112 shlokas
- 1
संजय उवाच
एवं ते पाण्डवाः सर्वे पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
विव्यधुः समरे भीष्मं परिवार्य समन्ततः
saṃjaya uvāca
evaṃ te pāṇḍavāḥ sarve puraskṛtya śikhaṇḍinam
vivyadhuḥ samare bhīṣmaṃ parivārya samantataḥ
- 2
शतघ्नीभिः सुघोराभिः पट्टिशैः सपरश्वधैः
मुद्गरैर्मुसलैः प्रासैः क्षेपणीभिश्च सर्वशः
śataghnībhiḥ sughorābhiḥ paṭṭiśaiḥ saparaśvadhaiḥ
mudgarairmusalaiḥ prāsaiḥ kṣepaṇībhiśca sarvaśaḥ
- 3
शरैः कनकपुङ्खैश्च शक्तितोमरकम्पनैः
नाराचैर्वत्सदन्तैश्च भुशुण्डीभिश्च भारत
अताडयन्रणे भीष्मं सहिताः सर्वसृञ्जयाः
śaraiḥ kanakapuṅkhaiśca śaktitomarakampanaiḥ
nārācairvatsadantaiśca bhuśuṇḍībhiśca bhārata
atāḍayanraṇe bhīṣmaṃ sahitāḥ sarvasṛñjayāḥ
- 4
स विशीर्णतनुत्राणः पीडितो बहुभिस्तदा
विव्यथे नैव गाङ्गेयो भिद्यमानेषु मर्मसु
sa viśīrṇatanutrāṇaḥ pīḍito bahubhistadā
vivyathe naiva gāṅgeyo bhidyamāneṣu marmasu
- 5
स दीप्तशरचापार्चिर् अस्त्रप्रसृतमारुतः
नेमिनिर्ह्रादसंनादो महास्त्रोदयपावकः
sa dīptaśaracāpārcir astraprasṛtamārutaḥ
neminirhrādasaṃnādo mahāstrodayapāvakaḥ
- 6
चित्रचापमहाज्वालो वीरक्षयमहेन्धनः
युगान्ताग्निसमो भीष्मः परेषां समपद्यत
citracāpamahājvālo vīrakṣayamahendhanaḥ
yugāntāgnisamo bhīṣmaḥ pareṣāṃ samapadyata
- 7
निपत्य रथसंघानाम् अन्तरेण विनिःसृतः
दृश्यते स्म नरेन्द्राणां पुनर्मध्यगतश्चरन्
nipatya rathasaṃghānām antareṇa viniḥsṛtaḥ
dṛśyate sma narendrāṇāṃ punarmadhyagataścaran
- 8
ततः पाञ्चालराजं च धृष्टकेतुम् अतीत्य च
पाण्डवानीकिनीमध्यम् आससाद स वेगितः
tataḥ pāñcālarājaṃ ca dhṛṣṭaketum atītya ca
pāṇḍavānīkinīmadhyam āsasāda sa vegitaḥ
- 9
ततः सात्यकिभीमौ च पाण्डवं च धनंजयम्
द्रुपदं च विराटं च धृष्टद्युम्नं च पार्षतम्
tataḥ sātyakibhīmau ca pāṇḍavaṃ ca dhanaṃjayam
drupadaṃ ca virāṭaṃ ca dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatam
- 10
भीमघोषैर्महावेगैर्वैरिवारणभेदिभिः
षड् एतान्षड्भिर् आनर्छद्भास्करप्रतिमैः शरैः
bhīmaghoṣairmahāvegairvairivāraṇabhedibhiḥ
ṣaḍ etānṣaḍbhir ānarchadbhāskarapratimaiḥ śaraiḥ
- 11
तस्य ते निशितान्बाणान्संनिवार्य महारथाः
दशभिर्दशभिर्भीष्मम् अर्दयामासुर् ओजसा
tasya te niśitānbāṇānsaṃnivārya mahārathāḥ
daśabhirdaśabhirbhīṣmam ardayāmāsur ojasā
- 12
शिखण्डी तु रणे बाणान्यान्मुमोच महाव्रते
ते भीष्मं विविशुस्तूर्णं स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः
śikhaṇḍī tu raṇe bāṇānyānmumoca mahāvrate
te bhīṣmaṃ viviśustūrṇaṃ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ
- 13
ततः किरीटी संरब्धो भीष्मम् एवाभ्यवर्तत
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाछिनत्
tataḥ kirīṭī saṃrabdho bhīṣmam evābhyavartata
śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya dhanuścāsya samāchinat
- 14
भीष्मस्य धनुषश्छेदं नामृष्यन्त महारथाः
द्रोणश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथः
bhīṣmasya dhanuṣaśchedaṃ nāmṛṣyanta mahārathāḥ
droṇaśca kṛtavarmā ca saindhavaśca jayadrathaḥ
- 15
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तस्तथैव च
सप्तैते परमक्रुद्धाः किरीटिनम् अभिद्रुताः
bhūriśravāḥ śalaḥ śalyo bhagadattastathaiva ca
saptaite paramakruddhāḥ kirīṭinam abhidrutāḥ
- 16
उत्तमास्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महारथाः
