37 shlokas
- 1
संजय उवाच
अथ राजन्महाबाहुः सात्यकिर्युद्धदुर्मदः
विकृष्य चापं समरे भारसाधनम् उत्तमम्
saṃjaya uvāca
atha rājanmahābāhuḥ sātyakiryuddhadurmadaḥ
vikṛṣya cāpaṃ samare bhārasādhanam uttamam
- 2
प्रामुञ्चत्पुङ्खसंयुक्ताञ्शरान् आशीविषोपमान्
प्रकाशं लघु चित्रं च दर्शयन्न् अस्त्रलाघवम्
prāmuñcatpuṅkhasaṃyuktāñśarān āśīviṣopamān
prakāśaṃ laghu citraṃ ca darśayann astralāghavam
- 3
तस्य विक्षिपतश्चापं शरान् अन्यांश्च मुञ्चतः
आददानस्य भूयश्च संदधानस्य चापरान्
tasya vikṣipataścāpaṃ śarān anyāṃśca muñcataḥ
ādadānasya bhūyaśca saṃdadhānasya cāparān
- 4
क्षिपतश्च शरान् अस्य रणे शत्रून्विनिघ्नतः
ददृशे रूपम् अत्यर्थं मेघस्येव प्रवर्षतः
kṣipataśca śarān asya raṇe śatrūnvinighnataḥ
dadṛśe rūpam atyarthaṃ meghasyeva pravarṣataḥ
- 5
तम् उदीर्यन्तम् आलोक्य राजा दुर्योधनस्ततः
रथानाम् अयुतं तस्य प्रेषयामास भारत
tam udīryantam ālokya rājā duryodhanastataḥ
rathānām ayutaṃ tasya preṣayāmāsa bhārata
- 6
तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्सात्यकिः सत्यविक्रमः
जघान परमेष्वासो दिव्येनास्त्रेण वीर्यवान्
tāṃstu sarvānmaheṣvāsānsātyakiḥ satyavikramaḥ
jaghāna parameṣvāso divyenāstreṇa vīryavān
- 7
स कृत्वा दारुणं कर्म प्रगृहीतशरासनः
आससाद ततो वीरो भूरिश्रवसम् आहवे
sa kṛtvā dāruṇaṃ karma pragṛhītaśarāsanaḥ
āsasāda tato vīro bhūriśravasam āhave
- 8
स हि संदृश्य सेनां तां युयुधानेन पातिताम्
अभ्यधावत संक्रुद्धः कुरूणां कीर्तिवर्धनः
sa hi saṃdṛśya senāṃ tāṃ yuyudhānena pātitām
abhyadhāvata saṃkruddhaḥ kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ
- 9
इन्द्रायुधसवर्णं तत्स विस्फार्य महद्धनुः
व्यसृजद्वज्रसंकाशाञ्शरान् आशीविषोपमान्
सहस्रशो महाराज दर्शयन्पाणिलाघवम्
indrāyudhasavarṇaṃ tatsa visphārya mahaddhanuḥ
vyasṛjadvajrasaṃkāśāñśarān āśīviṣopamān
sahasraśo mahārāja darśayanpāṇilāghavam
- 10
शरांस्तान्मृत्युसंस्पर्शान्सात्यकेस्तु पदानुगाः
न विषेहुस्तदा राजन्दुद्रुवुस्ते समन्ततः
विहाय समरे राजन्सात्यकिं युद्धदुर्मदम्
śarāṃstānmṛtyusaṃsparśānsātyakestu padānugāḥ
na viṣehustadā rājandudruvuste samantataḥ
vihāya samare rājansātyakiṃ yuddhadurmadam
- 11
तं दृष्ट्वा युयुधानस्य सुता दश महाबलाः
महारथाः समाख्याताश्चित्रवर्मायुधध्वजाः
taṃ dṛṣṭvā yuyudhānasya sutā daśa mahābalāḥ
mahārathāḥ samākhyātāścitravarmāyudhadhvajāḥ
- 12
समासाद्य महेष्वासं भूरिश्रवसम् आहवे
ऊचुः सर्वे सुसंरब्धा यूपकेतुं महारणे
samāsādya maheṣvāsaṃ bhūriśravasam āhave
ūcuḥ sarve susaṃrabdhā yūpaketuṃ mahāraṇe
- 13
भो भो कौरवदायाद सहास्माभिर्महाबल
एहि युध्यस्व संग्रामे समस्तैः पृथग् एव वा
bho bho kauravadāyāda sahāsmābhirmahābala
ehi yudhyasva saṃgrāme samastaiḥ pṛthag eva vā
- 14
अस्मान्वा त्वं पराजित्य यशः प्राप्नुहि संयुगे
वयं वा त्वां पराजित्य प्रीतिं दास्यामहे पितुः
asmānvā tvaṃ parājitya yaśaḥ prāpnuhi saṃyuge
vayaṃ vā tvāṃ parājitya prītiṃ dāsyāmahe pituḥ
- 15
एवम् उक्तस्तदा शूरैस्तान् उवाच महाबलः
वीर्यश्लाघी नरश्रेष्ठस्तान्दृष्ट्वा समुपस्थितान्
evam uktastadā śūraistān uvāca mahābalaḥ
