46 shlokas
- 1
संजय उवाच
स्वसैन्यं निहतं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम्
अभ्यधावत संक्रुद्धो भीमसेनम् अरिंदमम्
saṃjaya uvāca
svasainyaṃ nihataṃ dṛṣṭvā rājā duryodhanaḥ svayam
abhyadhāvata saṃkruddho bhīmasenam ariṃdamam
- 2
प्रगृह्य सुमहच्चापम् इन्द्राशनिसमस्वनम्
महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत्
pragṛhya sumahaccāpam indrāśanisamasvanam
mahatā śaravarṣeṇa pāṇḍavaṃ samavākirat
- 3
अर्धचन्द्रं च संधाय सुतीक्ष्णं लोमवाहिनम्
भीमसेनस्य चिछेद चापं क्रोधसमन्वितः
ardhacandraṃ ca saṃdhāya sutīkṣṇaṃ lomavāhinam
bhīmasenasya cicheda cāpaṃ krodhasamanvitaḥ
- 4
तदन्तरं च सम्प्रेक्ष्य त्वरमाणो महारथः
संदधे निशितं बाणं गिरीणाम् अपि दारणम्
तेनोरसि महाबाहुर्भीमसेनम् अताडयत्
tadantaraṃ ca samprekṣya tvaramāṇo mahārathaḥ
saṃdadhe niśitaṃ bāṇaṃ girīṇām api dāraṇam
tenorasi mahābāhurbhīmasenam atāḍayat
- 5
स गाढविद्धो व्यथितः सृक्किणी परिसंलिहन्
समाललम्बे तेजस्वी ध्वजं हेमपरिष्कृतम्
sa gāḍhaviddho vyathitaḥ sṛkkiṇī parisaṃlihan
samālalambe tejasvī dhvajaṃ hemapariṣkṛtam
- 6
तथा विमनसं दृष्ट्वा भीमसेनं घटोत्कचः
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल दिधक्षन्न् इव पावकः
tathā vimanasaṃ dṛṣṭvā bhīmasenaṃ ghaṭotkacaḥ
krodhenābhiprajajvāla didhakṣann iva pāvakaḥ
- 7
अभिमन्युमुखाश्चैव पाण्डवानां महारथाः
समभ्यधावन्क्रोशन्तो राजानं जातसंभ्रमाः
abhimanyumukhāścaiva pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
samabhyadhāvankrośanto rājānaṃ jātasaṃbhramāḥ
- 8
सम्प्रेक्ष्य तान् आपततः संक्रुद्धाञ्जातसंभ्रमान्
भारद्वाजो ऽब्रवीद्वाक्यं तावकानां महारथान्
samprekṣya tān āpatataḥ saṃkruddhāñjātasaṃbhramān
bhāradvājo 'bravīdvākyaṃ tāvakānāṃ mahārathān
- 9
क्षिप्रं गच्छत भद्रं वो राजानं परिरक्षत
संशयं परमं प्राप्तं मज्जन्तं व्यसनार्णवे
kṣipraṃ gacchata bhadraṃ vo rājānaṃ parirakṣata
saṃśayaṃ paramaṃ prāptaṃ majjantaṃ vyasanārṇave
- 10
एते क्रुद्धा महेष्वासाः पाण्डवानां महारथाः
भीमसेनं पुरस्कृत्य दुर्योधनम् उपद्रुताः
ete kruddhā maheṣvāsāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
bhīmasenaṃ puraskṛtya duryodhanam upadrutāḥ
- 11
नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो जये रताः
नदन्तो भैरवान्नादांस्त्रासयन्तश्च भूम् इमाम्
nānāvidhāni śastrāṇi visṛjanto jaye ratāḥ
nadanto bhairavānnādāṃstrāsayantaśca bhūm imām
- 12
तद् आचार्यवचः श्रुत्वा सोमदत्तपुरोगमाः
तावकाः समवर्तन्त पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
tad ācāryavacaḥ śrutvā somadattapurogamāḥ
tāvakāḥ samavartanta pāṇḍavānām anīkinīm
- 13
कृपो भूरिश्रवाः शल्यो द्रोणपुत्रो विविंशतिः
चित्रसेनो विकर्णश्च सैन्धवो ऽथ बृहद्बलः
आवन्त्यौ च महेष्वासौ कौरवं पर्यवारयन्
kṛpo bhūriśravāḥ śalyo droṇaputro viviṃśatiḥ
citraseno vikarṇaśca saindhavo 'tha bṛhadbalaḥ
āvantyau ca maheṣvāsau kauravaṃ paryavārayan
- 14
ते विंशतिपदं गत्वा संप्रहारं प्रचक्रिरे
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च परस्परजिघांसवः
te viṃśatipadaṃ gatvā saṃprahāraṃ pracakrire
pāṇḍavā dhārtarāṣṭrāśca parasparajighāṃsavaḥ
- 15
एवम् उक्त्वा महाबाहुर्महद्विस्फार्य कार्मुकम्
भारद्वाजस्ततो भीमं षड्विंशत्या समार्पयत्
evam uktvā mahābāhurmahadvisphārya kārmukam
bhāradvājastato bhīmaṃ ṣaḍviṃśatyā samārpayat
