33 shlokas
- 1
संजय उवाच
व्युषितायां च शर्वर्याम् उदिते च दिवाकरे
उभे सेने महाराज युद्धायैव समीयतुः
saṃjaya uvāca
vyuṣitāyāṃ ca śarvaryām udite ca divākare
ubhe sene mahārāja yuddhāyaiva samīyatuḥ
- 2
अभ्यधावंश्च संक्रुद्धाः परस्परजिगीषवः
ते सर्वे सहिता युद्धे समालोक्य परस्परम्
abhyadhāvaṃśca saṃkruddhāḥ parasparajigīṣavaḥ
te sarve sahitā yuddhe samālokya parasparam
- 3
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च राजन्दुर्मन्त्रिते तव
व्यूहौ च व्यूह्य संरब्धाः सम्प्रयुद्धाः प्रहारिणः
pāṇḍavā dhārtarāṣṭrāśca rājandurmantrite tava
vyūhau ca vyūhya saṃrabdhāḥ samprayuddhāḥ prahāriṇaḥ
- 4
अरक्षन्मकरव्यूहं भीष्मो राजन्समन्ततः
तथैव पाण्डवा राजन्न् अरक्षन्व्यूहम् आत्मनः
arakṣanmakaravyūhaṃ bhīṣmo rājansamantataḥ
tathaiva pāṇḍavā rājann arakṣanvyūham ātmanaḥ
- 5
स निर्ययौ रथानीकं पिता देवव्रतस्तव
महता रथवंशेन संवृतो रथिनां वरः
sa niryayau rathānīkaṃ pitā devavratastava
mahatā rathavaṃśena saṃvṛto rathināṃ varaḥ
- 6
इतरेतरम् अन्वीयुर्यथाभागम् अवस्थिताः
रथिनः पत्तयश्चैव दन्तिनः सादिनस्तथा
itaretaram anvīyuryathābhāgam avasthitāḥ
rathinaḥ pattayaścaiva dantinaḥ sādinastathā
- 7
तान्दृष्ट्वा प्रोद्यतान्संख्ये पाण्डवाश्च यशस्विनः
श्येनेन व्यूहराजेन तेनाजय्येन संयुगे
tāndṛṣṭvā prodyatānsaṃkhye pāṇḍavāśca yaśasvinaḥ
śyenena vyūharājena tenājayyena saṃyuge
- 8
अशोभत मुखे तस्य भीमसेनो महाबलः
नेत्रे शिखण्डी दुर्धर्षो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
aśobhata mukhe tasya bhīmaseno mahābalaḥ
netre śikhaṇḍī durdharṣo dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ
- 9
शीर्षं तस्याभवद्वीरः सात्यकिः सत्यविक्रमः
विधुन्वन्गाण्डिवं पार्थो ग्रीवायाम् अभवत्तदा
śīrṣaṃ tasyābhavadvīraḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ
vidhunvangāṇḍivaṃ pārtho grīvāyām abhavattadā
- 10
अक्षौहिण्या समग्रा या वामपक्षो ऽभवत्तदा
महात्मा द्रुपदः श्रीमान्सह पुत्रेण संयुगे
akṣauhiṇyā samagrā yā vāmapakṣo 'bhavattadā
mahātmā drupadaḥ śrīmānsaha putreṇa saṃyuge
- 11
दक्षिणश्चाभवत्पक्षः कैकेयो ऽक्षौहिणीपतिः
पृष्ठतो द्रौपदेयाश्च सौभद्रश्चापि वीर्यवान्
dakṣiṇaścābhavatpakṣaḥ kaikeyo 'kṣauhiṇīpatiḥ
pṛṣṭhato draupadeyāśca saubhadraścāpi vīryavān
- 12
पृष्ठे समभवच्छ्रीमान्स्वयं राजा युधिष्ठिरः
भ्रातृभ्यां सहितो धीमान्यमाभ्यां चारुविक्रमः
pṛṣṭhe samabhavacchrīmānsvayaṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ
bhrātṛbhyāṃ sahito dhīmānyamābhyāṃ cāruvikramaḥ
- 13
प्रविश्य तु रणे भीमो मकरं मुखतस्तदा
भीष्मम् आसाद्य संग्रामे छादयामास सायकैः
praviśya tu raṇe bhīmo makaraṃ mukhatastadā
bhīṣmam āsādya saṃgrāme chādayāmāsa sāyakaiḥ
- 14
ततो भीष्मो महास्त्राणि पातयामास भारत
मोहयन्पाण्डुपुत्राणां व्यूढं सैन्यं महाहवे
tato bhīṣmo mahāstrāṇi pātayāmāsa bhārata
mohayanpāṇḍuputrāṇāṃ vyūḍhaṃ sainyaṃ mahāhave
- 15
संमुह्यति तदा सैन्ये त्वरमाणो धनंजयः
भीष्मं शरसहस्रेण विव्याध रणमूर्धनि
saṃmuhyati tadā sainye tvaramāṇo dhanaṃjayaḥ
bhīṣmaṃ śarasahasreṇa vivyādha raṇamūrdhani
- 16