vīryaślāghī naraśreṣṭhastāndṛṣṭvā samupasthitān
- 16
साध्विदं कथ्यते वीरा यद् एवं मतिर् अद्य वः
युध्यध्वं सहिता यत्ता निहनिष्यामि वो रणे
sādhvidaṃ kathyate vīrā yad evaṃ matir adya vaḥ
yudhyadhvaṃ sahitā yattā nihaniṣyāmi vo raṇe
- 17
एवम् उक्ता महेष्वासास्ते वीराः क्षिप्रकारिणः
महता शरवर्षेण अभ्यवर्षन्न् अरिंदमम्
evam uktā maheṣvāsāste vīrāḥ kṣiprakāriṇaḥ
mahatā śaravarṣeṇa abhyavarṣann ariṃdamam
- 18
अपराह्णे महाराज संग्रामस्तुमुलो ऽभवत्
एकस्य च बहूनां च समेतानां रणाजिरे
aparāhṇe mahārāja saṃgrāmastumulo 'bhavat
ekasya ca bahūnāṃ ca sametānāṃ raṇājire
- 19
तम् एकं रथिनां श्रेष्ठं शरवर्षैर् अवाकिरन्
प्रावृषीव महाशैलं सिषिचुर्जलदा नृप
tam ekaṃ rathināṃ śreṣṭhaṃ śaravarṣair avākiran
prāvṛṣīva mahāśailaṃ siṣicurjaladā nṛpa
- 20
तैस्तु मुक्ताञ्शरौघांस्तान्यमदण्डाशनिप्रभान्
असंप्राप्तान् असंप्राप्तांश्चिछेदाशु महारथः
taistu muktāñśaraughāṃstānyamadaṇḍāśaniprabhān
asaṃprāptān asaṃprāptāṃścichedāśu mahārathaḥ
- 21
तत्राद्भुतम् अपश्याम सौमदत्तेः पराक्रमम्
यद् एको बहुभिर्युद्धे समसजद् अभीतवत्
tatrādbhutam apaśyāma saumadatteḥ parākramam
yad eko bahubhiryuddhe samasajad abhītavat
- 22
विसृज्य शरवृष्टिं तां दश राजन्महारथाः
परिवार्य महाबाहुं निहन्तुम् उपचक्रमुः
visṛjya śaravṛṣṭiṃ tāṃ daśa rājanmahārathāḥ
parivārya mahābāhuṃ nihantum upacakramuḥ
- 23
सौमदत्तिस्ततः क्रुद्धस्तेषां चापानि भारत
चिछेद दशभिर्बाणैर्निमेषेण महारथः
saumadattistataḥ kruddhasteṣāṃ cāpāni bhārata
cicheda daśabhirbāṇairnimeṣeṇa mahārathaḥ
- 24
अथैषां छिन्नधनुषां भल्लैः संनतपर्वभिः
चिछेद समरे राजञ्शिरांसि निशितैः शरैः
ते हता न्यपतन्भूमौ वज्रभग्ना इव द्रुमाः
athaiṣāṃ chinnadhanuṣāṃ bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ
cicheda samare rājañśirāṃsi niśitaiḥ śaraiḥ
te hatā nyapatanbhūmau vajrabhagnā iva drumāḥ
- 25
तान्दृष्ट्वा निहतान्वीरान्रणे पुत्रान्महाबलान्
वार्ष्णेयो विनदन्राजन्भूरिश्रवसम् अभ्ययात्
tāndṛṣṭvā nihatānvīrānraṇe putrānmahābalān
vārṣṇeyo vinadanrājanbhūriśravasam abhyayāt
- 26
रथं रथेन समरे पीडयित्वा महाबलौ
तावन्योन्यस्य समरे निहत्य रथवाजिनः
विरथावभिवल्गन्तौ समेयातां महारथौ
rathaṃ rathena samare pīḍayitvā mahābalau
tāvanyonyasya samare nihatya rathavājinaḥ
virathāvabhivalgantau sameyātāṃ mahārathau
- 27
प्रगृहीतमहाखड्गौ तौ चर्मवरधारिणौ
शुशुभाते नरव्याघ्रौ युद्धाय समवस्थितौ
pragṛhītamahākhaḍgau tau carmavaradhāriṇau
śuśubhāte naravyāghrau yuddhāya samavasthitau
- 28
ततः सात्यकिम् अभ्येत्य निस्त्रिंशवरधारिणम्
भीमसेनस्त्वरन्राजन्रथम् आरोपयत्तदा
tataḥ sātyakim abhyetya nistriṃśavaradhāriṇam
bhīmasenastvaranrājanratham āropayattadā
- 29
तवापि तनयो राजन्भूरिश्रवसम् आहवे
आरोपयद्रथं तूर्णं पश्यतां सर्वधन्विनाम्
tavāpi tanayo rājanbhūriśravasam āhave
āropayadrathaṃ tūrṇaṃ paśyatāṃ sarvadhanvinām
- 30
तस्मिंस्तथा वर्तमाने रणे भीष्मं महारथम्
अयोधयन्त संरब्धाः पाण्डवा भरतर्षभ
tasmiṃstathā vartamāne raṇe bhīṣmaṃ mahāratham
ayodhayanta saṃrabdhāḥ pāṇḍavā bharatarṣabha

