41 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततो दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः
दुःशासनश्च पुत्रस्ते सूतपुत्रश्च दुर्जयः
saṃjaya uvāca
tato duryodhano rājā śakuniścāpi saubalaḥ
duḥśāsanaśca putraste sūtaputraśca durjayaḥ
- 2
समागम्य महाराज मन्त्रं चक्रुर्विवक्षितम्
कथं पाण्डुसुता युद्धे जेतव्याः सगणा इति
samāgamya mahārāja mantraṃ cakrurvivakṣitam
kathaṃ pāṇḍusutā yuddhe jetavyāḥ sagaṇā iti
- 3
ततो दुर्योधनो राजा सर्वांस्तान् आह मन्त्रिणः
सूतपुत्रं समाभाष्य सौबलं च महाबलम्
tato duryodhano rājā sarvāṃstān āha mantriṇaḥ
sūtaputraṃ samābhāṣya saubalaṃ ca mahābalam
- 4
द्रोणो भीष्मः कृपः शल्यः सौमदत्तिश्च संयुगे
न पार्थान्प्रतिबाधन्ते न जाने तत्र कारणम्
droṇo bhīṣmaḥ kṛpaḥ śalyaḥ saumadattiśca saṃyuge
na pārthānpratibādhante na jāne tatra kāraṇam
- 5
अवध्यमानास्ते चापि क्षपयन्ति बलं मम
सो ऽस्मि क्षीणबलः कर्ण क्षीणशस्त्रश्च संयुगे
avadhyamānāste cāpi kṣapayanti balaṃ mama
so 'smi kṣīṇabalaḥ karṇa kṣīṇaśastraśca saṃyuge
- 6
निकृतः पाण्डवैः शूरैर् अवध्यैर्दैवतैर् अपि
सो ऽहं संशयम् आपन्नः प्रकरिष्ये कथं रणम्
nikṛtaḥ pāṇḍavaiḥ śūrair avadhyairdaivatair api
so 'haṃ saṃśayam āpannaḥ prakariṣye kathaṃ raṇam
- 7
तम् अब्रवीन्महाराज सूतपुत्रो नराधिपम्
मा शुचो भरतश्रेष्ठ प्रकरिष्ये प्रियं तव
tam abravīnmahārāja sūtaputro narādhipam
mā śuco bharataśreṣṭha prakariṣye priyaṃ tava
- 8
भीष्मः शांतनवस्तूर्णम् अपयातु महारणात्
निवृत्ते युधि गाङ्गेये न्यस्तशस्त्रे च भारत
bhīṣmaḥ śāṃtanavastūrṇam apayātu mahāraṇāt
nivṛtte yudhi gāṅgeye nyastaśastre ca bhārata
- 9
अहं पार्थान्हनिष्यामि सनितान्सर्वसोमकैः
पश्यतो युधि भीष्मस्य शपे सत्येन ते नृप
ahaṃ pārthānhaniṣyāmi sanitānsarvasomakaiḥ
paśyato yudhi bhīṣmasya śape satyena te nṛpa
- 10
पाण्डवेषु दयां राजन्सदा भीष्मः करोति वै
अशक्तश्च रणे भीष्मो जेतुम् एतान्महारथान्
pāṇḍaveṣu dayāṃ rājansadā bhīṣmaḥ karoti vai
aśaktaśca raṇe bhīṣmo jetum etānmahārathān
- 11
अभिमानी रणे भीष्मो नित्यं चापि रणप्रियः
स कथं पाण्डवान्युद्धे जेष्यते तात संगतान्
abhimānī raṇe bhīṣmo nityaṃ cāpi raṇapriyaḥ
sa kathaṃ pāṇḍavānyuddhe jeṣyate tāta saṃgatān
- 12
स त्वं शीघ्रम् इतो गत्वा भीष्मस्य शिबिरं प्रति
अनुमान्य रणे भीष्मं शस्त्रं न्यासय भारत
sa tvaṃ śīghram ito gatvā bhīṣmasya śibiraṃ prati
anumānya raṇe bhīṣmaṃ śastraṃ nyāsaya bhārata
- 13
न्यस्तशस्त्रे ततो भीष्मे निहतान्पश्य पाण्डवान्
मयैकेन रणे राजन्ससुहृद्गणबान्धवान्
nyastaśastre tato bhīṣme nihatānpaśya pāṇḍavān
mayaikena raṇe rājansasuhṛdgaṇabāndhavān
- 14
एवम् उक्तस्तु कर्णेन पुत्रो दुर्योधनस्तव
अब्रवीद्भ्रातरं तत्र दुःशासनम् इदं वचः
evam uktastu karṇena putro duryodhanastava
abravīdbhrātaraṃ tatra duḥśāsanam idaṃ vacaḥ
- 15
अनुयात्रं यथा सज्जं सर्वं भवति सर्वतः
दुःशासन तथा क्षिप्रं सर्वम् एवोपपादय
anuyātraṃ yathā sajjaṃ sarvaṃ bhavati sarvataḥ
duḥśāsana tathā kṣipraṃ sarvam evopapādaya
- 16
