83 shlokas
- 1
संजय उवाच
पूर्वाह्णे तस्य रौद्रस्य युद्धम् अह्नो विशां पते
प्रावर्तत महाघोरं राज्ञां देहावकर्तनम्
saṃjaya uvāca
pūrvāhṇe tasya raudrasya yuddham ahno viśāṃ pate
prāvartata mahāghoraṃ rājñāṃ dehāvakartanam
- 2
कुरूणां पाण्डवानां च संग्रामे विजिगीषताम्
सिंहानाम् इव संह्रादो दिवम् उर्वीं च नादयन्
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca saṃgrāme vijigīṣatām
siṃhānām iva saṃhrādo divam urvīṃ ca nādayan
- 3
आसीत्किलकिलाशब्दस्तलशङ्खरवैः सह
जज्ञिरे सिंहनादाश्च शूराणां प्रतिगर्जताम्
āsītkilakilāśabdastalaśaṅkharavaiḥ saha
jajñire siṃhanādāśca śūrāṇāṃ pratigarjatām
- 4
तलत्राभिहताश्चैव ज्याशब्दा भरतर्षभ
पत्तीनां पादशब्दाश्च वाजिनां च महास्वनाः
talatrābhihatāścaiva jyāśabdā bharatarṣabha
pattīnāṃ pādaśabdāśca vājināṃ ca mahāsvanāḥ
- 5
तोत्त्राङ्कुशनिपाताश्च आयुधानां च निस्वनाः
घण्टाशब्दाश्च नागानाम् अन्योन्यम् अभिधावताम्
tottrāṅkuśanipātāśca āyudhānāṃ ca nisvanāḥ
ghaṇṭāśabdāśca nāgānām anyonyam abhidhāvatām
- 6
तस्मिन्समुदिते शब्दे तुमुले लोमहर्षणे
बभूव रथनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः
tasminsamudite śabde tumule lomaharṣaṇe
babhūva rathanirghoṣaḥ parjanyaninadopamaḥ
- 7
ते मनः क्रूरम् आधाय समभित्यक्तजीविताः
पाण्डवान् अभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः
te manaḥ krūram ādhāya samabhityaktajīvitāḥ
pāṇḍavān abhyavartanta sarva evocchritadhvajāḥ
- 8
स्वयं शांतनवो राजन्न् अभ्यधावद्धनंजयम्
प्रगृह्य कार्मुकं घोरं कालदण्डोपमं रणे
svayaṃ śāṃtanavo rājann abhyadhāvaddhanaṃjayam
pragṛhya kārmukaṃ ghoraṃ kāladaṇḍopamaṃ raṇe
- 9
अर्जुनो ऽपि धनुर्गृह्य गाण्डीवं लोकविश्रुतम्
अभ्यधावत तेजस्वी गाङ्गेयं रणमूर्धनि
arjuno 'pi dhanurgṛhya gāṇḍīvaṃ lokaviśrutam
abhyadhāvata tejasvī gāṅgeyaṃ raṇamūrdhani
- 10
तावुभौ कुरुशार्दूलौ परस्परवधैषिणौ
गाङ्गेयस्तु रणे पार्थं विद्ध्वा नाकम्पयद्बली
तथैव पाण्डवो राजन्भीष्मं नाकम्पयद्युधि
tāvubhau kuruśārdūlau parasparavadhaiṣiṇau
gāṅgeyastu raṇe pārthaṃ viddhvā nākampayadbalī
tathaiva pāṇḍavo rājanbhīṣmaṃ nākampayadyudhi
- 11
सात्यकिश्च महेष्वासः कृतवर्माणम् अभ्ययात्
तयोः समभवद्युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
sātyakiśca maheṣvāsaḥ kṛtavarmāṇam abhyayāt
tayoḥ samabhavadyuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
- 12
सात्यकिः कृतवर्माणं कृतवर्मा च सात्यकिम्
आनर्छतुः शरैर्घोरैस्तक्षमाणौ परस्परम्
sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ kṛtavarmā ca sātyakim
ānarchatuḥ śarairghoraistakṣamāṇau parasparam
- 13
तौ शराचितसर्वाङ्गौ शुशुभाते महाबलौ
वसन्ते पुष्पशबलौ पुष्पिताविव किंशुकौ
tau śarācitasarvāṅgau śuśubhāte mahābalau
vasante puṣpaśabalau puṣpitāviva kiṃśukau
- 14
अभिमन्युर्महेष्वासो बृहद्बलम् अयोधयत्
ततः कोसलको राजा सौभद्रस्य विशां पते
ध्वजं चिछेद समरे सारथिं च न्यपातयत्
abhimanyurmaheṣvāso bṛhadbalam ayodhayat
tataḥ kosalako rājā saubhadrasya viśāṃ pate
dhvajaṃ cicheda samare sārathiṃ ca nyapātayat
- 15
सौभद्रस्तु ततः क्रुद्धः पातिते रथसारथौ
बृहद्बलं महाराज विव्याध नवभिः शरैः
saubhadrastu tataḥ kruddhaḥ pātite rathasārathau
bṛhadbalaṃ mahārāja vivyādha navabhiḥ śaraiḥ
- 16
अथापराभ्यां भल्लाभ्यां पीताभ्याम् अरिमर्दनः
