37 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
कथं शिखण्डी गाङ्गेयम् अभ्यधावत्पितामहम्
पाञ्चाल्यः समरे क्रुद्धो धर्मात्मानं यतव्रतम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
kathaṃ śikhaṇḍī gāṅgeyam abhyadhāvatpitāmaham
pāñcālyaḥ samare kruddho dharmātmānaṃ yatavratam
- 2
के ऽरक्षन्पाण्डवानीके शिखण्डिनम् उदायुधम्
त्वरमाणास्त्वराकाले जिगीषन्तो महारथाः
ke 'rakṣanpāṇḍavānīke śikhaṇḍinam udāyudham
tvaramāṇāstvarākāle jigīṣanto mahārathāḥ
- 3
कथं शांतनवो भीष्मः स तस्मिन्दशमे ऽहनि
अयुध्यत महावीर्यः पाण्डवैः सहसृञ्जयैः
kathaṃ śāṃtanavo bhīṣmaḥ sa tasmindaśame 'hani
ayudhyata mahāvīryaḥ pāṇḍavaiḥ sahasṛñjayaiḥ
- 4
न मृष्यामि रणे भीष्मं प्रत्युद्यातं शिखण्डिनम्
कच्चिन्न रथभङ्गो ऽस्य धनुर्वाशीर्यतास्यतः
na mṛṣyāmi raṇe bhīṣmaṃ pratyudyātaṃ śikhaṇḍinam
kaccinna rathabhaṅgo 'sya dhanurvāśīryatāsyataḥ
- 5
संजय उवाच
नाशीर्यत धनुस्तस्य रथभङ्गो न चाप्यभूत्
युध्यमानस्य संग्रामे भीष्मस्य भरतर्षभ
निघ्नतः समरे शत्रूञ्शरैः संनतपर्वभिः
saṃjaya uvāca
nāśīryata dhanustasya rathabhaṅgo na cāpyabhūt
yudhyamānasya saṃgrāme bhīṣmasya bharatarṣabha
nighnataḥ samare śatrūñśaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
- 6
अनेकशतसाहस्रास्तावकानां महारथाः
रथदन्तिगणा राजन्हयाश्चैव सुसज्जिताः
अभ्यवर्तन्त युद्धाय पुरस्कृत्य पितामहम्
anekaśatasāhasrāstāvakānāṃ mahārathāḥ
rathadantigaṇā rājanhayāścaiva susajjitāḥ
abhyavartanta yuddhāya puraskṛtya pitāmaham
- 7
यथाप्रतिज्ञं कौरव्य स चापि समितिंजयः
पार्थानाम् अकरोद्भीष्मः सततं समितिक्षयम्
yathāpratijñaṃ kauravya sa cāpi samitiṃjayaḥ
pārthānām akarodbhīṣmaḥ satataṃ samitikṣayam
- 8
युध्यमानं महेष्वासं विनिघ्नन्तं पराञ्शरैः
पाञ्चालाः पाण्डवैः सार्धं सर्व एवाभ्यवारयन्
yudhyamānaṃ maheṣvāsaṃ vinighnantaṃ parāñśaraiḥ
pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ sarva evābhyavārayan
- 9
दशमे ऽहनि सम्प्राप्ते तताप रिपुवाहिनीम्
कीर्यमाणां शितैर्बाणैः शतशो ऽथ सहस्रशः
daśame 'hani samprāpte tatāpa ripuvāhinīm
kīryamāṇāṃ śitairbāṇaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 10
न हि भीष्मं महेष्वासं पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज
अशक्नुवन्रणे जेतुं पाशहस्तम् इवान्तकम्
na hi bhīṣmaṃ maheṣvāsaṃ pāṇḍavāḥ pāṇḍupūrvaja
aśaknuvanraṇe jetuṃ pāśahastam ivāntakam
- 11
अथोपायान्महाराज सव्यसाची परंतपः
त्रासयन्रथिनः सर्वान्बीभत्सुर् अपराजितः
athopāyānmahārāja savyasācī paraṃtapaḥ
trāsayanrathinaḥ sarvānbībhatsur aparājitaḥ
- 12
सिंहवद्विनदन्न् उच्चैर्धनुर्ज्यां विक्षिपन्मुहुः
शरौघान्विसृजन्पार्थो व्यचरत्कालवद्रणे
siṃhavadvinadann uccairdhanurjyāṃ vikṣipanmuhuḥ
śaraughānvisṛjanpārtho vyacaratkālavadraṇe
- 13
तस्य शब्देन वित्रस्तास्तावका भरतर्षभ
सिंहस्येव मृगा राजन्व्यद्रवन्त महाभयात्
tasya śabdena vitrastāstāvakā bharatarṣabha
siṃhasyeva mṛgā rājanvyadravanta mahābhayāt
- 14
जयन्तं पाण्डवं दृष्ट्वा त्वत्सैन्यं चाभिपीडितम्
दुर्योधनस्ततो भीष्मम् अब्रवीद्भृशपीडितः
jayantaṃ pāṇḍavaṃ dṛṣṭvā tvatsainyaṃ cābhipīḍitam
duryodhanastato bhīṣmam abravīdbhṛśapīḍitaḥ
- 15
एष पाण्डुसुतस्तात श्वेताश्वः कृष्णसारथिः
दहते मामकान्सर्वान्कृष्णवर्त्मेव काननम्
eṣa pāṇḍusutastāta śvetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ
dahate māmakānsarvānkṛṣṇavartmeva kānanam
- 16
पश्य सैन्यानि गाङ्गेय द्रवमाणानि सर्वशः
पाण्डवेन युधां श्रेष्ठ काल्यमानानि संयुगे
paśya sainyāni gāṅgeya dravamāṇāni sarvaśaḥ
pāṇḍavena yudhāṃ śreṣṭha kālyamānāni saṃyuge
- 17
यथा पशुगणान्पालः संकालयति कानने
तथेदं मामकं सैन्यं काल्यते शत्रुतापन
yathā paśugaṇānpālaḥ saṃkālayati kānane
tathedaṃ māmakaṃ sainyaṃ kālyate śatrutāpana
- 18
धनंजयशरैर्भग्नं द्रवमाणम् इतस्ततः
भीमो ह्येष दुराधर्षो विद्रावयति मे बलम्
dhanaṃjayaśarairbhagnaṃ dravamāṇam itastataḥ
bhīmo hyeṣa durādharṣo vidrāvayati me balam
- 19
सात्यकिश्चेकितानश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
अभिमन्युश्च विक्रान्तो वाहिनीं दहते मम
sātyakiścekitānaśca mādrīputrau ca pāṇḍavau
abhimanyuśca vikrānto vāhinīṃ dahate mama
- 20
धृष्टद्युम्नस्तथा शूरो राक्षसश्च घटोत्कचः
व्यद्रावयेतां सहसा सैन्यं मम महाबलौ
dhṛṣṭadyumnastathā śūro rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ
vyadrāvayetāṃ sahasā sainyaṃ mama mahābalau
- 21
वध्यमानस्य सैन्यस्य सर्वैर् एतैर्महाबलैः
नान्यां गतिं प्रपश्यामि स्थाने युद्धे च भारत
vadhyamānasya sainyasya sarvair etairmahābalaiḥ
nānyāṃ gatiṃ prapaśyāmi sthāne yuddhe ca bhārata
- 22
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र देवतुल्यपराक्रम
पर्याप्तश्च भवान्क्षिप्रं पीडितानां गतिर्भव
ṛte tvāṃ puruṣavyāghra devatulyaparākrama
paryāptaśca bhavānkṣipraṃ pīḍitānāṃ gatirbhava
- 23
एवम् उक्तो महाराज पिता देवव्रतस्तव
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु कृत्वा निश्चयम् आत्मनः
तव संधारयन्पुत्रम् अब्रवीच्छंतनोः सुतः
evam ukto mahārāja pitā devavratastava
cintayitvā muhūrtaṃ tu kṛtvā niścayam ātmanaḥ
tava saṃdhārayanputram abravīcchaṃtanoḥ sutaḥ
- 24
दुर्योधन विजानीहि स्थिरो भव विशां पते
पूर्वकालं तव मया प्रतिज्ञातं महाबल
duryodhana vijānīhi sthiro bhava viśāṃ pate
pūrvakālaṃ tava mayā pratijñātaṃ mahābala
- 25
हत्वा दश सहस्राणि क्षत्रियाणां महात्मनाम्
संग्रामाद्व्यपयातव्यम् एतत्कर्म ममाह्निकम्
इति तत्कृतवांश्चाहं यथोक्तं भरतर्षभ
hatvā daśa sahasrāṇi kṣatriyāṇāṃ mahātmanām
saṃgrāmādvyapayātavyam etatkarma mamāhnikam
iti tatkṛtavāṃścāhaṃ yathoktaṃ bharatarṣabha
- 26
अद्य चापि महत्कर्म प्रकरिष्ये महाहवे
अहं वा निहतः शेष्ये हनिष्ये वाद्य पाण्डवान्
adya cāpi mahatkarma prakariṣye mahāhave
ahaṃ vā nihataḥ śeṣye haniṣye vādya pāṇḍavān
- 27
अद्य ते पुरुषव्याघ्र प्रतिमोक्ष्ये ऋणं महत्
भर्तृपिण्डकृतं राजन्निहतः पृतनामुखे
adya te puruṣavyāghra pratimokṣye ṛṇaṃ mahat
bhartṛpiṇḍakṛtaṃ rājannihataḥ pṛtanāmukhe
- 28
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठः क्षत्रियान्प्रतपञ्शरैः
आससाद दुराधर्षः पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
ityuktvā bharataśreṣṭhaḥ kṣatriyānpratapañśaraiḥ
āsasāda durādharṣaḥ pāṇḍavānām anīkinīm
- 29
अनीकमध्ये तिष्ठन्तं गाङ्गेयं भरतर्षभ
आशीविषम् इव क्रुद्धं पाण्डवाः पर्यवारयन्
anīkamadhye tiṣṭhantaṃ gāṅgeyaṃ bharatarṣabha
āśīviṣam iva kruddhaṃ pāṇḍavāḥ paryavārayan
- 30
दशमे ऽहनि तस्मिंस्तु दर्शयञ्शक्तिम् आत्मनः
राजञ्शतसहस्राणि सो ऽवधीत्कुरुनन्दन
daśame 'hani tasmiṃstu darśayañśaktim ātmanaḥ
rājañśatasahasrāṇi so 'vadhītkurunandana

