36 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततो दुर्योधनो राजा मोहात्प्रत्यागतस्तदा
शरवर्षैः पुनर्भीमं प्रत्यवारयद् अच्युतम्
saṃjaya uvāca
tato duryodhano rājā mohātpratyāgatastadā
śaravarṣaiḥ punarbhīmaṃ pratyavārayad acyutam
- 2
एकीभूताः पुनश्चैव तव पुत्रा महारथाः
समेत्य समरे भीमं योधयामासुर् उद्यताः
ekībhūtāḥ punaścaiva tava putrā mahārathāḥ
sametya samare bhīmaṃ yodhayāmāsur udyatāḥ
- 3
भीमसेनो ऽपि समरे सम्प्राप्य स्वरथं पुनः
समारुह्य महाबाहुर्ययौ येन तवात्मजः
bhīmaseno 'pi samare samprāpya svarathaṃ punaḥ
samāruhya mahābāhuryayau yena tavātmajaḥ
- 4
प्रगृह्य च महावेगं परासुकरणं दृढम्
चित्रं शरासनं संख्ये शरैर्विव्याध ते सुतान्
pragṛhya ca mahāvegaṃ parāsukaraṇaṃ dṛḍham
citraṃ śarāsanaṃ saṃkhye śarairvivyādha te sutān
- 5
ततो दुर्योधनो राजा भीमसेनं महाबलम्
नाराचेन सुतीक्ष्णेन भृशं मर्मण्यताडयत्
tato duryodhano rājā bhīmasenaṃ mahābalam
nārācena sutīkṣṇena bhṛśaṃ marmaṇyatāḍayat
- 6
सो ऽतिविद्धो महेष्वासस्तव पुत्रेण धन्विना
क्रोधसंरक्तनयनो वेगेनोत्क्षिप्य कार्मुकम्
so 'tividdho maheṣvāsastava putreṇa dhanvinā
krodhasaṃraktanayano vegenotkṣipya kārmukam
- 7
दुर्योधनं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोर् उरसि चार्पयत्
स तथाभिहतो राजा नाचलद्गिरिराड् इव
duryodhanaṃ tribhirbāṇairbāhvor urasi cārpayat
sa tathābhihato rājā nācaladgirirāḍ iva
- 8
तौ दृष्ट्वा समरे क्रुद्धौ विनिघ्नन्तौ परस्परम्
दुर्योधनानुजाः सर्वे शूराः संत्यक्तजीविताः
tau dṛṣṭvā samare kruddhau vinighnantau parasparam
duryodhanānujāḥ sarve śūrāḥ saṃtyaktajīvitāḥ
- 9
संस्मृत्य मन्त्रितं पूर्वं निग्रहे भीमकर्मणः
निश्चयं मनसा कृत्वा निग्रहीतुं प्रचक्रमुः
saṃsmṛtya mantritaṃ pūrvaṃ nigrahe bhīmakarmaṇaḥ
niścayaṃ manasā kṛtvā nigrahītuṃ pracakramuḥ
- 10
तान् आपतत एवाजौ भीमसेनो महाबलः
प्रत्युद्ययौ महाराज गजः प्रतिगजान् इव
tān āpatata evājau bhīmaseno mahābalaḥ
pratyudyayau mahārāja gajaḥ pratigajān iva
- 11
भृशं क्रुद्धश्च तेजस्वी नाराचेन समर्पयत्
चित्रसेनं महाराज तव पुत्रं महायशाः
bhṛśaṃ kruddhaśca tejasvī nārācena samarpayat
citrasenaṃ mahārāja tava putraṃ mahāyaśāḥ
- 12
तथेतरांस्तव सुतांस्ताडयामास भारत
शरैर्बहुविधैः संख्ये रुक्मपुङ्खैः सुवेगितैः
tathetarāṃstava sutāṃstāḍayāmāsa bhārata
śarairbahuvidhaiḥ saṃkhye rukmapuṅkhaiḥ suvegitaiḥ
- 13
ततः संस्थाप्य समरे स्वान्यनीकानि सर्वशः
अभिमन्युप्रभृतयस्ते द्वादश महारथाः
tataḥ saṃsthāpya samare svānyanīkāni sarvaśaḥ
abhimanyuprabhṛtayaste dvādaśa mahārathāḥ
- 14
प्रेषिता धर्मराजेन भीमसेनपदानुगाः
प्रत्युद्ययुर्महाराज तव पुत्रान्महाबलान्
preṣitā dharmarājena bhīmasenapadānugāḥ
pratyudyayurmahārāja tava putrānmahābalān
- 15
दृष्ट्वा रथस्थांस्ताञ्शूरान्सूर्याग्निसमतेजसः
सर्वान् एव महेष्वासान्भ्राजमानाञ्श्रिया वृतान्
dṛṣṭvā rathasthāṃstāñśūrānsūryāgnisamatejasaḥ
sarvān eva maheṣvāsānbhrājamānāñśriyā vṛtān
