57 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
आर्जुनिं समरे शूरं विनिघ्नन्तं महारथम्
अलम्बुसः कथं युद्धे प्रत्ययुध्यत संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
ārjuniṃ samare śūraṃ vinighnantaṃ mahāratham
alambusaḥ kathaṃ yuddhe pratyayudhyata saṃjaya
- 2
आर्श्यशृङ्गिं कथं चापि सौभद्रः परवीरहा
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन यथा वृत्तं स्म संयुगे
ārśyaśṛṅgiṃ kathaṃ cāpi saubhadraḥ paravīrahā
tanmamācakṣva tattvena yathā vṛttaṃ sma saṃyuge
- 3
धनंजयश्च किं चक्रे मम सैन्येषु संजय
भीमो वा बलिनां श्रेष्ठो राक्षसो वा घटोत्कचः
dhanaṃjayaśca kiṃ cakre mama sainyeṣu saṃjaya
bhīmo vā balināṃ śreṣṭho rākṣaso vā ghaṭotkacaḥ
- 4
नकुलः सहदेवो वा सात्यकिर्वा महारथः
एतद् आचक्ष्व मे सर्वं कुशलो ह्यसि संजय
nakulaḥ sahadevo vā sātyakirvā mahārathaḥ
etad ācakṣva me sarvaṃ kuśalo hyasi saṃjaya
- 5
संजय उवाच
हन्त ते ऽहं प्रवक्ष्यामि संग्रामं लोमहर्षणम्
यथाभूद्राक्षसेन्द्रस्य सौभद्रस्य च मारिष
saṃjaya uvāca
hanta te 'haṃ pravakṣyāmi saṃgrāmaṃ lomaharṣaṇam
yathābhūdrākṣasendrasya saubhadrasya ca māriṣa
- 6
अर्जुनश्च यथा संख्ये भीमसेनश्च पाण्डवः
नकुलः सहदेवश्च रणे चक्रुः पराक्रमम्
arjunaśca yathā saṃkhye bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ
nakulaḥ sahadevaśca raṇe cakruḥ parākramam
- 7
तथैव तावकाः सर्वे भीष्मद्रोणपुरोगमाः
अद्भुतानि विचित्राणि चक्रुः कर्माण्य् अभीतवत्
tathaiva tāvakāḥ sarve bhīṣmadroṇapurogamāḥ
adbhutāni vicitrāṇi cakruḥ karmāṇy abhītavat
- 8
अलम्बुसस्तु समरे अभिमन्युं महारथम्
विनद्य सुमहानादं तर्जयित्वा मुहुर्मुहुः
अभिदुद्राव वेगेन तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
alambusastu samare abhimanyuṃ mahāratham
vinadya sumahānādaṃ tarjayitvā muhurmuhuḥ
abhidudrāva vegena tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
- 9
सौभद्रो ऽपि रणे राजन्सिंहवद्विनदन्मुहुः
आर्श्यशृङ्गिं महेष्वासं पितुर् अत्यन्तवैरिणम्
saubhadro 'pi raṇe rājansiṃhavadvinadanmuhuḥ
ārśyaśṛṅgiṃ maheṣvāsaṃ pitur atyantavairiṇam
- 10
ततः समेयतुः संख्ये त्वरितौ नरराक्षसौ
रथाभ्यां रथिनां श्रेष्ठौ यथा वै देवदानवौ
मायावी राक्षसश्रेष्ठो दिव्यास्त्रज्ञश्च फाल्गुनिः
tataḥ sameyatuḥ saṃkhye tvaritau nararākṣasau
rathābhyāṃ rathināṃ śreṣṭhau yathā vai devadānavau
māyāvī rākṣasaśreṣṭho divyāstrajñaśca phālguniḥ
- 11
ततः कार्ष्णिर्महाराज निशितैः सायकैस्त्रिभिः
आर्श्यशृङ्गिं रणे विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः
tataḥ kārṣṇirmahārāja niśitaiḥ sāyakaistribhiḥ
ārśyaśṛṅgiṃ raṇe viddhvā punarvivyādha pañcabhiḥ
- 12
अलम्बुसो ऽपि संक्रुद्धः कार्ष्णिं नवभिर् आशुगैः
हृदि विव्याध वेगेन तोत्त्रैर् इव महाद्विपम्
alambuso 'pi saṃkruddhaḥ kārṣṇiṃ navabhir āśugaiḥ
hṛdi vivyādha vegena tottrair iva mahādvipam
- 13
ततः शरसहस्रेण क्षिप्रकारी निशाचरः
अर्जुनस्य सुतं संख्ये पीडयामास भारत
tataḥ śarasahasreṇa kṣiprakārī niśācaraḥ
arjunasya sutaṃ saṃkhye pīḍayāmāsa bhārata
- 14
अभिमन्युस्ततः क्रुद्धो नवतिं नतपर्वणाम्
चिक्षेप निशितान्बाणान्राक्षसस्य महोरसि
abhimanyustataḥ kruddho navatiṃ nataparvaṇām
cikṣepa niśitānbāṇānrākṣasasya mahorasi
- 15
ते तस्य विविशुस्तूर्णं कायं निर्भिद्य मर्मणि
स तैर्विभिन्नसर्वाङ्गः शुशुभे राक्षसोत्तमः