अभिपेतुर्भृशं क्रुद्धाश्छादयन्त स्म पाण्डवान्
uttamāstrāṇi divyāni darśayanto mahārathāḥ
abhipeturbhṛśaṃ kruddhāśchādayanta sma pāṇḍavān
- 17
तेषाम् आपततां शब्दः शुश्रुवे फल्गुनं प्रति
उद्वृत्तानां यथा शब्दः समुद्राणां युगक्षये
teṣām āpatatāṃ śabdaḥ śuśruve phalgunaṃ prati
udvṛttānāṃ yathā śabdaḥ samudrāṇāṃ yugakṣaye
- 18
हतानयत गृह्णीत युध्यतापि च कृन्तत
इत्यासीत्तुमुलः शब्दः फल्गुनस्य रथं प्रति
hatānayata gṛhṇīta yudhyatāpi ca kṛntata
ityāsīttumulaḥ śabdaḥ phalgunasya rathaṃ prati
- 19
तं शब्दं तुमुलं श्रुत्वा पाण्डवानां महारथाः
अभ्यधावन्परीप्सन्तः फल्गुनं भरतर्षभ
taṃ śabdaṃ tumulaṃ śrutvā pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
abhyadhāvanparīpsantaḥ phalgunaṃ bharatarṣabha
- 20
सात्यकिर्भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
विराटद्रुपदौ चोभौ राक्षसश्च घटोत्कचः
sātyakirbhīmasenaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ
virāṭadrupadau cobhau rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ
- 21
अभिमन्युश्च संक्रुद्धः सप्तैते क्रोधमूर्छिताः
समभ्यधावंस्त्वरिताश्चित्रकार्मुकधारिणः
abhimanyuśca saṃkruddhaḥ saptaite krodhamūrchitāḥ
samabhyadhāvaṃstvaritāścitrakārmukadhāriṇaḥ
- 22
तेषां समभवद्युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
संग्रामे भरतश्रेष्ठ देवानां दानवैर् इव
teṣāṃ samabhavadyuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
saṃgrāme bharataśreṣṭha devānāṃ dānavair iva
- 23
शिखण्डी तु रथश्रेष्ठो रक्ष्यमाणः किरीटिना
अविध्यद्दशभिर्भीष्मं छिन्नधन्वानम् आहवे
सारथिं दशभिश्चास्य ध्वजं चैकेन चिच्छिदे
śikhaṇḍī tu rathaśreṣṭho rakṣyamāṇaḥ kirīṭinā
avidhyaddaśabhirbhīṣmaṃ chinnadhanvānam āhave
sārathiṃ daśabhiścāsya dhvajaṃ caikena cicchide
- 24
सो ऽन्यत्कार्मुकम् आदाय गाङ्गेयो वेगवत्तरम्
तद् अप्यस्य शितैर्भल्लैस्त्रिभिश्चिछेद फल्गुनः
so 'nyatkārmukam ādāya gāṅgeyo vegavattaram
tad apyasya śitairbhallaistribhiścicheda phalgunaḥ
- 25
एवं स पाण्डवः क्रुद्ध आत्तम् आत्तं पुनः पुनः
धनुर्भीष्मस्य चिछेद सव्यसाची परंतपः
evaṃ sa pāṇḍavaḥ kruddha āttam āttaṃ punaḥ punaḥ
dhanurbhīṣmasya cicheda savyasācī paraṃtapaḥ
- 26
स छिन्नधन्वा संक्रुद्धः सृक्किणी परिसंलिहन्
शक्तिं जग्राह संक्रुद्धो गिरीणाम् अपि दारणीम्
तां च चिक्षेप संक्रुद्धः फल्गुनस्य रथं प्रति
sa chinnadhanvā saṃkruddhaḥ sṛkkiṇī parisaṃlihan
śaktiṃ jagrāha saṃkruddho girīṇām api dāraṇīm
tāṃ ca cikṣepa saṃkruddhaḥ phalgunasya rathaṃ prati
- 27
ताम् आपतन्तीं सम्प्रेक्ष्य ज्वलन्तीम् अशनीम् इव
समादत्त शितान्भल्लान्पञ्च पाण्डवनन्दनः
tām āpatantīṃ samprekṣya jvalantīm aśanīm iva
samādatta śitānbhallānpañca pāṇḍavanandanaḥ
- 28
तस्य चिछेद तां शक्तिं पञ्चधा पञ्चभिः शरैः
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ भीष्मबाहुबलेरिताम्
tasya cicheda tāṃ śaktiṃ pañcadhā pañcabhiḥ śaraiḥ
saṃkruddho bharataśreṣṭha bhīṣmabāhubaleritām
- 29
सा पपात परिच्छिन्ना संक्रुद्धेन किरीटिना
मेघवृन्दपरिभ्रष्टा विच्छिन्नेव शतह्रदा
sā papāta paricchinnā saṃkruddhena kirīṭinā
meghavṛndaparibhraṣṭā vicchinneva śatahradā
- 30
छिन्नां तां शक्तिम् आलोक्य भीष्मः क्रोधसमन्वितः
अचिन्तयद्रणे वीरो बुद्ध्या परपुरंजयः
chinnāṃ tāṃ śaktim ālokya bhīṣmaḥ krodhasamanvitaḥ
acintayadraṇe vīro buddhyā parapuraṃjayaḥ