- 16
महाहवे दीप्यमानान्सुवर्णकवचोज्ज्वलान्
तत्यजुः समरे भीमं तव पुत्रा महाबलाः
mahāhave dīpyamānānsuvarṇakavacojjvalān
tatyajuḥ samare bhīmaṃ tava putrā mahābalāḥ
- 17
तान्नामृष्यत कौन्तेयो जीवमाना गता इति
अन्वीय च पुनः सर्वांस्तव पुत्रान् अपीडयत्
tānnāmṛṣyata kaunteyo jīvamānā gatā iti
anvīya ca punaḥ sarvāṃstava putrān apīḍayat
- 18
अथाभिमन्युं समरे भीमसेनेन संगतम्
पार्षतेन च सम्प्रेक्ष्य तव सैन्ये महारथाः
athābhimanyuṃ samare bhīmasenena saṃgatam
pārṣatena ca samprekṣya tava sainye mahārathāḥ
- 19
दुर्योधनप्रभृतयः प्रगृहीतशरासनाः
भृशम् अश्वैः प्रजवितैः प्रययुर्यत्र ते रथाः
duryodhanaprabhṛtayaḥ pragṛhītaśarāsanāḥ
bhṛśam aśvaiḥ prajavitaiḥ prayayuryatra te rathāḥ
- 20
अपराह्णे ततो राजन्प्रावर्तत महान्रणः
तावकानां च बलिनां परेषां चैव भारत
aparāhṇe tato rājanprāvartata mahānraṇaḥ
tāvakānāṃ ca balināṃ pareṣāṃ caiva bhārata
- 21
अभिमन्युर्विकर्णस्य हयान्हत्वा महाजवान्
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समाचिनोत्
abhimanyurvikarṇasya hayānhatvā mahājavān
athainaṃ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samācinot
- 22
हताश्वं रथम् उत्सृज्य विकर्णस्तु महारथः
आरुरोह रथं राजंश्चित्रसेनस्य भास्वरम्
hatāśvaṃ ratham utsṛjya vikarṇastu mahārathaḥ
āruroha rathaṃ rājaṃścitrasenasya bhāsvaram
- 23
स्थितावेकरथे तौ तु भ्रातरौ कुरुवर्धनौ
आर्जुनिः शरजालेन छादयामास भारत
sthitāvekarathe tau tu bhrātarau kuruvardhanau
ārjuniḥ śarajālena chādayāmāsa bhārata
- 24
दुर्जयो ऽथ विकर्णश्च कार्ष्णिं पञ्चभिर् आयसैः
विव्यधाते न चाकम्पत्कार्ष्णिर्मेरुर् इवाचलः
durjayo 'tha vikarṇaśca kārṣṇiṃ pañcabhir āyasaiḥ
vivyadhāte na cākampatkārṣṇirmerur ivācalaḥ
- 25
दुःशासनस्तु समरे केकयान्पञ्च मारिष
योधयामास राजेन्द्र तद् अद्भुतम् इवाभवत्
duḥśāsanastu samare kekayānpañca māriṣa
yodhayāmāsa rājendra tad adbhutam ivābhavat
- 26
द्रौपदेया रणे क्रुद्धा दुर्योधनम् अवारयन्
एकैकस्त्रिभिर् आनर्छत्पुत्रं तव विशां पते
draupadeyā raṇe kruddhā duryodhanam avārayan
ekaikastribhir ānarchatputraṃ tava viśāṃ pate
- 27
पुत्रो ऽपि तव दुर्धर्षो द्रौपद्यास्तनयान्रणे
सायकैर्निशितै राजन्न् आजघान पृथक्पृथक्
putro 'pi tava durdharṣo draupadyāstanayānraṇe
sāyakairniśitai rājann ājaghāna pṛthakpṛthak
- 28
तैश्चापि विद्धः शुशुभे रुधिरेण समुक्षितः
गिरिप्रस्रवणैर्यद्वद्गिरिर्धातुविमिश्रितैः
taiścāpi viddhaḥ śuśubhe rudhireṇa samukṣitaḥ
giriprasravaṇairyadvadgirirdhātuvimiśritaiḥ
- 29
भीष्मो ऽपि समरे राजन्पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
कालयामास बलवान्पालः पशुगणान् इव
bhīṣmo 'pi samare rājanpāṇḍavānām anīkinīm
kālayāmāsa balavānpālaḥ paśugaṇān iva
- 30
ततो गाण्डीवनिर्घोषः प्रादुरासीद्विशां पते
दक्षिणेन वरूथिन्याः पार्थस्यारीन्विनिघ्नतः
tato gāṇḍīvanirghoṣaḥ prādurāsīdviśāṃ pate
dakṣiṇena varūthinyāḥ pārthasyārīnvinighnataḥ

