51 shlokas
- 1
संजय उवाच
अभिमन्यू रथोदारः पिशङ्गैस्तुरगोत्तमैः
अभिदुद्राव तेजस्वी दुर्योधनबलं महत्
विकिरञ्शरवर्षाणि वारिधारा इवाम्बुदः
saṃjaya uvāca
abhimanyū rathodāraḥ piśaṅgaisturagottamaiḥ
abhidudrāva tejasvī duryodhanabalaṃ mahat
vikirañśaravarṣāṇi vāridhārā ivāmbudaḥ
- 2
न शेकुः समरे क्रुद्धं सौभद्रम् अरिसूदनम्
शस्त्रौघिणं गाहमानं सेनासागरम् अक्षयम्
निवारयितुम् अप्याजौ त्वदीयाः कुरुपुंगवाः
na śekuḥ samare kruddhaṃ saubhadram arisūdanam
śastraughiṇaṃ gāhamānaṃ senāsāgaram akṣayam
nivārayitum apyājau tvadīyāḥ kurupuṃgavāḥ
- 3
तेन मुक्ता रणे राजञ्शराः शत्रुनिबर्हणाः
क्षत्रियान् अनयञ्शूरान्प्रेतराजनिवेशनम्
tena muktā raṇe rājañśarāḥ śatrunibarhaṇāḥ
kṣatriyān anayañśūrānpretarājaniveśanam
- 4
यमदण्डोपमान्घोराञ्ज्वलनाशीविषोपमान्
सौभद्रः समरे क्रुद्धः प्रेषयामास सायकान्
yamadaṇḍopamānghorāñjvalanāśīviṣopamān
saubhadraḥ samare kruddhaḥ preṣayāmāsa sāyakān
- 5
रथिनं च रथात्तूर्णं हयपृष्ठाच्च सादिनम्
गजारोहांश्च सगजान्पातयामास फाल्गुनिः
rathinaṃ ca rathāttūrṇaṃ hayapṛṣṭhācca sādinam
gajārohāṃśca sagajānpātayāmāsa phālguniḥ
- 6
तस्य तत्कुर्वतः कर्म महत्संख्ये ऽद्भुतं नृपाः
पूजयांचक्रिरे हृष्टाः प्रशशंसुश्च फाल्गुनिम्
tasya tatkurvataḥ karma mahatsaṃkhye 'dbhutaṃ nṛpāḥ
pūjayāṃcakrire hṛṣṭāḥ praśaśaṃsuśca phālgunim
- 7
तान्यनीकानि सौभद्रो द्रावयन्बह्वशोभत
तूलराशिम् इवाधूय मारुतः सर्वतोदिशम्
tānyanīkāni saubhadro drāvayanbahvaśobhata
tūlarāśim ivādhūya mārutaḥ sarvatodiśam
- 8
तेन विद्राव्यमाणानि तव सैन्यानि भारत
त्रातारं नाध्यगच्छन्त पङ्के मग्ना इव द्विपाः
tena vidrāvyamāṇāni tava sainyāni bhārata
trātāraṃ nādhyagacchanta paṅke magnā iva dvipāḥ
- 9
विद्राव्य सर्वसैन्यानि तावकानि नरोत्तमः
अभिमन्युः स्थितो राजन्विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन्
vidrāvya sarvasainyāni tāvakāni narottamaḥ
abhimanyuḥ sthito rājanvidhūmo 'gnir iva jvalan
- 10
न चैनं तावकाः सर्वे विषेहुर् अरिघातिनम्
प्रदीप्तं पावकं यद्वत्पतंगाः कालचोदिताः
na cainaṃ tāvakāḥ sarve viṣehur arighātinam
pradīptaṃ pāvakaṃ yadvatpataṃgāḥ kālacoditāḥ
- 11
प्रहरन्सर्वशत्रुभ्यः पाण्डवानां महारथः
अदृश्यत महेष्वासः सवज्र इव वज्रभृत्
praharansarvaśatrubhyaḥ pāṇḍavānāṃ mahārathaḥ
adṛśyata maheṣvāsaḥ savajra iva vajrabhṛt
- 12
हेमपृष्ठं धनुश्चास्य ददृशे चरतो दिशः
तोयदेषु यथा राजन्भ्राजमानाः शतह्रदाः
hemapṛṣṭhaṃ dhanuścāsya dadṛśe carato diśaḥ
toyadeṣu yathā rājanbhrājamānāḥ śatahradāḥ
- 13
शराश्च निशिताः पीता निश्चरन्ति स्म संयुगे
वनात्फुल्लद्रुमाद्राजन्भ्रमराणाम् इव व्रजाः
śarāśca niśitāḥ pītā niścaranti sma saṃyuge
vanātphulladrumādrājanbhramarāṇām iva vrajāḥ
- 14
तथैव चरतस्तस्य सौभद्रस्य महात्मनः
रथेन मेघघोषेण ददृशुर्नान्तरं जनाः
tathaiva caratastasya saubhadrasya mahātmanaḥ
rathena meghaghoṣeṇa dadṛśurnāntaraṃ janāḥ
- 15
मोहयित्वा कृपं द्रोणं द्रौणिं च स बृहद्बलम्
सैन्धवं च महेष्वासं व्यचरल्लघु सुष्ठु च
mohayitvā kṛpaṃ droṇaṃ drauṇiṃ ca sa bṛhadbalam
saindhavaṃ ca maheṣvāsaṃ vyacarallaghu suṣṭhu ca
- 16
