40 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
ततः स भगवान्देवो लोकानां परमेश्वरः
ब्रह्माणं प्रत्युवाचेदं स्निग्धगम्भीरया गिरा
bhīṣma uvāca
tataḥ sa bhagavāndevo lokānāṃ parameśvaraḥ
brahmāṇaṃ pratyuvācedaṃ snigdhagambhīrayā girā
- 2
विदितं तात योगान्मे सर्वम् एतत्तवेप्सितम्
तथा तद्भवितेत्युक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत
viditaṃ tāta yogānme sarvam etattavepsitam
tathā tadbhavitetyuktvā tatraivāntaradhīyata
- 3
ततो देवर्षिगन्धर्वा विस्मयं परमं गताः
कौतूहलपराः सर्वे पितामहम् अथाब्रुवन्
tato devarṣigandharvā vismayaṃ paramaṃ gatāḥ
kautūhalaparāḥ sarve pitāmaham athābruvan
- 4
को न्वयं यो भगवता प्रणम्य विनयाद्विभो
वाग्भिः स्तुतो वरिष्ठाभिः श्रोतुम् इच्छाम तं वयम्
ko nvayaṃ yo bhagavatā praṇamya vinayādvibho
vāgbhiḥ stuto variṣṭhābhiḥ śrotum icchāma taṃ vayam
- 5
एवम् उक्तस्तु भगवान्प्रत्युवाच पितामहः
देवब्रह्मर्षिगन्धर्वान्सर्वान्मधुरया गिरा
evam uktastu bhagavānpratyuvāca pitāmahaḥ
devabrahmarṣigandharvānsarvānmadhurayā girā
- 6
यत्तत्परं भविष्यं च भवितव्यं च यत्परम्
भूतात्मा यः प्रभुश्चैव ब्रह्म यच्च परं पदम्
yattatparaṃ bhaviṣyaṃ ca bhavitavyaṃ ca yatparam
bhūtātmā yaḥ prabhuścaiva brahma yacca paraṃ padam
- 7
तेनास्मि कृतसंवादः प्रसन्नेन सुरर्षभाः
जगतो ऽनुग्रहार्थाय याचितो मे जगत्पतिः
tenāsmi kṛtasaṃvādaḥ prasannena surarṣabhāḥ
jagato 'nugrahārthāya yācito me jagatpatiḥ
- 8
मानुषं लोकम् आतिष्ठ वासुदेव इति श्रुतः
असुराणां वधार्थाय संभवस्व महीतले
mānuṣaṃ lokam ātiṣṭha vāsudeva iti śrutaḥ
asurāṇāṃ vadhārthāya saṃbhavasva mahītale
- 9
संग्रामे निहता ये ते दैत्यदानवराक्षसाः
त इमे नृषु सम्भूता घोररूपा महाबलाः
saṃgrāme nihatā ye te daityadānavarākṣasāḥ
ta ime nṛṣu sambhūtā ghorarūpā mahābalāḥ
- 10
तेषां वधार्थं भगवान्नरेण सहितो वशी
मानुषीं योनिम् आस्थाय चरिष्यति महीतले
teṣāṃ vadhārthaṃ bhagavānnareṇa sahito vaśī
mānuṣīṃ yonim āsthāya cariṣyati mahītale
- 11
नरनारायणौ यौ तौ पुराणाव् ऋषिसत्तमौ
सहितौ मानुषे लोके सम्भूतावमितद्युती
naranārāyaṇau yau tau purāṇāv ṛṣisattamau
sahitau mānuṣe loke sambhūtāvamitadyutī
- 12
अजेयौ समरे यत्तौ सहितावमरैर् अपि
मूढास्त्वेतौ न जानन्ति नरनारायणाव् ऋषी
ajeyau samare yattau sahitāvamarair api
mūḍhāstvetau na jānanti naranārāyaṇāv ṛṣī
- 13
तस्याहम् आत्मजो ब्रह्मा सर्वस्य जगतः पतिः
वासुदेवो ऽर्चनीयो वः सर्वलोकमहेश्वरः
tasyāham ātmajo brahmā sarvasya jagataḥ patiḥ
vāsudevo 'rcanīyo vaḥ sarvalokamaheśvaraḥ
- 14
तथा मनुष्यो ऽयम् इति कदाचित्सुरसत्तमाः
नावज्ञेयो महावीर्यः शङ्खचक्रगदाधरः
tathā manuṣyo 'yam iti kadācitsurasattamāḥ
nāvajñeyo mahāvīryaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ
- 15
एतत्परमकं गुह्यम् एतत्परमकं पदम्
एतत्परमकं ब्रह्म एतत्परमकं यशः
etatparamakaṃ guhyam etatparamakaṃ padam
etatparamakaṃ brahma etatparamakaṃ yaśaḥ
- 16
एतद् अक्षरम् अव्यक्तम् एतत्तच्छाश्वतं महत्