ध्वजम् एकेन चिछेद पार्ष्णिम् एकेन सारथिम्
अन्योन्यं च शरैस्तीक्ष्णैः क्रुद्धौ राजंस्ततक्षतुः
athāparābhyāṃ bhallābhyāṃ pītābhyām arimardanaḥ
dhvajam ekena cicheda pārṣṇim ekena sārathim
anyonyaṃ ca śaraistīkṣṇaiḥ kruddhau rājaṃstatakṣatuḥ
- 17
मानिनं समरे दृप्तं कृतवैरं महारथम्
भीमसेनस्तव सुतं दुर्योधनम् अयोधयत्
māninaṃ samare dṛptaṃ kṛtavairaṃ mahāratham
bhīmasenastava sutaṃ duryodhanam ayodhayat
- 18
तावुभौ नरशार्दूलौ कुरुमुख्यौ महाबलौ
अन्योन्यं शरवर्षाभ्यां ववृषाते रणाजिरे
tāvubhau naraśārdūlau kurumukhyau mahābalau
anyonyaṃ śaravarṣābhyāṃ vavṛṣāte raṇājire
- 19
तौ तु वीक्ष्य महात्मानौ कृतिनौ चित्रयोधिनौ
विस्मयः सर्वभूतानां समपद्यत भारत
tau tu vīkṣya mahātmānau kṛtinau citrayodhinau
vismayaḥ sarvabhūtānāṃ samapadyata bhārata
- 20
दुःशासनस्तु नकुलं प्रत्युद्याय महारथम्
अविध्यन्निशितैर्बाणैर्बहुभिर्मर्मभेदिभिः
duḥśāsanastu nakulaṃ pratyudyāya mahāratham
avidhyanniśitairbāṇairbahubhirmarmabhedibhiḥ
- 21
तस्य माद्रीसुतः केतुं सशरं च शरासनम्
चिछेद निशितैर्बाणैः प्रहसन्न् इव भारत
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्दयत्
tasya mādrīsutaḥ ketuṃ saśaraṃ ca śarāsanam
cicheda niśitairbāṇaiḥ prahasann iva bhārata
athainaṃ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samārdayat
- 22
पुत्रस्तु तव दुर्धर्षो नकुलस्य महाहवे
युगेषां चिच्छिदे बाणैर्ध्वजं चैव न्यपातयत्
putrastu tava durdharṣo nakulasya mahāhave
yugeṣāṃ cicchide bāṇairdhvajaṃ caiva nyapātayat
- 23
दुर्मुखः सहदेवं तु प्रत्युद्याय महाबलम्
विव्याध शरवर्षेण यतमानं महाहवे
durmukhaḥ sahadevaṃ tu pratyudyāya mahābalam
vivyādha śaravarṣeṇa yatamānaṃ mahāhave
- 24
सहदेवस्ततो वीरो दुर्मुखस्य महाहवे
शरेण भृशतीक्ष्णेन पातयामास सारथिम्
sahadevastato vīro durmukhasya mahāhave
śareṇa bhṛśatīkṣṇena pātayāmāsa sārathim
- 25
तावन्योन्यं समासाद्य समरे युद्धदुर्मदौ
त्रासयेतां शरैर्घोरैः कृतप्रतिकृतैषिणौ
tāvanyonyaṃ samāsādya samare yuddhadurmadau
trāsayetāṃ śarairghoraiḥ kṛtapratikṛtaiṣiṇau
- 26
युधिष्ठिरः स्वयं राजा मद्रराजानम् अभ्ययात्
तस्य मद्राधिपश्चापं द्विधा चिछेद मारिष
yudhiṣṭhiraḥ svayaṃ rājā madrarājānam abhyayāt
tasya madrādhipaścāpaṃ dvidhā cicheda māriṣa
- 27
तद् अपास्य धनुश्छिन्नं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
अन्यत्कार्मुकम् आदाय वेगवद्बलवत्तरम्
tad apāsya dhanuśchinnaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
anyatkārmukam ādāya vegavadbalavattaram
- 28
ततो मद्रेश्वरं राजा शरैः संनतपर्वभिः
छादयामास संक्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
tato madreśvaraṃ rājā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
chādayāmāsa saṃkruddhastiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
- 29
धृष्टद्युम्नस्ततो द्रोणम् अभ्यद्रवत भारत
तस्य द्रोणः सुसंक्रुद्धः परासुकरणं दृढम्
त्रिधा चिछेद समरे यतमानस्य कार्मुकम्
dhṛṣṭadyumnastato droṇam abhyadravata bhārata
tasya droṇaḥ susaṃkruddhaḥ parāsukaraṇaṃ dṛḍham
tridhā cicheda samare yatamānasya kārmukam
- 30
शरं चैव महाघोरं कालदण्डम् इवापरम्
प्रेषयामास समरे सो ऽस्य काये न्यमज्जत
śaraṃ caiva mahāghoraṃ kāladaṇḍam ivāparam
preṣayāmāsa samare so 'sya kāye nyamajjata

