43 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
कथं शांतनवो भीष्मो दशमे ऽहनि संजय
अयुध्यत महावीर्यैः पाण्डवैः सहसृञ्जयैः
dhṛtarāṣṭra uvāca
kathaṃ śāṃtanavo bhīṣmo daśame 'hani saṃjaya
ayudhyata mahāvīryaiḥ pāṇḍavaiḥ sahasṛñjayaiḥ
- 2
कुरवश्च कथं युद्धे पाण्डवान्प्रत्यवारयन्
आचक्ष्व मे महायुद्धं भीष्मस्याहवशोभिनः
kuravaśca kathaṃ yuddhe pāṇḍavānpratyavārayan
ācakṣva me mahāyuddhaṃ bhīṣmasyāhavaśobhinaḥ
- 3
संजय उवाच
कुरवः पाण्डवैः सार्धं यथायुध्यन्त भारत
यथा च तद् अभूद्युद्धं तत्ते वक्ष्यामि शृण्वतः
saṃjaya uvāca
kuravaḥ pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ yathāyudhyanta bhārata
yathā ca tad abhūdyuddhaṃ tatte vakṣyāmi śṛṇvataḥ
- 4
प्रेषिताः परलोकाय परमास्त्रैः किरीटिना
अहन्यहनि सम्प्राप्तास्तावकानां रथव्रजाः
preṣitāḥ paralokāya paramāstraiḥ kirīṭinā
ahanyahani samprāptāstāvakānāṃ rathavrajāḥ
- 5
यथाप्रतिज्ञं कौरव्यः स चापि समितिंजयः
पार्थानाम् अकरोद्भीष्मः सततं समितिक्षयम्
yathāpratijñaṃ kauravyaḥ sa cāpi samitiṃjayaḥ
pārthānām akarodbhīṣmaḥ satataṃ samitikṣayam
- 6
कुरुभिः सहितं भीष्मं युध्यमानं महारथम्
अर्जुनं च सपाञ्चाल्यं दृष्ट्वा संशयिता जनाः
kurubhiḥ sahitaṃ bhīṣmaṃ yudhyamānaṃ mahāratham
arjunaṃ ca sapāñcālyaṃ dṛṣṭvā saṃśayitā janāḥ
- 7
दशमे ऽहनि तस्मिंस्तु भीष्मार्जुनसमागमे
अवर्तत महारौद्रः सततं समितिक्षयः
daśame 'hani tasmiṃstu bhīṣmārjunasamāgame
avartata mahāraudraḥ satataṃ samitikṣayaḥ
- 8
तस्मिन्न् अयुतशो राजन्भूयश्च स परंतपः
भीष्मः शांतनवो योधाञ्जघान परमास्त्रवित्
tasminn ayutaśo rājanbhūyaśca sa paraṃtapaḥ
bhīṣmaḥ śāṃtanavo yodhāñjaghāna paramāstravit
- 9
येषाम् अज्ञातकल्पानि नामगोत्राणि पार्थिव
ते हतास्तत्र भीष्मेण शूराः सर्वे ऽनिवर्तिनः
yeṣām ajñātakalpāni nāmagotrāṇi pārthiva
te hatāstatra bhīṣmeṇa śūrāḥ sarve 'nivartinaḥ
- 10
दशाहानि ततस्तप्त्वा भीष्मः पाण्डववाहिनीम्
निरविद्यत धर्मात्मा जीवितेन परंतपः
daśāhāni tatastaptvā bhīṣmaḥ pāṇḍavavāhinīm
niravidyata dharmātmā jīvitena paraṃtapaḥ
- 11
स क्षिप्रं वधम् अन्विच्छन्न् आत्मनो ऽभिमुखं रणे
न हन्यां मानवश्रेष्ठान्संग्रामे ऽभिमुखान् इति
sa kṣipraṃ vadham anvicchann ātmano 'bhimukhaṃ raṇe
na hanyāṃ mānavaśreṣṭhānsaṃgrāme 'bhimukhān iti
- 12
चिन्तयित्वा महाबाहुः पिता देवव्रतस्तव
अभ्याशस्थं महाराज पाण्डवं वाक्यम् अब्रवीत्
cintayitvā mahābāhuḥ pitā devavratastava
abhyāśasthaṃ mahārāja pāṇḍavaṃ vākyam abravīt
- 13
युधिष्ठिर महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद
शृणु मे वचनं तात धर्म्यं स्वर्ग्यं च जल्पतः
yudhiṣṭhira mahāprājña sarvaśāstraviśārada
śṛṇu me vacanaṃ tāta dharmyaṃ svargyaṃ ca jalpataḥ
- 14
निर्विण्णो ऽस्मि भृशं तात देहेनानेन भारत
घ्नतश्च मे गतः कालः सुबहून्प्राणिनो रणे
nirviṇṇo 'smi bhṛśaṃ tāta dehenānena bhārata
ghnataśca me gataḥ kālaḥ subahūnprāṇino raṇe
- 15
तस्मात्पार्थं पुरोधाय पाञ्चालान्सृञ्जयांस्तथा
मद्वधे क्रियतां यत्नो मम चेद् इच्छसि प्रियम्
tasmātpārthaṃ purodhāya pāñcālānsṛñjayāṃstathā
madvadhe kriyatāṃ yatno mama ced icchasi priyam
