55 shlokas
- 1
संजय उवाच
सात्यकिं दंशितं युद्धे भीष्मायाभ्युद्यतं तदा
आर्श्यशृङ्गिर्महेष्वासो वारयामास संयुगे
saṃjaya uvāca
sātyakiṃ daṃśitaṃ yuddhe bhīṣmāyābhyudyataṃ tadā
ārśyaśṛṅgirmaheṣvāso vārayāmāsa saṃyuge
- 2
माधवस्तु सुसंक्रुद्धो राक्षसं नवभिः शरैः
आजघान रणे राजन्प्रहसन्न् इव भारत
mādhavastu susaṃkruddho rākṣasaṃ navabhiḥ śaraiḥ
ājaghāna raṇe rājanprahasann iva bhārata
- 3
तथैव राक्षसो राजन्माधवं निशितैः शरैः
अर्दयामास राजेन्द्र संक्रुद्धः शिनिपुंगवम्
tathaiva rākṣaso rājanmādhavaṃ niśitaiḥ śaraiḥ
ardayāmāsa rājendra saṃkruddhaḥ śinipuṃgavam
- 4
शैनेयः शरसंघं तु प्रेषयामास संयुगे
राक्षसाय सुसंक्रुद्धो माधवः परवीरहा
śaineyaḥ śarasaṃghaṃ tu preṣayāmāsa saṃyuge
rākṣasāya susaṃkruddho mādhavaḥ paravīrahā
- 5
ततो रक्षो महाबाहुं सात्यकिं सत्यविक्रमम्
विव्याध विशिखैस्तीक्ष्णैः सिंहनादं ननाद च
tato rakṣo mahābāhuṃ sātyakiṃ satyavikramam
vivyādha viśikhaistīkṣṇaiḥ siṃhanādaṃ nanāda ca
- 6
माधवस्तु भृशं विद्धो राक्षसेन रणे तदा
धैर्यम् आलम्ब्य तेजस्वी जहास च ननाद च
mādhavastu bhṛśaṃ viddho rākṣasena raṇe tadā
dhairyam ālambya tejasvī jahāsa ca nanāda ca
- 7
भगदत्तस्ततः क्रुद्धो माधवं निशितैः शरैः
ताडयामास समरे तोत्त्रैर् इव महागजम्
bhagadattastataḥ kruddho mādhavaṃ niśitaiḥ śaraiḥ
tāḍayāmāsa samare tottrair iva mahāgajam
- 8
विहाय राक्षसं युद्धे शैनेयो रथिनां वरः
प्राग्ज्योतिषाय चिक्षेप शरान्संनतपर्वणः
vihāya rākṣasaṃ yuddhe śaineyo rathināṃ varaḥ
prāgjyotiṣāya cikṣepa śarānsaṃnataparvaṇaḥ
- 9
तस्य प्राग्ज्योतिषो राजा माधवस्य महद्धनुः
चिछेद शितधारेण भल्लेन कृतहस्तवत्
tasya prāgjyotiṣo rājā mādhavasya mahaddhanuḥ
cicheda śitadhāreṇa bhallena kṛtahastavat
- 10
अथान्यद्धनुर् आदाय वेगवत्परवीरहा
भगदत्तं रणे क्रुद्धो विव्याध निशितैः शरैः
athānyaddhanur ādāya vegavatparavīrahā
bhagadattaṃ raṇe kruddho vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
- 11
सो ऽतिविद्धो महेष्वासः सृक्किणी संलिहन्मुहुः
शक्तिं कनकवैडूर्यभूषिताम् आयसीं दृढाम्
यमदण्डोपमां घोरां प्राहिणोत्सात्यकाय वै
so 'tividdho maheṣvāsaḥ sṛkkiṇī saṃlihanmuhuḥ
śaktiṃ kanakavaiḍūryabhūṣitām āyasīṃ dṛḍhām
yamadaṇḍopamāṃ ghorāṃ prāhiṇotsātyakāya vai
- 12
ताम् आपतन्तीं सहसा तस्य बाहोर्बलेरिताम्
सात्यकिः समरे राजंस्त्रिधा चिछेद सायकैः
सा पपात तदा भूमौ महोल्केव हतप्रभा
tām āpatantīṃ sahasā tasya bāhorbaleritām
sātyakiḥ samare rājaṃstridhā cicheda sāyakaiḥ
sā papāta tadā bhūmau maholkeva hataprabhā
- 13
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस्तव विशां पते
महता रथवंशेन वारयामास माधवम्
śaktiṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā putrastava viśāṃ pate