पुष्पितैः किंशुकै राजन्संस्तीर्ण इव पर्वतः
te tasya viviśustūrṇaṃ kāyaṃ nirbhidya marmaṇi
sa tairvibhinnasarvāṅgaḥ śuśubhe rākṣasottamaḥ
puṣpitaiḥ kiṃśukai rājansaṃstīrṇa iva parvataḥ
- 16
स धारयञ्शरान्हेमपुङ्खान् अपि महाबलः
विबभौ राक्षसश्रेष्ठः सज्वाल इव पर्वतः
sa dhārayañśarānhemapuṅkhān api mahābalaḥ
vibabhau rākṣasaśreṣṭhaḥ sajvāla iva parvataḥ
- 17
ततः क्रुद्धो महाराज आर्श्यशृङ्गिर्महाबलः
महेन्द्रप्रतिमं कार्ष्णिं छादयामास पत्रिभिः
tataḥ kruddho mahārāja ārśyaśṛṅgirmahābalaḥ
mahendrapratimaṃ kārṣṇiṃ chādayāmāsa patribhiḥ
- 18
तेन ते विशिखा मुक्ता यमदण्डोपमाः शिताः
अभिमन्युं विनिर्भिद्य प्राविशन्धरणीतलम्
tena te viśikhā muktā yamadaṇḍopamāḥ śitāḥ
abhimanyuṃ vinirbhidya prāviśandharaṇītalam
- 19
तथैवार्जुनिनिर्मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः
अलम्बुसं विनिर्भिद्य प्राविशन्त धरातलम्
tathaivārjuninirmuktāḥ śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ
alambusaṃ vinirbhidya prāviśanta dharātalam
- 20
सौभद्रस्तु रणे रक्षः शरैः संनतपर्वभिः
चक्रे विमुखम् आसाद्य मयं शक्र इवाहवे
saubhadrastu raṇe rakṣaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
cakre vimukham āsādya mayaṃ śakra ivāhave
- 21
विमुखं च ततो रक्षो वध्यमानं रणे ऽरिणा
प्रादुश्चक्रे महामायां तामसीं परतापनः
vimukhaṃ ca tato rakṣo vadhyamānaṃ raṇe 'riṇā
prāduścakre mahāmāyāṃ tāmasīṃ paratāpanaḥ
- 22
ततस्ते तमसा सर्वे हृता ह्यासन्महीतले
नाभिमन्युम् अपश्यन्त नैव स्वान्न परान्रणे
tataste tamasā sarve hṛtā hyāsanmahītale
nābhimanyum apaśyanta naiva svānna parānraṇe
- 23
अभिमन्युश्च तद्दृष्ट्वा घोररूपं महत्तमः
प्रादुश्चक्रे ऽस्त्रम् अत्युग्रं भास्करं कुरुनन्दनः
abhimanyuśca taddṛṣṭvā ghorarūpaṃ mahattamaḥ
prāduścakre 'stram atyugraṃ bhāskaraṃ kurunandanaḥ
- 24
ततः प्रकाशम् अभवज्जगत्सर्वं महीपते
तां चापि जघ्निवान्मायां राक्षसस्य दुरात्मनः
tataḥ prakāśam abhavajjagatsarvaṃ mahīpate
tāṃ cāpi jaghnivānmāyāṃ rākṣasasya durātmanaḥ
- 25
संक्रुद्धश्च महावीर्यो राक्षसेन्द्रं नरोत्तमः
छादयामास समरे शरैः संनतपर्वभिः
saṃkruddhaśca mahāvīryo rākṣasendraṃ narottamaḥ
chādayāmāsa samare śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
- 26
बह्वीस्तथान्या मायाश्च प्रयुक्तास्तेन रक्षसा
सर्वास्त्रविद् अमेयात्मा वारयामास फाल्गुनिः
bahvīstathānyā māyāśca prayuktāstena rakṣasā
sarvāstravid ameyātmā vārayāmāsa phālguniḥ
- 27
हतमायं ततो रक्षो वध्यमानं च सायकैः
रथं तत्रैव संत्यज्य प्राद्रवन्महतो भयात्
hatamāyaṃ tato rakṣo vadhyamānaṃ ca sāyakaiḥ
rathaṃ tatraiva saṃtyajya prādravanmahato bhayāt
- 28
तस्मिन्विनिर्जिते तूर्णं कूटयोधिनि राक्षसे
आर्जुनिः समरे सैन्यं तावकं संममर्द ह
मदान्धो वन्यनागेन्द्रः सपद्मां पद्मिनीम् इव
tasminvinirjite tūrṇaṃ kūṭayodhini rākṣase
ārjuniḥ samare sainyaṃ tāvakaṃ saṃmamarda ha
madāndho vanyanāgendraḥ sapadmāṃ padminīm iva
- 29
ततः शांतनवो भीष्मः सैन्यं दृष्ट्वाभिविद्रुतम्
महता रथवंशेन सौभद्रं पर्यवारयत्
tataḥ śāṃtanavo bhīṣmaḥ sainyaṃ dṛṣṭvābhividrutam
mahatā rathavaṃśena saubhadraṃ paryavārayat
- 30
कोष्ठकीकृत्य तं वीरं धार्तराष्ट्रा महारथाः
एकं सुबहवो युद्धे ततक्षुः सायकैर्दृढम्
koṣṭhakīkṛtya taṃ vīraṃ dhārtarāṣṭrā mahārathāḥ
ekaṃ subahavo yuddhe tatakṣuḥ sāyakairdṛḍham

