41 shlokas
- 1
संजय उवाच
दृष्ट्वा भीष्मेण संसक्तान्भ्रातॄन् अन्यांश्च पार्थिवान्
तम् अभ्यधावद्गाङ्गेयम् उद्यतास्त्रो धनंजयः
saṃjaya uvāca
dṛṣṭvā bhīṣmeṇa saṃsaktānbhrātṝn anyāṃśca pārthivān
tam abhyadhāvadgāṅgeyam udyatāstro dhanaṃjayaḥ
- 2
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं धनुषो गाण्डिवस्य च
ध्वजं च दृष्ट्वा पार्थस्य सर्वान्नो भयम् आविशत्
pāñcajanyasya nirghoṣaṃ dhanuṣo gāṇḍivasya ca
dhvajaṃ ca dṛṣṭvā pārthasya sarvānno bhayam āviśat
- 3
असज्जमानं वृक्षेषु धूमकेतुम् इवोत्थितम्
बहुवर्णं च चित्रं च दिव्यं वानरलक्षणम्
अपश्याम महाराज ध्वजं गाण्डिवधन्वनः
asajjamānaṃ vṛkṣeṣu dhūmaketum ivotthitam
bahuvarṇaṃ ca citraṃ ca divyaṃ vānaralakṣaṇam
apaśyāma mahārāja dhvajaṃ gāṇḍivadhanvanaḥ
- 4
विद्युतं मेघमध्यस्थां भ्राजमानाम् इवाम्बरे
ददृशुर्गाण्डिवं योधा रुक्मपृष्ठं महारथे
vidyutaṃ meghamadhyasthāṃ bhrājamānām ivāmbare
dadṛśurgāṇḍivaṃ yodhā rukmapṛṣṭhaṃ mahārathe
- 5
अशुश्रुम भृशं चास्य शक्रस्येवाभिगर्जतः
सुघोरं तलयोः शब्दं निघ्नतस्तव वाहिनीम्
aśuśruma bhṛśaṃ cāsya śakrasyevābhigarjataḥ
sughoraṃ talayoḥ śabdaṃ nighnatastava vāhinīm
- 6
चण्डवातो यथा मेघः सविद्युत्स्तनयित्नुमान्
दिशः संप्लावयन्सर्वाः शरवर्षैः समन्ततः
caṇḍavāto yathā meghaḥ savidyutstanayitnumān
diśaḥ saṃplāvayansarvāḥ śaravarṣaiḥ samantataḥ
- 7
अभ्यधावत गाङ्गेयं भैरवास्त्रो धनंजयः
दिशं प्राचीं प्रतीचीं च न जानीमो ऽस्त्रमोहिताः
abhyadhāvata gāṅgeyaṃ bhairavāstro dhanaṃjayaḥ
diśaṃ prācīṃ pratīcīṃ ca na jānīmo 'stramohitāḥ
- 8
कांदिग्भूताः श्रान्तपत्रा हतास्त्रा हतचेतसः
अन्योन्यम् अभिसंश्लिष्य योधास्ते भरतर्षभ
kāṃdigbhūtāḥ śrāntapatrā hatāstrā hatacetasaḥ
anyonyam abhisaṃśliṣya yodhāste bharatarṣabha
- 9
भीष्मम् एवाभिलीयन्त सह सर्वैस्तवात्मजैः
तेषाम् आर्तायनम् अभूद्भीष्मः शंतनवो रणे
bhīṣmam evābhilīyanta saha sarvaistavātmajaiḥ
teṣām ārtāyanam abhūdbhīṣmaḥ śaṃtanavo raṇe
- 10
समुत्पतन्त वित्रस्ता रथेभ्यो रथिनस्तदा
सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातयः
samutpatanta vitrastā rathebhyo rathinastadā
sādinaścāśvapṛṣṭhebhyo bhūmau cāpi padātayaḥ
- 11
श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः
सर्वसैन्यानि भीतानि व्यवलीयन्त भारत
śrutvā gāṇḍīvanirghoṣaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ
sarvasainyāni bhītāni vyavalīyanta bhārata
- 12
अथ काम्बोजमुख्यैस्तु बृहद्भिः शीघ्रगामिभिः
गोपानां बहुसाहस्रैर्बलैर्गोवासनो वृतः
atha kāmbojamukhyaistu bṛhadbhiḥ śīghragāmibhiḥ
gopānāṃ bahusāhasrairbalairgovāsano vṛtaḥ
- 13
मद्रसौवीरगान्धारैस्त्रिगर्तैश्च विशां पते
सर्वकालिङ्गमुख्यैश्च कलिङ्गाधिपतिर्वृतः
madrasauvīragāndhāraistrigartaiśca viśāṃ pate
sarvakāliṅgamukhyaiśca kaliṅgādhipatirvṛtaḥ
- 14
नागा नरगणौघाश्च दुःशासनपुरःसराः
जयद्रथश्च नृपतिः सहितः सर्वराजभिः
nāgā naragaṇaughāśca duḥśāsanapuraḥsarāḥ
jayadrathaśca nṛpatiḥ sahitaḥ sarvarājabhiḥ
- 15
हयारोहवराश्चैव तव पुत्रेण चोदिताः
चतुर्दश सहस्राणि सौबलं पर्यवारयन्
