48 shlokas
- 1
संजय उवाच
राजञ्शतसहस्राणि तत्र तत्र तदा तदा
निर्मर्यादं प्रयुद्धानि तत्ते वक्ष्यामि भारत
saṃjaya uvāca
rājañśatasahasrāṇi tatra tatra tadā tadā
nirmaryādaṃ prayuddhāni tatte vakṣyāmi bhārata
- 2
न पुत्रः पितरं जज्ञे न पिता पुत्रम् औरसम्
न भ्राता भ्रातरं तत्र स्वस्रीयं न च मातुलः
na putraḥ pitaraṃ jajñe na pitā putram aurasam
na bhrātā bhrātaraṃ tatra svasrīyaṃ na ca mātulaḥ
- 3
मातुलं न च स्वस्रीयो न सखायं सखा तथा
आविष्टा इव युध्यन्ते पाण्डवाः कुरुभिः सह
mātulaṃ na ca svasrīyo na sakhāyaṃ sakhā tathā
āviṣṭā iva yudhyante pāṇḍavāḥ kurubhiḥ saha
- 4
रथानीकं नरव्याघ्राः केचिद् अभ्यपतन्रथैः
अभज्यन्त युगैर् एव युगानि भरतर्षभ
rathānīkaṃ naravyāghrāḥ kecid abhyapatanrathaiḥ
abhajyanta yugair eva yugāni bharatarṣabha
- 5
रथेषाश्च रथेषाभिः कूबरा रथकूबरैः
संहताः संहतैः केचित्परस्परजिघांसवः
ratheṣāśca ratheṣābhiḥ kūbarā rathakūbaraiḥ
saṃhatāḥ saṃhataiḥ kecitparasparajighāṃsavaḥ
- 6
न शेकुश्चलितुं केचित्संनिपत्य रथा रथैः
प्रभिन्नास्तु महाकायाः संनिपत्य गजा गजैः
na śekuścalituṃ kecitsaṃnipatya rathā rathaiḥ
prabhinnāstu mahākāyāḥ saṃnipatya gajā gajaiḥ
- 7
बहुधादारयन्क्रुद्धा विषाणैर् इतरेतरम्
सतोमरपताकैश्च वारणाः परवारणैः
bahudhādārayankruddhā viṣāṇair itaretaram
satomarapatākaiśca vāraṇāḥ paravāraṇaiḥ
- 8
अभिसृत्य महाराज वेगवद्भिर्महागजैः
दन्तैर् अभिहतास्तत्र चुक्रुशुः परमातुराः
abhisṛtya mahārāja vegavadbhirmahāgajaiḥ
dantair abhihatāstatra cukruśuḥ paramāturāḥ
- 9
अभिनीताश्च शिक्षाभिस्तोत्त्राङ्कुशसमाहताः
सुप्रभिन्नाः प्रभिन्नानां संमुखाभिमुखा ययुः
abhinītāśca śikṣābhistottrāṅkuśasamāhatāḥ
suprabhinnāḥ prabhinnānāṃ saṃmukhābhimukhā yayuḥ
- 10
प्रभिन्नैर् अपि संसक्ताः केचित्तत्र महागजाः
क्रौञ्चवन्निनदं मुक्त्वा प्राद्रवन्त ततस्ततः
prabhinnair api saṃsaktāḥ kecittatra mahāgajāḥ
krauñcavanninadaṃ muktvā prādravanta tatastataḥ
- 11
सम्यक्प्रणीता नागाश्च प्रभिन्नकरटामुखाः
ऋष्टितोमरनाराचैर्निर्विद्धा वरवारणाः
samyakpraṇītā nāgāśca prabhinnakaraṭāmukhāḥ
ṛṣṭitomaranārācairnirviddhā varavāraṇāḥ
- 12
विनेदुर्भिन्नमर्माणो निपेतुश्च गतासवः
प्राद्रवन्त दिशः केचिन्नदन्तो भैरवान्रवान्
vinedurbhinnamarmāṇo nipetuśca gatāsavaḥ
prādravanta diśaḥ kecinnadanto bhairavānravān
- 13
गजानां पादरक्षास्तु व्यूढोरस्काः प्रहारिणः
ऋष्टिभिश्च धनुर्भिश्च विमलैश्च परश्वधैः
gajānāṃ pādarakṣāstu vyūḍhoraskāḥ prahāriṇaḥ
ṛṣṭibhiśca dhanurbhiśca vimalaiśca paraśvadhaiḥ
- 14
गदाभिर्मुसलैश्चैव भिण्डिपालैः सतोमरैः
आयसैः परिघैश्चैव निस्त्रिंशैर्विमलैः शितैः
gadābhirmusalaiścaiva bhiṇḍipālaiḥ satomaraiḥ
āyasaiḥ parighaiścaiva nistriṃśairvimalaiḥ śitaiḥ
- 15
प्रगृहीतैः सुसंरब्धा धावमानास्ततस्ततः
व्यदृश्यन्त महाराज परस्परजिघांसवः
pragṛhītaiḥ susaṃrabdhā dhāvamānāstatastataḥ
vyadṛśyanta mahārāja parasparajighāṃsavaḥ
- 16
