42 shlokas
- 1
श्रीभगवानुवाच
इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम्
विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवे ऽब्रवीत्
śrībhagavānuvāca
imaṃ vivasvate yogaṃ proktavānahamavyayam
vivasvānmanave prāha manurikṣvākave 'bravīt
- 2
एवं परंपराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः
स कालेनेह महता योगो नष्टः परंतप
evaṃ paraṃparāprāptamimaṃ rājarṣayo viduḥ
sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ paraṃtapa
- 3
स एवायं मया ते ऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः
भक्तो ऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम्
sa evāyaṃ mayā te 'dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ
bhakto 'si me sakhā ceti rahasyaṃ hyetaduttamam
- 4
अर्जुन उवाच
अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः
कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति
arjuna uvāca
aparaṃ bhavato janma paraṃ janma vivasvataḥ
kathametadvijānīyāṃ tvamādau proktavāniti
- 5
श्रीभगवानुवाच
बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन
तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परंतप
śrībhagavānuvāca
bahūni me vyatītāni janmāni tava cārjuna
tānyahaṃ veda sarvāṇi na tvaṃ vettha paraṃtapa
- 6
अजो ऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरो ऽपि सन्
प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया
ajo 'pi sannavyayātmā bhūtānāmīśvaro 'pi san
prakṛtiṃ svāmadhiṣṭhāya sambhavāmyātmamāyayā
- 7
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम्
yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata
abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyaham
- 8
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्
धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे
paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām
dharmasaṃsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge
- 9
जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः
त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सो ऽर्जुन
janma karma ca me divyamevaṃ yo vetti tattvataḥ
tyaktvā dehaṃ punarjanma naiti māmeti so 'rjuna
- 10
वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः
बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः
vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ
bahavo jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ
- 11
ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम्
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः
ye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham
mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ
- 12
काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः
क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा
kāṅkṣantaḥ karmaṇāṃ siddhiṃ yajanta iha devatāḥ
kṣipraṃ hi mānuṣe loke siddhirbhavati karmajā
- 13
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः
तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम्
cāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ
tasya kartāramapi māṃ viddhyakartāramavyayam
- 14
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा
इति मां यो ऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते
na māṃ karmāṇi limpanti na me karmaphale spṛhā
iti māṃ yo 'bhijānāti karmabhirna sa badhyate
- 15
एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः
कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम्
evaṃ jñātvā kṛtaṃ karma pūrvairapi mumukṣubhiḥ
kuru karmaiva tasmāttvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam
- 16
किं कर्म किमकर्मेति कवयो ऽप्यत्र मोहिताः
तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसे ऽशुभात्
kiṃ karma kimakarmeti kavayo 'pyatra mohitāḥ
tatte karma pravakṣyāmi yajjñātvā mokṣyase 'śubhāt
- 17
कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः
अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः
karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ
akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ
- 18
कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः
स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत्
karmaṇyakarma yaḥ paśyedakarmaṇi ca karma yaḥ
sa buddhimānmanuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt
- 19
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसंकल्पवर्जिताः
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः
yasya sarve samārambhāḥ kāmasaṃkalpavarjitāḥ
jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ
- 20
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः
कर्मण्यभिप्रवृत्तो ऽपि नैव किंचित्करोति सः
tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ
karmaṇyabhipravṛtto 'pi naiva kiṃcitkaroti saḥ
- 21
निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः
शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम्
nirāśīryatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ
śārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam
- 22
यदृच्छालाभसंतुष्टो द्वंद्वातीतो विमत्सरः
समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते
yadṛcchālābhasaṃtuṣṭo dvaṃdvātīto vimatsaraḥ
samaḥ siddhāvasiddhau ca kṛtvāpi na nibadhyate
- 23
गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः
यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते
gatasaṅgasya muktasya jñānāvasthitacetasaḥ
yajñāyācarataḥ karma samagraṃ pravilīyate
- 24
ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम्
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना
brahmārpaṇaṃ brahmahavirbrahmāgnau brahmaṇā hutam
brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā
- 25
दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते
ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति
daivamevāpare yajñaṃ yoginaḥ paryupāsate
brahmāgnāvapare yajñaṃ yajñenaivopajuhvati
- 26
श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति
शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति
śrotrādīnīndriyāṇyanye saṃyamāgniṣu juhvati
śabdādīnviṣayānanya indriyāgniṣu juhvati
- 27
सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे
आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते
sarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi cāpare
ātmasaṃyamayogāgnau juhvati jñānadīpite
- 28
द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे
स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः
dravyayajñāstapoyajñā yogayajñāstathāpare
svādhyāyajñānayajñāśca yatayaḥ saṃśitavratāḥ
- 29
अपाने जुह्वति प्राणं प्राणे ऽपानं तथापरे
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः
apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe 'pānaṃ tathāpare
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ
- 30
अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति
सर्वे ऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः
apare niyatāhārāḥ prāṇānprāṇeṣu juhvati
sarve 'pyete yajñavido yajñakṣapitakalmaṣāḥ

