24 shlokas
- 1
श्रीभगवानुवाच
अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम्
śrībhagavānuvāca
abhayaṃ sattvasaṃśuddhirjñānayogavyavasthitiḥ
dānaṃ damaśca yajñaśca svādhyāyastapa ārjavam
- 2
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिर् अपैशुनम्
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम्
ahiṃsā satyamakrodhastyāgaḥ śāntir apaiśunam
dayā bhūteṣvaloluptvaṃ mārdavaṃ hrīracāpalam
- 3
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता
भवन्ति संपदं दैवीमभिजातस्य भारत
tejaḥ kṣamā dhṛtiḥ śaucamadroho nātimānitā
bhavanti saṃpadaṃ daivīmabhijātasya bhārata
- 4
दम्भो दर्पो ऽतिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ संपदमासुरीम्
dambho darpo 'timānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca
ajñānaṃ cābhijātasya pārtha saṃpadamāsurīm
- 5
दैवी संपद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता
मा शुचः संपदं दैवीमभिजातो ऽसि पाण्डव
daivī saṃpadvimokṣāya nibandhāyāsurī matā
mā śucaḥ saṃpadaṃ daivīmabhijāto 'si pāṇḍava
- 6
द्वौ भूतसर्गौ लोके ऽस्मिन्दैव आसुर एव च
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु
dvau bhūtasargau loke 'smindaiva āsura eva ca
daivo vistaraśaḥ prokta āsuraṃ pārtha me śṛṇu
- 7
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca janā na vidurāsurāḥ
na śaucaṃ nāpi cācāro na satyaṃ teṣu vidyate
- 8
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्
अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम्
asatyamapratiṣṭhaṃ te jagadāhuranīśvaram
aparasparasambhūtaṃ kimanyatkāmahaitukam
- 9
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानो ऽल्पबुद्धयः
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतो ऽहिताः
etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya naṣṭātmāno 'lpabuddhayaḥ
prabhavantyugrakarmāṇaḥ kṣayāya jagato 'hitāḥ
- 10
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः
मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्ते ऽशुचिव्रताः
kāmamāśritya duṣpūraṃ dambhamānamadānvitāḥ
mohādgṛhītvāsadgrāhānpravartante 'śucivratāḥ
- 11
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः
cintāmaparimeyāṃ ca pralayāntāmupāśritāḥ
kāmopabhogaparamā etāvaditi niścitāḥ
- 12
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः
ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसंचयान्
āśāpāśaśatairbaddhāḥ kāmakrodhaparāyaṇāḥ
īhante kāmabhogārthamanyāyenārthasaṃcayān
- 13
इदमद्य मया लब्धम् इदं प्राप्स्ये मनोरथम्
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम्
idamadya mayā labdham idaṃ prāpsye manoratham
idamastīdamapi me bhaviṣyati punardhanam
- 14
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि
ईश्वरो ऽहम् अहं भोगी सिद्धो ऽहं बलवान्सुखी
asau mayā hataḥ śatrurhaniṣye cāparānapi
īśvaro 'ham ahaṃ bhogī siddho 'haṃ balavānsukhī
- 15
आढ्यो ऽभिजनवानस्मि को ऽन्यो ऽस्ति सदृशो मया
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः
āḍhyo 'bhijanavānasmi ko 'nyo 'sti sadṛśo mayā
yakṣye dāsyāmi modiṣya ityajñānavimohitāḥ
- 16
अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरके ऽशुचौ
anekacittavibhrāntā mohajālasamāvṛtāḥ
prasaktāḥ kāmabhogeṣu patanti narake 'śucau
- 17
आत्मसंभाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम्
ātmasaṃbhāvitāḥ stabdhā dhanamānamadānvitāḥ
yajante nāmayajñaiste dambhenāvidhipūrvakam
- 18
अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः
मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तो ऽभ्यसूयकाः
ahaṃkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ ca saṃśritāḥ
māmātmaparadeheṣu pradviṣanto 'bhyasūyakāḥ
- 19
तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान्
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु
tānahaṃ dviṣataḥ krūrānsaṃsāreṣu narādhamān
kṣipāmyajasramaśubhānāsurīṣveva yoniṣu
- 20
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि
माम् अप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्
āsurīṃ yonimāpannā mūḍhā janmani janmani
mām aprāpyaiva kaunteya tato yāntyadhamāṃ gatim
- 21
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत्
trividhaṃ narakasyedaṃ dvāraṃ nāśanamātmanaḥ
kāmaḥ krodhastathā lobhastasmādetattrayaṃ tyajet
- 22
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम्
etairvimuktaḥ kaunteya tamodvāraistribhirnaraḥ
ācaratyātmanaḥ śreyastato yāti parāṃ gatim
- 23
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्
yaḥ śāstravidhimutsṛjya vartate kāmakārataḥ
na sa siddhimavāpnoti na sukhaṃ na parāṃ gatim
- 24
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि
tasmācchāstraṃ pramāṇaṃ te kāryākāryavyavasthitau
jñātvā śāstravidhānoktaṃ karma kartumihārhasi