एवम् उक्त्वा ततो राजन्कर्णम् आह जनेश्वरः
अनुमान्य रणे भीष्मम् इतो ऽहं द्विपदां वरम्
evam uktvā tato rājankarṇam āha janeśvaraḥ
anumānya raṇe bhīṣmam ito 'haṃ dvipadāṃ varam
- 17
आगमिष्ये ततः क्षिप्रं त्वत्सकाशम् अरिंदम
ततस्त्वं पुरुषव्याघ्र प्रकरिष्यसि संयुगम्
āgamiṣye tataḥ kṣipraṃ tvatsakāśam ariṃdama
tatastvaṃ puruṣavyāghra prakariṣyasi saṃyugam
- 18
निष्पपात ततस्तूर्णं पुत्रस्तव विशां पते
सहितो भ्रातृभिः सर्वैर्देवैर् इव शतक्रतुः
niṣpapāta tatastūrṇaṃ putrastava viśāṃ pate
sahito bhrātṛbhiḥ sarvairdevair iva śatakratuḥ
- 19
ततस्तं नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम्
आरोहयद्धयं तूर्णं भ्राता दुःशासनस्तदा
tatastaṃ nṛpaśārdūlaṃ śārdūlasamavikramam
ārohayaddhayaṃ tūrṇaṃ bhrātā duḥśāsanastadā
- 20
अङ्गदी बद्धमुकुटो हस्ताभरणवान्नृपः
धार्तराष्ट्रो महाराज विबभौ स महेन्द्रवत्
aṅgadī baddhamukuṭo hastābharaṇavānnṛpaḥ
dhārtarāṣṭro mahārāja vibabhau sa mahendravat
- 21
भाण्डीपुष्पनिकाशेन तपनीयनिभेन च
अनुलिप्तः परार्ध्येन चन्दनेन सुगन्धिना
bhāṇḍīpuṣpanikāśena tapanīyanibhena ca
anuliptaḥ parārdhyena candanena sugandhinā
- 22
अरजोऽम्बरसंवीतः सिंहखेलगतिर्नृपः
शुशुभे विमलार्चिष्मञ्शरदीव दिवाकरः
arajo'mbarasaṃvītaḥ siṃhakhelagatirnṛpaḥ
śuśubhe vimalārciṣmañśaradīva divākaraḥ
- 23
तं प्रयान्तं नरव्याघ्रं भीष्मस्य शिबिरं प्रति
अनुजग्मुर्महेष्वासाः सर्वलोकस्य धन्विनः
भ्रातरश्च महेष्वासास्त्रिदशा इव वासवम्
taṃ prayāntaṃ naravyāghraṃ bhīṣmasya śibiraṃ prati
anujagmurmaheṣvāsāḥ sarvalokasya dhanvinaḥ
bhrātaraśca maheṣvāsāstridaśā iva vāsavam
- 24
हयान् अन्ये समारुह्य गजान् अन्ये च भारत
रथैर् अन्ये नरश्रेष्ठाः परिवव्रुः समन्ततः
hayān anye samāruhya gajān anye ca bhārata
rathair anye naraśreṣṭhāḥ parivavruḥ samantataḥ
- 25
आत्तशस्त्राश्च सुहृदो रक्षणार्थं महीपतेः
प्रादुर्बभूवुः सहिताः शक्रस्येवामरा दिवि
āttaśastrāśca suhṛdo rakṣaṇārthaṃ mahīpateḥ
prādurbabhūvuḥ sahitāḥ śakrasyevāmarā divi
- 26
सम्पूज्यमानः कुरुभिः कौरवाणां महारथः
प्रययौ सदनं राजन्गाङ्गेयस्य यशस्विनः
अन्वीयमानः सहितैः सोदरैः सर्वतो नृपः
sampūjyamānaḥ kurubhiḥ kauravāṇāṃ mahārathaḥ
prayayau sadanaṃ rājangāṅgeyasya yaśasvinaḥ
anvīyamānaḥ sahitaiḥ sodaraiḥ sarvato nṛpaḥ
- 27
दक्षिणं दक्षिणः काले संभृत्य स्वभुजं तदा
हस्तिहस्तोपमं शैक्षं सर्वशत्रुनिबर्हणम्
dakṣiṇaṃ dakṣiṇaḥ kāle saṃbhṛtya svabhujaṃ tadā
hastihastopamaṃ śaikṣaṃ sarvaśatrunibarhaṇam
- 28
प्रगृह्णन्न् अञ्जलीन्नॄणाम् उद्यतान्सर्वतोदिशम्
शुश्राव मधुरा वाचो नानादेशनिवासिनाम्
pragṛhṇann añjalīnnṝṇām udyatānsarvatodiśam
śuśrāva madhurā vāco nānādeśanivāsinām
- 29
संस्तूयमानः सूतैश्च मागधैश्च महायशाः
पूजयानश्च तान्सर्वान्सर्वलोकेश्वरेश्वरः
saṃstūyamānaḥ sūtaiśca māgadhaiśca mahāyaśāḥ
pūjayānaśca tānsarvānsarvalokeśvareśvaraḥ
- 30
प्रदीपैः काञ्चनैस्तत्र गन्धतैलावसेचनैः
परिवव्रुर्महात्मानं प्रज्वलद्भिः समन्ततः
pradīpaiḥ kāñcanaistatra gandhatailāvasecanaiḥ
parivavrurmahātmānaṃ prajvaladbhiḥ samantataḥ