राजमानाश्च निस्त्रिंशाः संसिक्ता नरशोणितैः
प्रत्यदृश्यन्त शूराणाम् अन्योन्यम् अभिधावताम्
rājamānāśca nistriṃśāḥ saṃsiktā naraśoṇitaiḥ
pratyadṛśyanta śūrāṇām anyonyam abhidhāvatām
- 17
अवक्षिप्तावधूतानाम् असीनां वीरबाहुभिः
संजज्ञे तुमुलः शब्दः पततां परमर्मसु
avakṣiptāvadhūtānām asīnāṃ vīrabāhubhiḥ
saṃjajñe tumulaḥ śabdaḥ patatāṃ paramarmasu
- 18
गदामुसलरुग्णानां भिन्नानां च वरासिभिः
दन्तिदन्तावभिन्नानां मृदितानां च दन्तिभिः
gadāmusalarugṇānāṃ bhinnānāṃ ca varāsibhiḥ
dantidantāvabhinnānāṃ mṛditānāṃ ca dantibhiḥ
- 19
तत्र तत्र नरौघाणां क्रोशताम् इतरेतरम्
शुश्रुवुर्दारुणा वाचः प्रेतानाम् इव भारत
tatra tatra naraughāṇāṃ krośatām itaretaram
śuśruvurdāruṇā vācaḥ pretānām iva bhārata
- 20
हयैर् अपि हयारोहाश्चामरापीडधारिभिः
हंसैर् इव महावेगैर् अन्योन्यम् अभिदुद्रुवुः
hayair api hayārohāścāmarāpīḍadhāribhiḥ
haṃsair iva mahāvegair anyonyam abhidudruvuḥ
- 21
तैर्विमुक्ता महाप्रासा जाम्बूनदविभूषणाः
आशुगा विमलास्तीक्ष्णाः संपेतुर्भुजगोपमाः
tairvimuktā mahāprāsā jāmbūnadavibhūṣaṇāḥ
āśugā vimalāstīkṣṇāḥ saṃpeturbhujagopamāḥ
- 22
अश्वैर् अग्र्यजवैः केचिद् आप्लुत्य महतो रथान्
शिरांस्याददिरे वीरा रथिनाम् अश्वसादिनः
aśvair agryajavaiḥ kecid āplutya mahato rathān
śirāṃsyādadire vīrā rathinām aśvasādinaḥ
- 23
बहून् अपि हयारोहान्भल्लैः संनतपर्वभिः
रथी जघान सम्प्राप्य बाणगोचरम् आगतान्
bahūn api hayārohānbhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ
rathī jaghāna samprāpya bāṇagocaram āgatān
- 24
नगमेघप्रतीकाशाश्चाक्षिप्य तुरगान्गजाः
पादैर् एवावमृद्नन्त मत्ताः कनकभूषणाः
nagameghapratīkāśāścākṣipya turagāngajāḥ
pādair evāvamṛdnanta mattāḥ kanakabhūṣaṇāḥ
- 25
पाट्यमानेषु कुम्भेषु पार्श्वेष्वपि च वारणाः
प्रासैर्विनिहताः केचिद्विनेदुः परमातुराः
pāṭyamāneṣu kumbheṣu pārśveṣvapi ca vāraṇāḥ
prāsairvinihatāḥ kecidvineduḥ paramāturāḥ
- 26
साश्वारोहान्हयान्केचिद् उन्मथ्य वरवारणाः
सहसा चिक्षिपुस्तत्र संकुले भैरवे सति
sāśvārohānhayānkecid unmathya varavāraṇāḥ
sahasā cikṣipustatra saṃkule bhairave sati
- 27
साश्वारोहान्विषाणाग्रैर् उत्क्षिप्य तुरगान्द्विपाः
रथौघान् अवमृद्नन्तः सध्वजान्परिचक्रमुः
sāśvārohānviṣāṇāgrair utkṣipya turagāndvipāḥ
rathaughān avamṛdnantaḥ sadhvajānparicakramuḥ
- 28
पुंस्त्वाद् अभिमदत्वाच्च केचिद् अत्र महागजाः
साश्वारोहान्हयाञ्जघ्नुः करैः सचरणैस्तथा
puṃstvād abhimadatvācca kecid atra mahāgajāḥ
sāśvārohānhayāñjaghnuḥ karaiḥ sacaraṇaistathā
- 29
केचिद् आक्षिप्य करिणः साश्वान् अपि रथान्करैः
विकर्षन्तो दिशः सर्वाः समीयुः सर्वशब्दगाः
kecid ākṣipya kariṇaḥ sāśvān api rathānkaraiḥ
vikarṣanto diśaḥ sarvāḥ samīyuḥ sarvaśabdagāḥ
- 30
आशुगा विमलास्तीक्ष्णाः संपेतुर्भुजगोपमाः
नराश्वकायान्निर्भिद्य लौहानि कवचानि च
āśugā vimalāstīkṣṇāḥ saṃpeturbhujagopamāḥ
narāśvakāyānnirbhidya lauhāni kavacāni ca

