष्टायां तु महाराज रजन्यां सर्वपार्थिवाः
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च अभिजग्मुः पितामहम्
saṃjaya uvāca
vyuṣṭāyāṃ tu mahārāja rajanyāṃ sarvapārthivāḥ
pāṇḍavā dhārtarāṣṭrāśca abhijagmuḥ pitāmaham
- 2
तं वीरशयने वीरं शयानं कुरुसत्तमम्
अभिवाद्योपतस्थुर्वै क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम्
taṃ vīraśayane vīraṃ śayānaṃ kurusattamam
abhivādyopatasthurvai kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabham
- 3
कन्याश्चन्दनचूर्णैश्च लाजैर्माल्यैश्च सर्वशः
स्त्रियो बालास्तथा वृद्धाः प्रेक्षकाश्च पृथग्जनाः
समभ्ययुः शांतनवं भूतानीव तमोनुदम्
kanyāścandanacūrṇaiśca lājairmālyaiśca sarvaśaḥ
striyo bālāstathā vṛddhāḥ prekṣakāśca pṛthagjanāḥ
samabhyayuḥ śāṃtanavaṃ bhūtānīva tamonudam
- 4
तूर्याणि गणिका वारास्तथैव नटनर्तकाः
उपानृत्यञ्जगुश्चैव वृद्धं कुरुपितामहम्
tūryāṇi gaṇikā vārāstathaiva naṭanartakāḥ
upānṛtyañjaguścaiva vṛddhaṃ kurupitāmaham
- 5
उपारम्य च युद्धेभ्यः संनाहान्विप्रमुच्य च
आयुधानि च निक्षिप्य सहिताः कुरुपाण्डवाः
upāramya ca yuddhebhyaḥ saṃnāhānvipramucya ca
āyudhāni ca nikṣipya sahitāḥ kurupāṇḍavāḥ
- 6
अन्वासत दुराधर्षं देवव्रतम् अरिंदमम्
अन्योन्यं प्रीतिमन्तस्ते यथापूर्वं यथावयः
anvāsata durādharṣaṃ devavratam ariṃdamam
anyonyaṃ prītimantaste yathāpūrvaṃ yathāvayaḥ
- 7
सा पार्थिवशताकीर्णा समितिर्भीष्मशोभिता
शुशुभे भारती दीप्ता दिवीवादित्यमण्डलम्
sā pārthivaśatākīrṇā samitirbhīṣmaśobhitā
śuśubhe bhāratī dīptā divīvādityamaṇḍalam
- 8
विबभौ च नृपाणां सा पितामहम् उपासताम्
देवानाम् इव देवेशं पितामहम् उपासताम्
vibabhau ca nṛpāṇāṃ sā pitāmaham upāsatām
devānām iva deveśaṃ pitāmaham upāsatām
- 9
भीष्मस्तु वेदनां धैर्यान्निगृह्य भरतर्षभ
अभितप्तः शरैश्चैव नातिहृष्टमनाब्रवीत्
bhīṣmastu vedanāṃ dhairyānnigṛhya bharatarṣabha
abhitaptaḥ śaraiścaiva nātihṛṣṭamanābravīt
- 10
शराभितप्तकायो ऽहं शरसंतापमूर्छितः
पानीयम् अभिकाङ्क्षे ऽहं राज्ञस्तान्प्रत्यभाषत
śarābhitaptakāyo 'haṃ śarasaṃtāpamūrchitaḥ
pānīyam abhikāṅkṣe 'haṃ rājñastānpratyabhāṣata
- 11
ततस्ते क्षत्रिया राजन्समाजह्रुः समन्ततः
भक्ष्यान् उच्चावचांस्तत्र वारिकुम्भांश्च शीतलान्
tataste kṣatriyā rājansamājahruḥ samantataḥ
bhakṣyān uccāvacāṃstatra vārikumbhāṃśca śītalān
- 12
उपनीतं च तद्दृष्ट्वा भीष्मः शांतनवो ऽब्रवीत्
नाद्य तात मया शक्यं भोगान्कांश्चन मानुषान्
upanītaṃ ca taddṛṣṭvā bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'bravīt
nādya tāta mayā śakyaṃ bhogānkāṃścana mānuṣān
- 13
उपभोक्तुं मनुष्येभ्यः शरशय्यागतो ह्यहम्
प्रतीक्षमाणस्तिष्ठामि निवृत्तिं शशिसूर्ययोः
upabhoktuṃ manuṣyebhyaḥ śaraśayyāgato hyaham
pratīkṣamāṇastiṣṭhāmi nivṛttiṃ śaśisūryayoḥ
- 14
एवम् उक्त्वा शांतनवो दीनवाक्सर्वपार्थिवान्
धनंजयं महाबाहुम् अभ्यभाषत भारत
evam uktvā śāṃtanavo dīnavāksarvapārthivān
dhanaṃjayaṃ mahābāhum abhyabhāṣata bhārata
- 15
अथोपेत्य महाबाहुर् अभिवाद्य पितामहम्
अतिष्ठत्प्राञ्जलिः प्रह्वः किं करोमीति चाब्रवीत्
athopetya mahābāhur abhivādya pitāmaham
atiṣṭhatprāñjaliḥ prahvaḥ kiṃ karomīti cābravīt
- 16
तं दृष्ट्वा पाण्डवं राजन्न् अभिवाद्याग्रतः स्थितम्
अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः प्रीतो धनंजयम्
taṃ dṛṣṭvā pāṇḍavaṃ rājann abhivādyāgrataḥ sthitam
abhyabhāṣata dharmātmā bhīṣmaḥ prīto dhanaṃjayam
- 17
दह्यते ऽदः शरीरं मे संस्यूतो ऽस्मि महेषुभिः
मर्माणि परिदूयन्ते वदनं मम शुष्यति
dahyate 'daḥ śarīraṃ me saṃsyūto 'smi maheṣubhiḥ
marmāṇi paridūyante vadanaṃ mama śuṣyati
- 18
ह्लादनार्थं शरीरस्य प्रयच्छापो ममार्जुन
त्वं हि शक्तो महेष्वास दातुम् अम्भो यथाविधि
hlādanārthaṃ śarīrasya prayacchāpo mamārjuna
tvaṃ hi śakto maheṣvāsa dātum ambho yathāvidhi
- 19
अर्जुनस्तु तथेत्युक्त्वा रथम् आरुह्य वीर्यवान्
अधिज्यं बलवत्कृत्वा गाण्डीवं व्याक्षिपद्धनुः
arjunastu tathetyuktvā ratham āruhya vīryavān
adhijyaṃ balavatkṛtvā gāṇḍīvaṃ vyākṣipaddhanuḥ
- 20
तस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः
वित्रेसुः सर्वभूतानि श्रुत्वा सर्वे च पार्थिवाः
tasya jyātalanirghoṣaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ
vitresuḥ sarvabhūtāni śrutvā sarve ca pārthivāḥ
- 21
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा रथेन रथिनां वरः
शयानं भरतश्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम्
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā rathena rathināṃ varaḥ
śayānaṃ bharataśreṣṭhaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam
- 22
संधाय च शरं दीप्तम् अभिमन्त्र्य महायशाः
पर्जन्यास्त्रेण संयोज्य सर्वलोकस्य पश्यतः
अविध्यत्पृथिवीं पार्थः पार्श्वे भीष्मस्य दक्षिणे
saṃdhāya ca śaraṃ dīptam abhimantrya mahāyaśāḥ
parjanyāstreṇa saṃyojya sarvalokasya paśyataḥ
avidhyatpṛthivīṃ pārthaḥ pārśve bhīṣmasya dakṣiṇe
- 23
उत्पपात ततो धारा विमला वारिणः शिवा
शीतस्यामृतकल्पस्य दिव्यगन्धरसस्य च
utpapāta tato dhārā vimalā vāriṇaḥ śivā
śītasyāmṛtakalpasya divyagandharasasya ca
- 24
अतर्पयत्ततः पार्थः शीतया वारिधारया
भीष्मं कुरूणाम् ऋषभं दिव्यकर्मपराक्रमः
atarpayattataḥ pārthaḥ śītayā vāridhārayā
bhīṣmaṃ kurūṇām ṛṣabhaṃ divyakarmaparākramaḥ
- 25
कर्मणा तेन पार्थस्य शक्रस्येव विकुर्वतः
विस्मयं परमं जग्मुस्ततस्ते वसुधाधिपाः
karmaṇā tena pārthasya śakrasyeva vikurvataḥ
vismayaṃ paramaṃ jagmustataste vasudhādhipāḥ
- 26
तत्कर्म प्रेक्ष्य बीभत्सोर् अतिमानुषम् अद्भुतम्
सम्प्रावेपन्त कुरवो गावः शीतार्दिता इव
tatkarma prekṣya bībhatsor atimānuṣam adbhutam
samprāvepanta kuravo gāvaḥ śītārditā iva
- 27
विस्मयाच्चोत्तरीयाणि व्याविध्यन्सर्वतो नृपाः
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैस्तुमुलं सर्वतो ऽभवत्
vismayāccottarīyāṇi vyāvidhyansarvato nṛpāḥ
śaṅkhadundubhinirghoṣaistumulaṃ sarvato 'bhavat
- 28
तृप्तः शांतनवश्चापि राजन्बीभत्सुम् अब्रवीत्
सर्वपार्थिववीराणां संनिधौ पूजयन्न् इव
tṛptaḥ śāṃtanavaścāpi rājanbībhatsum abravīt
sarvapārthivavīrāṇāṃ saṃnidhau pūjayann iva
- 29
नैतच्चित्रं महाबाहो त्वयि कौरवनन्दन
कथितो नारदेनासि पूर्वर्षिर् अमितद्युतिः
naitaccitraṃ mahābāho tvayi kauravanandana
kathito nāradenāsi pūrvarṣir amitadyutiḥ
- 30
वासुदेवसहायस्त्वं महत्कर्म करिष्यसि
यन्नोत्सहति देवेन्द्रः सह देवैर् अपि ध्रुवम्
vāsudevasahāyastvaṃ mahatkarma kariṣyasi
yannotsahati devendraḥ saha devair api dhruvam