hayārohavarāścaiva tava putreṇa coditāḥ
caturdaśa sahasrāṇi saubalaṃ paryavārayan
- 16
ततस्ते सहिताः सर्वे विभक्तरथवाहनाः
पाण्डवान्समरे जग्मुस्तावका भरतर्षभ
tataste sahitāḥ sarve vibhaktarathavāhanāḥ
pāṇḍavānsamare jagmustāvakā bharatarṣabha
- 17
रथिभिर्वारणैर् अश्वैः पदातैश्च समीरितम्
घोरम् आयोधनं जज्ञे महाभ्रसदृशं रजः
rathibhirvāraṇair aśvaiḥ padātaiśca samīritam
ghoram āyodhanaṃ jajñe mahābhrasadṛśaṃ rajaḥ
- 18
तोमरप्रासनाराचगजाश्वरथयोधिनाम्
बलेन महता भीष्मः समसजत्किरीटिना
tomaraprāsanārācagajāśvarathayodhinām
balena mahatā bhīṣmaḥ samasajatkirīṭinā
- 19
आवन्त्यः काशिराजेन भीमसेनेन सैन्धवः
अजातशत्रुर्मद्राणाम् ऋषभेण यशस्विना
सहपुत्रः सहामात्यः शल्येन समसज्जत
āvantyaḥ kāśirājena bhīmasenena saindhavaḥ
ajātaśatrurmadrāṇām ṛṣabheṇa yaśasvinā
sahaputraḥ sahāmātyaḥ śalyena samasajjata
- 20
विकर्णः सहदेवेन चित्रसेनः शिखण्डिना
मत्स्या दुर्योधनं जग्मुः शकुनिं च विशां पते
vikarṇaḥ sahadevena citrasenaḥ śikhaṇḍinā
matsyā duryodhanaṃ jagmuḥ śakuniṃ ca viśāṃ pate
- 21
द्रुपदश्चेकितानश्च सात्यकिश्च महारथः
द्रोणेन समसज्जन्त सपुत्रेण महात्मना
कृपश्च कृतवर्मा च धृष्टकेतुम् अभिद्रुतौ
drupadaścekitānaśca sātyakiśca mahārathaḥ
droṇena samasajjanta saputreṇa mahātmanā
kṛpaśca kṛtavarmā ca dhṛṣṭaketum abhidrutau
- 22
एवं प्रजविताश्वानि भ्रान्तनागरथानि च
सैन्यानि समसज्जन्त प्रयुद्धानि समन्ततः
evaṃ prajavitāśvāni bhrāntanāgarathāni ca
sainyāni samasajjanta prayuddhāni samantataḥ
- 23
निरभ्रे विद्युतस्तीव्रा दिशश्च रजसावृताः
प्रादुरासन्महोल्काश्च सनिर्घाता विशां पते
nirabhre vidyutastīvrā diśaśca rajasāvṛtāḥ
prādurāsanmaholkāśca sanirghātā viśāṃ pate
- 24
प्रववौ च महावातः पांसुवर्षं पपात च
नभस्यन्तर्दधे सूर्यः सैन्येन रजसावृतः
pravavau ca mahāvātaḥ pāṃsuvarṣaṃ papāta ca
nabhasyantardadhe sūryaḥ sainyena rajasāvṛtaḥ
- 25
प्रमोहः सर्वसत्त्वानाम् अतीव समपद्यत
रजसा चाभिभूतानाम् अस्त्रजालैश्च तुद्यताम्
pramohaḥ sarvasattvānām atīva samapadyata
rajasā cābhibhūtānām astrajālaiśca tudyatām
- 26
वीरबाहुविसृष्टानां सर्वावरणभेदिनाम्
संघातः शरजालानां तुमुलः समपद्यत
vīrabāhuvisṛṣṭānāṃ sarvāvaraṇabhedinām
saṃghātaḥ śarajālānāṃ tumulaḥ samapadyata
- 27
प्रकाशं चक्रुर् आकाशम् उद्यतानि भुजोत्तमैः
नक्षत्रविमलाभानि शस्त्राणि भरतर्षभ
prakāśaṃ cakrur ākāśam udyatāni bhujottamaiḥ
nakṣatravimalābhāni śastrāṇi bharatarṣabha
- 28
आर्षभाणि विचित्राणि रुक्मजालावृतानि च
संपेतुर्दिक्षु सर्वासु चर्माणि भरतर्षभ
ārṣabhāṇi vicitrāṇi rukmajālāvṛtāni ca
saṃpeturdikṣu sarvāsu carmāṇi bharatarṣabha
- 29
सूर्यवर्णैश्च निस्त्रिंशैः पात्यमानानि सर्वशः
दिक्षु सर्वास्वदृश्यन्त शरीराणि शिरांसि च
sūryavarṇaiśca nistriṃśaiḥ pātyamānāni sarvaśaḥ
dikṣu sarvāsvadṛśyanta śarīrāṇi śirāṃsi ca
- 30
भग्नचक्राक्षनीडाश्च निपातितमहाध्वजाः
हताश्वाः पृथिवीं जग्मुस्तत्र तत्र महारथाः
bhagnacakrākṣanīḍāśca nipātitamahādhvajāḥ
hatāśvāḥ pṛthivīṃ jagmustatra tatra mahārathāḥ