एतत्पुरुषसंज्ञं वै गीयते ज्ञायते न च
etad akṣaram avyaktam etattacchāśvataṃ mahat
etatpuruṣasaṃjñaṃ vai gīyate jñāyate na ca
- 17
एतत्परमकं तेज एतत्परमकं सुखम्
एतत्परमकं सत्यं कीर्तितं विश्वकर्मणा
etatparamakaṃ teja etatparamakaṃ sukham
etatparamakaṃ satyaṃ kīrtitaṃ viśvakarmaṇā
- 18
तस्मात्सर्वैः सुरैः सेन्द्रैर्लोकैश्चामितविक्रमः
नावज्ञेयो वासुदेवो मानुषो ऽयम् इति प्रभुः
tasmātsarvaiḥ suraiḥ sendrairlokaiścāmitavikramaḥ
nāvajñeyo vāsudevo mānuṣo 'yam iti prabhuḥ
- 19
यश्च मानुषमात्रो ऽयम् इति ब्रूयात्सुमन्दधीः
हृषीकेशम् अवज्ञानात्तम् आहुः पुरुषाधमम्
yaśca mānuṣamātro 'yam iti brūyātsumandadhīḥ
hṛṣīkeśam avajñānāttam āhuḥ puruṣādhamam
- 20
योगिनं तं महात्मानं प्रविष्टं मानुषीं तनुम्
अवमन्येद्वासुदेवं तम् आहुस्तामसं जनाः
yoginaṃ taṃ mahātmānaṃ praviṣṭaṃ mānuṣīṃ tanum
avamanyedvāsudevaṃ tam āhustāmasaṃ janāḥ
- 21
देवं चराचरात्मानं श्रीवत्साङ्कं सुवर्चसम्
पद्मनाभं न जानाति तम् आहुस्तामसं जनाः
devaṃ carācarātmānaṃ śrīvatsāṅkaṃ suvarcasam
padmanābhaṃ na jānāti tam āhustāmasaṃ janāḥ
- 22
किरीटकौस्तुभधरं मित्राणाम् अभयंकरम्
अवजानन्महात्मानं घोरे तमसि मज्जति
kirīṭakaustubhadharaṃ mitrāṇām abhayaṃkaram
avajānanmahātmānaṃ ghore tamasi majjati
- 23
एवं विदित्वा तत्त्वार्थं लोकानाम् ईश्वरेश्वरः
वासुदेवो नमस्कार्यः सर्वलोकैः सुरोत्तमाः
evaṃ viditvā tattvārthaṃ lokānām īśvareśvaraḥ
vāsudevo namaskāryaḥ sarvalokaiḥ surottamāḥ
- 24
एवम् उक्त्वा स भगवान्सर्वान्देवगणान्पुरा
विसृज्य सर्वलोकात्मा जगाम भवनं स्वकम्
evam uktvā sa bhagavānsarvāndevagaṇānpurā
visṛjya sarvalokātmā jagāma bhavanaṃ svakam
- 25
ततो देवाः सगन्धर्वा मुनयो ऽप्सरसो ऽपि च
कथां तां ब्रह्मणा गीतां श्रुत्वा प्रीता दिवं ययुः
tato devāḥ sagandharvā munayo 'psaraso 'pi ca
kathāṃ tāṃ brahmaṇā gītāṃ śrutvā prītā divaṃ yayuḥ
- 26
एतच्छ्रुतं मया तात ऋषीणां भावितात्मनाम्
वासुदेवं कथयतां समवाये पुरातनम्
etacchrutaṃ mayā tāta ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
vāsudevaṃ kathayatāṃ samavāye purātanam
- 27
जामदग्न्यस्य रामस्य मार्कण्डेयस्य धीमतः
व्यासनारदयोश्चापि श्रुतं श्रुतविशारद
jāmadagnyasya rāmasya mārkaṇḍeyasya dhīmataḥ
vyāsanāradayoścāpi śrutaṃ śrutaviśārada
- 28
एतम् अर्थं च विज्ञाय श्रुत्वा च प्रभुम् अव्ययम्
वासुदेवं महात्मानं लोकानाम् ईश्वरेश्वरम्
etam arthaṃ ca vijñāya śrutvā ca prabhum avyayam
vāsudevaṃ mahātmānaṃ lokānām īśvareśvaram
- 29
यस्यासावात्मजो ब्रह्मा सर्वस्य जगतः पिता
कथं न वासुदेवो ऽयम् अर्च्यश्चेज्यश्च मानवैः
yasyāsāvātmajo brahmā sarvasya jagataḥ pitā
kathaṃ na vāsudevo 'yam arcyaścejyaśca mānavaiḥ
- 30
वारितो ऽसि पुरा तात मुनिभिर्वेदपारगैः
मा गच्छ संयुगं तेन वासुदेवेन धीमता
मा पाण्डवैः सार्धम् इति तच्च मोहान्न बुध्यसे
vārito 'si purā tāta munibhirvedapāragaiḥ
mā gaccha saṃyugaṃ tena vāsudevena dhīmatā
mā pāṇḍavaiḥ sārdham iti tacca mohānna budhyase

