81 shlokas
- 1
संजय उवाच
तस्मिन्महति संक्रन्दे राजा दुर्योधनस्तदा
गाङ्गेयम् उपसंगम्य विनयेनाभिवाद्य च
saṃjaya uvāca
tasminmahati saṃkrande rājā duryodhanastadā
gāṅgeyam upasaṃgamya vinayenābhivādya ca
- 2
तस्य सर्वं यथावृत्तम् आख्यातुम् उपचक्रमे
घटोत्कचस्य विजयम् आत्मनश्च पराजयम्
tasya sarvaṃ yathāvṛttam ākhyātum upacakrame
ghaṭotkacasya vijayam ātmanaśca parājayam
- 3
कथयामास दुर्धर्षो विनिःश्वस्य पुनः पुनः
अब्रवीच्च तदा राजन्भीष्मं कुरुपितामहम्
kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥ punaḥ
abravīcca tadā rājanbhīṣmaṃ kurupitāmaham
- 4
भवन्तं समुपाश्रित्य वासुदेवं यथा परैः
पाण्डवैर्विग्रहो घोरः समारब्धो मया प्रभो
bhavantaṃ samupāśritya vāsudevaṃ yathā paraiḥ
pāṇḍavairvigraho ghoraḥ samārabdho mayā prabho
- 5
एकादश समाख्याता अक्षौहिण्यश्च या मम
निदेशे तव तिष्ठन्ति मया सार्धं परंतप
ekādaśa samākhyātā akṣauhiṇyaśca yā mama
nideśe tava tiṣṭhanti mayā sārdhaṃ paraṃtapa
- 6
सो ऽहं भरतशार्दूल भीमसेनपुरोगमैः
घटोत्कचं समाश्रित्य पाण्डवैर्युधि निर्जितः
so 'haṃ bharataśārdūla bhīmasenapurogamaiḥ
ghaṭotkacaṃ samāśritya pāṇḍavairyudhi nirjitaḥ
- 7
तन्मे दहति गात्राणि शुष्कवृक्षम् इवानलः
तद् इच्छामि महाभाग त्वत्प्रसादात्परंतप
tanme dahati gātrāṇi śuṣkavṛkṣam ivānalaḥ
tad icchāmi mahābhāga tvatprasādātparaṃtapa
- 8
राक्षसापसदं हन्तुं स्वयम् एव पितामह
त्वां समाश्रित्य दुर्धर्षं तन्मे कर्तुं त्वम् अर्हसि
rākṣasāpasadaṃ hantuṃ svayam eva pitāmaha
tvāṃ samāśritya durdharṣaṃ tanme kartuṃ tvam arhasi
- 9
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राज्ञो भरतसत्तम
दुर्योधनम् इदं वाक्यं भीष्मः शांतनवो ऽब्रवीत्
etacchrutvā tu vacanaṃ rājño bharatasattama
duryodhanam idaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'bravīt
- 10
शृणु राजन्मम वचो यत्त्वा वक्ष्यामि कौरव
यथा त्वया महाराज वर्तितव्यं परंतप
śṛṇu rājanmama vaco yattvā vakṣyāmi kaurava
yathā tvayā mahārāja vartitavyaṃ paraṃtapa
- 11
आत्मा रक्ष्यो रणे तात सर्वावस्थास्वरिंदम
धर्मराजेन संग्रामस्त्वया कार्यः सदानघ
ātmā rakṣyo raṇe tāta sarvāvasthāsvariṃdama
dharmarājena saṃgrāmastvayā kāryaḥ sadānagha
- 12
अर्जुनेन यमाभ्यां वा भीमसेनेन वा पुनः
राजधर्मं पुरस्कृत्य राजा राजानम् ऋच्छति
arjunena yamābhyāṃ vā bhīmasenena vā punaḥ
rājadharmaṃ puraskṛtya rājā rājānam ṛcchati
- 13
अहं द्रोणः कृपो द्रौणिः कृतवर्मा च सात्वतः
शल्यश्च सौमदत्तिश्च विकर्णश्च महारथः
ahaṃ droṇaḥ kṛpo drauṇiḥ kṛtavarmā ca sātvataḥ
śalyaśca saumadattiśca vikarṇaśca mahārathaḥ
- 14
तव च भ्रातरः शूरा दुःशासनपुरोगमाः
त्वदर्थं प्रतियोत्स्यामो राक्षसं तं महाबलम्
tava ca bhrātaraḥ śūrā duḥśāsanapurogamāḥ
tvadarthaṃ pratiyotsyāmo rākṣasaṃ taṃ mahābalam
- 15
तस्मिन्रौद्रे राक्षसेन्द्रे यदि ते हृच्छयो महान्
अयं वा गच्छतु रणे तस्य युद्धाय दुर्मतेः
भगदत्तो महीपालः पुरंदरसमो युधि
tasminraudre rākṣasendre yadi te hṛcchayo mahān
ayaṃ vā gacchatu raṇe tasya yuddhāya durmateḥ
bhagadatto mahīpālaḥ puraṃdarasamo yudhi
- 16
एतावद् उक्त्वा राजानं भगदत्तम् अथाब्रवीत्