मण्डलीकृतम् एवास्य धनुः पश्याम मारिष
सूर्यमण्डलसंकाशं तपतस्तव वाहिनीम्
maṇḍalīkṛtam evāsya dhanuḥ paśyāma māriṣa
sūryamaṇḍalasaṃkāśaṃ tapatastava vāhinīm
- 17
तं दृष्ट्वा क्षत्रियाः शूराः प्रतपन्तं शरार्चिभिः
द्विफल्गुनम् इमं लोकं मेनिरे तस्य कर्मभिः
taṃ dṛṣṭvā kṣatriyāḥ śūrāḥ pratapantaṃ śarārcibhiḥ
dviphalgunam imaṃ lokaṃ menire tasya karmabhiḥ
- 18
तेनार्दिता महाराज भारती सा महाचमूः
बभ्राम तत्र तत्रैव योषिन्मदवशाद् इव
tenārditā mahārāja bhāratī sā mahācamūḥ
babhrāma tatra tatraiva yoṣinmadavaśād iva
- 19
द्रावयित्वा च तत्सैन्यं कम्पयित्वा महारथान्
नन्दयामास सुहृदो मयं जित्वेव वासवः
drāvayitvā ca tatsainyaṃ kampayitvā mahārathān
nandayāmāsa suhṛdo mayaṃ jitveva vāsavaḥ
- 20
तेन विद्राव्यमाणानि तव सैन्यानि संयुगे
चक्रुर् आर्तस्वरं घोरं पर्जन्यनिनदोपमम्
tena vidrāvyamāṇāni tava sainyāni saṃyuge
cakrur ārtasvaraṃ ghoraṃ parjanyaninadopamam
- 21
तं श्रुत्वा निनदं घोरं तव सैन्यस्य मारिष
मारुतोद्धूतवेगस्य समुद्रस्येव पर्वणि
दुर्योधनस्तदा राजा आर्श्यशृङ्गिम् अभाषत
taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ tava sainyasya māriṣa
mārutoddhūtavegasya samudrasyeva parvaṇi
duryodhanastadā rājā ārśyaśṛṅgim abhāṣata
- 22
एष कार्ष्णिर्महेष्वासो द्वितीय इव फल्गुनः
चमूं द्रावयते क्रोधाद्वृत्रो देवचमूम् इव
eṣa kārṣṇirmaheṣvāso dvitīya iva phalgunaḥ
camūṃ drāvayate krodhādvṛtro devacamūm iva
- 23
तस्य नान्यं प्रपश्यामि संयुगे भेषजं महत्
ऋते त्वां राक्षसश्रेष्ठ सर्वविद्यासु पारगम्
tasya nānyaṃ prapaśyāmi saṃyuge bheṣajaṃ mahat
ṛte tvāṃ rākṣasaśreṣṭha sarvavidyāsu pāragam
- 24
स गत्वा त्वरितं वीरं जहि सौभद्रम् आहवे
वयं पार्थान्हनिष्यामो भीष्मद्रोणपुरःसराः
sa gatvā tvaritaṃ vīraṃ jahi saubhadram āhave
vayaṃ pārthānhaniṣyāmo bhīṣmadroṇapuraḥsarāḥ
- 25
स एवम् उक्तो बलवान्राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्
प्रययौ समरे तूर्णं तव पुत्रस्य शासनात्
नर्दमानो महानादं प्रावृषीव बलाहकः
sa evam ukto balavānrākṣasendraḥ pratāpavān
prayayau samare tūrṇaṃ tava putrasya śāsanāt
nardamāno mahānādaṃ prāvṛṣīva balāhakaḥ
- 26
तस्य शब्देन महता पाण्डवानां महद्बलम्
प्राचलत्सर्वतो राजन्पूर्यमाण इवार्णवः
tasya śabdena mahatā pāṇḍavānāṃ mahadbalam
prācalatsarvato rājanpūryamāṇa ivārṇavaḥ
- 27
बहवश्च नरा राजंस्तस्य नादेन भीषिताः
प्रियान्प्राणान्परित्यज्य निपेतुर्धरणीतले
bahavaśca narā rājaṃstasya nādena bhīṣitāḥ
priyānprāṇānparityajya nipeturdharaṇītale
- 28
कार्ष्णिश्चापि मुदा युक्तः प्रगृहीतशरासनः
नृत्यन्न् इव रथोपस्थे तद्रक्षः समुपाद्रवत्
kārṣṇiścāpi mudā yuktaḥ pragṛhītaśarāsanaḥ
nṛtyann iva rathopasthe tadrakṣaḥ samupādravat
- 29
ततः स राक्षसः क्रुद्धः सम्प्राप्यैवार्जुनिं रणे
नातिदूरे स्थितस्तस्य द्रावयामास वै चमूम्
tataḥ sa rākṣasaḥ kruddhaḥ samprāpyaivārjuniṃ raṇe
nātidūre sthitastasya drāvayāmāsa vai camūm
- 30
सा वध्यमाना समरे पाण्डवानां महाचमूः
प्रत्युद्ययौ रणे रक्षो देवसेना यथा बलिम्
sā vadhyamānā samare pāṇḍavānāṃ mahācamūḥ
pratyudyayau raṇe rakṣo devasenā yathā balim