- 16
भूयश्चैनं महाबाहुः शरैः शीघ्रम् अवाकिरत्
पर्वतं वारिधाराभिः शरदीव बलाहकः
bhūyaścainaṃ mahābāhuḥ śaraiḥ śīghram avākirat
parvataṃ vāridhārābhiḥ śaradīva balāhakaḥ
- 17
तं प्रत्यविध्यद्दशभिर्भीमसेनः शिलीमुखैः
त्वरमाणो महेष्वासः सव्ये पार्श्वे महाबलः
taṃ pratyavidhyaddaśabhirbhīmasenaḥ śilīmukhaiḥ
tvaramāṇo maheṣvāsaḥ savye pārśve mahābalaḥ
- 18
स गाढविद्धो व्यथितो वयोवृद्धश्च भारत
प्रनष्टसंज्ञः सहसा रथोपस्थ उपाविशत्
sa gāḍhaviddho vyathito vayovṛddhaśca bhārata
pranaṣṭasaṃjñaḥ sahasā rathopastha upāviśat
- 19
गुरुं प्रव्यथितं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम्
द्रौणायनिश्च संक्रुद्धौ भीमसेनम् अभिद्रुतौ
guruṃ pravyathitaṃ dṛṣṭvā rājā duryodhanaḥ svayam
drauṇāyaniśca saṃkruddhau bhīmasenam abhidrutau
- 20
तावापतन्तौ सम्प्रेक्ष्य कालान्तकयमोपमौ
भीमसेनो महाबाहुर्गदाम् आदाय सत्वरः
tāvāpatantau samprekṣya kālāntakayamopamau
bhīmaseno mahābāhurgadām ādāya satvaraḥ
- 21
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं तस्थौ गिरिर् इवाचलः
समुद्यम्य गदां गुर्वीं यमदण्डोपमां रणे
avaplutya rathāttūrṇaṃ tasthau girir ivācalaḥ
samudyamya gadāṃ gurvīṃ yamadaṇḍopamāṃ raṇe
- 22
तम् उद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासम् इव शृङ्गिणम्
कौरवो द्रोणपुत्रश्च सहितावभ्यधावताम्
tam udyatagadaṃ dṛṣṭvā kailāsam iva śṛṅgiṇam
kauravo droṇaputraśca sahitāvabhyadhāvatām
- 23
तावापतन्तौ सहितौ त्वरितौ बलिनां वरौ
अभ्यधावत वेगेन त्वरमाणो वृकोदरः
tāvāpatantau sahitau tvaritau balināṃ varau
abhyadhāvata vegena tvaramāṇo vṛkodaraḥ
- 24
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम्
समभ्यधावंस्त्वरिताः कौरवाणां महारथाः
tam āpatantaṃ samprekṣya saṃkruddhaṃ bhīmadarśanam
samabhyadhāvaṃstvaritāḥ kauravāṇāṃ mahārathāḥ
- 25
भारद्वाजमुखाः सर्वे भीमसेनजिघांसया
नानाविधानि शस्त्राणि भीमस्योरस्यपातयन्
सहिताः पाण्डवं सर्वे पीडयन्तः समन्ततः
bhāradvājamukhāḥ sarve bhīmasenajighāṃsayā
nānāvidhāni śastrāṇi bhīmasyorasyapātayan
sahitāḥ pāṇḍavaṃ sarve pīḍayantaḥ samantataḥ
- 26
तं दृष्ट्वा संशयं प्राप्तं पीड्यमानं महारथम्
अभिमन्युप्रभृतयः पाण्डवानां महारथाः
अभ्यधावन्परीप्सन्तः प्राणांस्त्यक्त्वा सुदुस्त्यजान्
taṃ dṛṣṭvā saṃśayaṃ prāptaṃ pīḍyamānaṃ mahāratham
abhimanyuprabhṛtayaḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
abhyadhāvanparīpsantaḥ prāṇāṃstyaktvā sudustyajān
- 27
अनूपाधिपतिः शूरो भीमस्य दयितः सखा
नीलो नीलाम्बुदप्रख्यः संक्रुद्धो द्रौणिम् अभ्ययात्
स्पर्धते हि महेष्वासो नित्यं द्रोणसुतेन यः
anūpādhipatiḥ śūro bhīmasya dayitaḥ sakhā
nīlo nīlāmbudaprakhyaḥ saṃkruddho drauṇim abhyayāt
spardhate hi maheṣvāso nityaṃ droṇasutena yaḥ
- 28
स विस्फार्य महच्चापं द्रौणिं विव्याध पत्रिणा
यथा शक्रो महाराज पुरा विव्याध दानवम्
sa visphārya mahaccāpaṃ drauṇiṃ vivyādha patriṇā
yathā śakro mahārāja purā vivyādha dānavam
- 29
विप्रचित्तिं दुराधर्षं देवतानां भयंकरम्
येन लोकत्रयं क्रोधात्त्रासितं स्वेन तेजसा
vipracittiṃ durādharṣaṃ devatānāṃ bhayaṃkaram
yena lokatrayaṃ krodhāttrāsitaṃ svena tejasā
- 30
तथा नीलेन निर्भिन्नः सुमुखेन पतत्रिणा
संजातरुधिरोत्पीडो द्रौणिः क्रोधसमन्वितः
tathā nīlena nirbhinnaḥ sumukhena patatriṇā
saṃjātarudhirotpīḍo drauṇiḥ krodhasamanvitaḥ

