20 shlokas
- 1
श्रीभगवानुवाच
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम्
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित्
śrībhagavānuvāca
ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam
chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit
- 2
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः
अधश्च मूलान्यनुसंततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके
adhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhā guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ
adhaśca mūlānyanusaṃtatāni karmānubandhīni manuṣyaloke
- 3
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलमसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा
na rūpamasyeha tathopalabhyate nānto na cādirna ca saṃpratiṣṭhā
aśvatthamenaṃ suvirūḍhamūlamasaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā
- 4
ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी
tataḥ padaṃ tatparimārgitavyaṃ yasmingatā na nivartanti bhūyaḥ
tameva cādyaṃ puruṣaṃ prapadye yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī
- 5
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः
द्वंद्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञैर्गच्छन्त्य् अमूढाः पदमव्ययं तत्
nirmānamohā jitasaṅgadoṣā adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ
dvaṃdvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñairgacchanty amūḍhāḥ padamavyayaṃ tat
- 6
न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम
na tadbhāsayate sūryo na śaśāṅko na pāvakaḥ
yadgatvā na nivartante taddhāma paramaṃ mama
- 7
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति
mamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ
manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati
- 8
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः
गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात्
śarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ
gṛhītvaitāni saṃyāti vāyurgandhānivāśayāt
- 9
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते
śrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca
adhiṣṭhāya manaścāyaṃ viṣayānupasevate
- 10
उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम्
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः
utkrāmantaṃ sthitaṃ vāpi bhuñjānaṃ vā guṇānvitam
vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ
- 11
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम्
यतन्तो ऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः
yatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitam
yatanto 'pyakṛtātmāno nainaṃ paśyantyacetasaḥ
- 12
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयते ऽखिलम्
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्
yadādityagataṃ tejo jagadbhāsayate 'khilam
yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam
- 13
गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः
gāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā
puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ somo bhūtvā rasātmakaḥ
- 14
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम्
ahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāśritaḥ
prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ caturvidham
- 15
सर्वस्य चाहं हृदि संनिविष्टो मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम्
sarvasya cāhaṃ hṛdi saṃniviṣṭo mattaḥ smṛtirjñānamapohanaṃ ca
vedaiśca sarvairahameva vedyo vedāntakṛdvedavideva cāham
- 16
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थो ऽक्षर उच्यते
dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca
kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho 'kṣara ucyate
- 17
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः
uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ
yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ
- 18
यस्मात्क्षरमतीतो ऽहमक्षरादपि चोत्तमः
अतो ऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः
yasmātkṣaramatīto 'hamakṣarādapi cottamaḥ
ato 'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ
- 19
यो मामेवमसंमूढो जानाति पुरुषोत्तमम्
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत
yo māmevamasaṃmūḍho jānāti puruṣottamam
sa sarvavidbhajati māṃ sarvabhāvena bhārata
- 20
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयानघ
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत
iti guhyatamaṃ śāstramidamuktaṃ mayānagha
etadbuddhvā buddhimānsyātkṛtakṛtyaśca bhārata