- 16
तस्य तन्मतम् आज्ञाय पाण्डवः सत्यदर्शनः
भीष्मं प्रतिययौ यत्तः संग्रामे सह सृञ्जयैः
tasya tanmatam ājñāya pāṇḍavaḥ satyadarśanaḥ
bhīṣmaṃ pratiyayau yattaḥ saṃgrāme saha sṛñjayaiḥ
- 17
धृष्टद्युम्नस्ततो राजन्पाण्डवश्च युधिष्ठिरः
श्रुत्वा भीष्मस्य तां वाचं चोदयामासतुर्बलम्
dhṛṣṭadyumnastato rājanpāṇḍavaśca yudhiṣṭhiraḥ
śrutvā bhīṣmasya tāṃ vācaṃ codayāmāsaturbalam
- 18
अभिद्रवत युध्यध्वं भीष्मं जयत संयुगे
रक्षिताः सत्यसंधेन जिष्णुना रिपुजिष्णुना
abhidravata yudhyadhvaṃ bhīṣmaṃ jayata saṃyuge
rakṣitāḥ satyasaṃdhena jiṣṇunā ripujiṣṇunā
- 19
अयं चापि महेष्वासः पार्षतो वाहिनीपतिः
भीमसेनश्च समरे पालयिष्यति वो ध्रुवम्
ayaṃ cāpi maheṣvāsaḥ pārṣato vāhinīpatiḥ
bhīmasenaśca samare pālayiṣyati vo dhruvam
- 20
न वै भीष्माद्भयं किंचित्कर्तव्यं युधि सृञ्जयाः
ध्रुवं भीष्मं विजेष्यामः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
na vai bhīṣmādbhayaṃ kiṃcitkartavyaṃ yudhi sṛñjayāḥ
dhruvaṃ bhīṣmaṃ vijeṣyāmaḥ puraskṛtya śikhaṇḍinam
- 21
तथा तु समयं कृत्वा दशमे ऽहनि पाण्डवाः
ब्रह्मलोकपरा भूत्वा संजग्मुः क्रोधमूर्छिताः
tathā tu samayaṃ kṛtvā daśame 'hani pāṇḍavāḥ
brahmalokaparā bhūtvā saṃjagmuḥ krodhamūrchitāḥ
- 22
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य पाण्डवं च धनंजयम्
भीष्मस्य पातने यत्नं परमं ते समास्थिताः
śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya pāṇḍavaṃ ca dhanaṃjayam
bhīṣmasya pātane yatnaṃ paramaṃ te samāsthitāḥ
- 23
ततस्तव सुतादिष्टा नानाजनपदेश्वराः
द्रोणेन सहपुत्रेण सहसेना महाबलाः
tatastava sutādiṣṭā nānājanapadeśvarāḥ
droṇena sahaputreṇa sahasenā mahābalāḥ
- 24
दुःशासनश्च बलवान्सह सर्वैः सहोदरैः
भीष्मं समरमध्यस्थं पालयांचक्रिरे तदा
duḥśāsanaśca balavānsaha sarvaiḥ sahodaraiḥ
bhīṣmaṃ samaramadhyasthaṃ pālayāṃcakrire tadā
- 25
ततस्तु तावकाः शूराः पुरस्कृत्य यतव्रतम्
शिखण्डिप्रमुखान्पार्थान्योधयन्ति स्म संयुगे
tatastu tāvakāḥ śūrāḥ puraskṛtya yatavratam
śikhaṇḍipramukhānpārthānyodhayanti sma saṃyuge
- 26
चेदिभिश्च सपाञ्चालैः सहितो वानरध्वजः
ययौ शांतनवं भीष्मं पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
cedibhiśca sapāñcālaiḥ sahito vānaradhvajaḥ
yayau śāṃtanavaṃ bhīṣmaṃ puraskṛtya śikhaṇḍinam
- 27
द्रोणपुत्रं शिनेर्नप्ता धृष्टकेतुस्तु पौरवम्
युधामन्युः सहामात्यं दुर्योधनम् अयोधयत्
droṇaputraṃ śinernaptā dhṛṣṭaketustu pauravam
yudhāmanyuḥ sahāmātyaṃ duryodhanam ayodhayat
- 28
विराटस्तु सहानीकः सहसेनं जयद्रथम्
वृद्धक्षत्रस्य दायादम् आससाद परंतपः
virāṭastu sahānīkaḥ sahasenaṃ jayadratham
vṛddhakṣatrasya dāyādam āsasāda paraṃtapaḥ
- 29
मद्रराजं महेष्वासं सहसैन्यं युधिष्ठिरः
भीमसेनाभिगुप्तश्च नागानीकम् उपाद्रवत्
madrarājaṃ maheṣvāsaṃ sahasainyaṃ yudhiṣṭhiraḥ
bhīmasenābhiguptaśca nāgānīkam upādravat
- 30
अप्रधृष्यम् अनावार्यं सर्वशस्त्रभृतां वरम्
द्रोणं प्रति ययौ यत्तः पाञ्चाल्यः सह सोमकैः
apradhṛṣyam anāvāryaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam
droṇaṃ prati yayau yattaḥ pāñcālyaḥ saha somakaiḥ