समक्षं पार्थिवेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदः
etāvad uktvā rājānaṃ bhagadattam athābravīt
samakṣaṃ pārthivendrasya vākyaṃ vākyaviśāradaḥ
- 17
गच्छ शीघ्रं महाराज हैडिम्बं युद्धदुर्मदम्
वारयस्व रणे यत्तो मिषतां सर्वधन्विनाम्
राक्षसं क्रूरकर्माणं यथेन्द्रस्तारकं पुरा
gaccha śīghraṃ mahārāja haiḍimbaṃ yuddhadurmadam
vārayasva raṇe yatto miṣatāṃ sarvadhanvinām
rākṣasaṃ krūrakarmāṇaṃ yathendrastārakaṃ purā
- 18
तव दिव्यानि चास्त्राणि विक्रमश्च परंतप
समागमश्च बहुभिः पुराभूद् असुरैः सह
tava divyāni cāstrāṇi vikramaśca paraṃtapa
samāgamaśca bahubhiḥ purābhūd asuraiḥ saha
- 19
त्वं तस्य राजशार्दूल प्रतियोद्धा महाहवे
स्वबलेन वृतो राजञ्जहि राक्षसपुंगवम्
tvaṃ tasya rājaśārdūla pratiyoddhā mahāhave
svabalena vṛto rājañjahi rākṣasapuṃgavam
- 20
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं भीष्मस्य पृतनापतेः
प्रययौ सिंहनादेन परान् अभिमुखो द्रुतम्
etacchrutvā tu vacanaṃ bhīṣmasya pṛtanāpateḥ
prayayau siṃhanādena parān abhimukho drutam
- 21
तम् आद्रवन्तं सम्प्रेक्ष्य गर्जन्तम् इव तोयदम्
अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः पाण्डवानां महारथाः
tam ādravantaṃ samprekṣya garjantam iva toyadam
abhyavartanta saṃkruddhāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
- 22
भीमसेनो ऽभिमन्युश्च राक्षसश्च घटोत्कचः
द्रौपदेयाः सत्यधृतिः क्षत्रदेवश्च मारिष
bhīmaseno 'bhimanyuśca rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ
draupadeyāḥ satyadhṛtiḥ kṣatradevaśca māriṣa
- 23
चेदिपो वसुदानश्च दशार्णाधिपतिस्तथा
सुप्रतीकेन तांश्चापि भगदत्तो ऽप्युपाद्रवत्
cedipo vasudānaśca daśārṇādhipatistathā
supratīkena tāṃścāpi bhagadatto 'pyupādravat
- 24
ततः समभवद्युद्धं घोररूपं भयानकम्
पाण्डूनां भगदत्तेन यमराष्ट्रविवर्धनम्
tataḥ samabhavadyuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayānakam
pāṇḍūnāṃ bhagadattena yamarāṣṭravivardhanam
- 25
प्रमुक्ता रथिभिर्बाणा भीमवेगाः सुतेजनाः
ते निपेतुर्महाराज नागेषु च रथेषु च
pramuktā rathibhirbāṇā bhīmavegāḥ sutejanāḥ
te nipeturmahārāja nāgeṣu ca ratheṣu ca
- 26
प्रभिन्नाश्च महानागा विनीता हस्तिसादिभिः
परस्परं समासाद्य संनिपेतुर् अभीतवत्
prabhinnāśca mahānāgā vinītā hastisādibhiḥ
parasparaṃ samāsādya saṃnipetur abhītavat
- 27
मदान्धा रोषसंरब्धा विषाणाग्रैर्महाहवे
बिभिदुर्दन्तमुसलैः समासाद्य परस्परम्
madāndhā roṣasaṃrabdhā viṣāṇāgrairmahāhave
bibhidurdantamusalaiḥ samāsādya parasparam
- 28
हयाश्च चामरापीडाः प्रासपाणिभिर् आस्थिताः
चोदिताः सादिभिः क्षिप्रं निपेतुर् इतरेतरम्
hayāśca cāmarāpīḍāḥ prāsapāṇibhir āsthitāḥ
coditāḥ sādibhiḥ kṣipraṃ nipetur itaretaram
- 29
पादाताश्च पदात्योघैस्ताडिताः शक्तितोमरैः
न्यपतन्त तदा भूमौ शतशो ऽथ सहस्रशः
pādātāśca padātyoghaistāḍitāḥ śaktitomaraiḥ
nyapatanta tadā bhūmau śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 30
रथिनश्च तथा राजन्कर्णिनालीकसायकैः
निहत्य समरे वीरान्सिंहनादान्विनेदिरे
rathinaśca tathā rājankarṇinālīkasāyakaiḥ
nihatya samare vīrānsiṃhanādānvinedire