परिसंवार्य चास्त्राणि भीष्ममुक्तानि संयुगे
स्वेनानीकेन हृष्टेन युद्धाय समवस्थितः
parisaṃvārya cāstrāṇi bhīṣmamuktāni saṃyuge
svenānīkena hṛṣṭena yuddhāya samavasthitaḥ
- 17
ततो दुर्योधनो राजा भारद्वाजम् अभाषत
पूर्वं दृष्ट्वा वधं घोरं बलस्य बलिनां वरः
भ्रातॄणां च वधं युद्धे स्मरमाणो महारथः
tato duryodhano rājā bhāradvājam abhāṣata
pūrvaṃ dṛṣṭvā vadhaṃ ghoraṃ balasya balināṃ varaḥ
bhrātṝṇāṃ ca vadhaṃ yuddhe smaramāṇo mahārathaḥ
- 18
आचार्य सततं त्वं हि हितकामो ममानघ
वयं हि त्वां समाश्रित्य भीष्मं चैव पितामहम्
ācārya satataṃ tvaṃ hi hitakāmo mamānagha
vayaṃ hi tvāṃ samāśritya bhīṣmaṃ caiva pitāmaham
- 19
देवान् अपि रणे जेतुं प्रार्थयामो न संशयः
किमु पाण्डुसुतान्युद्धे हीनवीर्यपराक्रमान्
devān api raṇe jetuṃ prārthayāmo na saṃśayaḥ
kimu pāṇḍusutānyuddhe hīnavīryaparākramān
- 20
एवम् उक्तस्ततो द्रोणस्तव पुत्रेण मारिष
अभिनत्पाण्डवानीकं प्रेक्षमाणस्य सात्यकेः
evam uktastato droṇastava putreṇa māriṣa
abhinatpāṇḍavānīkaṃ prekṣamāṇasya sātyakeḥ
- 21
सात्यकिस्तु तदा द्रोणं वारयामास भारत
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
sātyakistu tadā droṇaṃ vārayāmāsa bhārata
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
- 22
शैनेयं तु रणे क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान्
अविध्यन्निशितैर्बाणैर्जत्रुदेशे हसन्न् इव
śaineyaṃ tu raṇe kruddho bhāradvājaḥ pratāpavān
avidhyanniśitairbāṇairjatrudeśe hasann iva
- 23
भीमसेनस्ततः क्रुद्धो भारद्वाजम् अविध्यत
संरक्षन्सात्यकिं राजन्द्रोणाच्छस्त्रभृतां वरात्
bhīmasenastataḥ kruddho bhāradvājam avidhyata
saṃrakṣansātyakiṃ rājandroṇācchastrabhṛtāṃ varāt
- 24
ततो द्रोणश्च भीष्मश्च तथा शल्यश्च मारिष
भीमसेनं रणे क्रुद्धाश्छादयांचक्रिरे शरैः
tato droṇaśca bhīṣmaśca tathā śalyaśca māriṣa
bhīmasenaṃ raṇe kruddhāśchādayāṃcakrire śaraiḥ
- 25
तत्राभिमन्युः संक्रुद्धो द्रौपदेयाश्च मारिष
विव्यधुर्निशितैर्बाणैः सर्वांस्तान् उद्यतायुधान्
tatrābhimanyuḥ saṃkruddho draupadeyāśca māriṣa
vivyadhurniśitairbāṇaiḥ sarvāṃstān udyatāyudhān
- 26
भीष्मद्रोणौ च संक्रुद्धावापतन्तौ महाबलौ
प्रत्युद्ययौ शिखण्डी तु महेष्वासो महाहवे
bhīṣmadroṇau ca saṃkruddhāvāpatantau mahābalau
pratyudyayau śikhaṇḍī tu maheṣvāso mahāhave
- 27
प्रगृह्य बलवद्वीरो धनुर्जलदनिस्वनम्
अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्णं छादयानो दिवाकरम्
pragṛhya balavadvīro dhanurjaladanisvanam
abhyavarṣaccharaistūrṇaṃ chādayāno divākaram
- 28
शिखण्डिनं समासाद्य भरतानां पितामहः
अवर्जयत संग्रामे स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मरन्
śikhaṇḍinaṃ samāsādya bharatānāṃ pitāmahaḥ
avarjayata saṃgrāme strītvaṃ tasyānusaṃsmaran
- 29
ततो द्रोणो महाराज अभ्यद्रवत तं रणे
रक्षमाणस्ततो भीष्मं तव पुत्रेण चोदितः
tato droṇo mahārāja abhyadravata taṃ raṇe
rakṣamāṇastato bhīṣmaṃ tava putreṇa coditaḥ
- 30
शिखण्डी तु समासाद्य द्रोणं शस्त्रभृतां वरम्
अवर्जयत संग्रामे युगान्ताग्निम् इवोल्बणम्
śikhaṇḍī tu samāsādya droṇaṃ śastrabhṛtāṃ varam
avarjayata saṃgrāme yugāntāgnim ivolbaṇam