mahatā rathavaṃśena vārayāmāsa mādhavam
- 14
तथा परिवृतं दृष्ट्वा वार्ष्णेयानां महारथम्
दुर्योधनो भृशं हृष्टो भ्रातॄन्सर्वान् उवाच ह
tathā parivṛtaṃ dṛṣṭvā vārṣṇeyānāṃ mahāratham
duryodhano bhṛśaṃ hṛṣṭo bhrātṝnsarvān uvāca ha
- 15
तथा कुरुत कौरव्या यथा वः सात्यको युधि
न जीवन्प्रतिनिर्याति महतो ऽस्माद्रथव्रजात्
अस्मिन्हते हतं मन्ये पाण्डवानां महद्बलम्
tathā kuruta kauravyā yathā vaḥ sātyako yudhi
na jīvanpratiniryāti mahato 'smādrathavrajāt
asminhate hataṃ manye pāṇḍavānāṃ mahadbalam
- 16
तत्तथेति वचस्तस्य परिगृह्य महारथाः
शैनेयं योधयामासुर्भीष्मस्य प्रमुखे तदा
tattatheti vacastasya parigṛhya mahārathāḥ
śaineyaṃ yodhayāmāsurbhīṣmasya pramukhe tadā
- 17
अभिमन्युं तदायान्तं भीष्मायाभ्युद्यतं मृधे
काम्बोजराजो बलवान्वारयामास संयुगे
abhimanyuṃ tadāyāntaṃ bhīṣmāyābhyudyataṃ mṛdhe
kāmbojarājo balavānvārayāmāsa saṃyuge
- 18
आर्जुनिर्नृपतिं विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिः
पुनर् एव चतुःषष्ट्या राजन्विव्याध तं नृपम्
ārjunirnṛpatiṃ viddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
punar eva catuḥṣaṣṭyā rājanvivyādha taṃ nṛpam
- 19
सुदक्षिणस्तु समरे कार्ष्णिं विव्याध पञ्चभिः
सारथिं चास्य नवभिर् इच्छन्भीष्मस्य जीवितम्
sudakṣiṇastu samare kārṣṇiṃ vivyādha pañcabhiḥ
sārathiṃ cāsya navabhir icchanbhīṣmasya jīvitam
- 20
तद्युद्धम् आसीत्सुमहत्तयोस्तत्र पराक्रमे
यद् अभ्यधावद्गाङ्गेयं शिखण्डी शत्रुतापनः
tadyuddham āsītsumahattayostatra parākrame
yad abhyadhāvadgāṅgeyaṃ śikhaṇḍī śatrutāpanaḥ
- 21
विराटद्रुपदौ वृद्धौ वारयन्तौ महाचमूम्
भीष्मं च युधि संरब्धावाद्रवन्तौ महारथौ
virāṭadrupadau vṛddhau vārayantau mahācamūm
bhīṣmaṃ ca yudhi saṃrabdhāvādravantau mahārathau
- 22
अश्वत्थामा ततः क्रुद्धः समायाद्रथसत्तमः
ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत
aśvatthāmā tataḥ kruddhaḥ samāyādrathasattamaḥ
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tava teṣāṃ ca bhārata
- 23
विराटो दशभिर्भल्लैर् आजघान परंतप
यतमानं महेष्वासं द्रौणिम् आहवशोभिनम्
virāṭo daśabhirbhallair ājaghāna paraṃtapa
yatamānaṃ maheṣvāsaṃ drauṇim āhavaśobhinam
- 24
द्रुपदश्च त्रिभिर्बाणैर्विव्याध निशितैस्तथा
गुरुपुत्रं समासाद्य भीष्मस्य पुरतः स्थितम्
drupadaśca tribhirbāṇairvivyādha niśitaistathā
guruputraṃ samāsādya bhīṣmasya purataḥ sthitam
- 25
अश्वत्थामा ततस्तौ तु विव्याध दशभिः शरैः
विराटद्रुपदौ वृद्धौ भीष्मं प्रति समुद्यतौ
aśvatthāmā tatastau tu vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ
virāṭadrupadau vṛddhau bhīṣmaṃ prati samudyatau
- 26
तत्राद्भुतम् अपश्याम वृद्धयोश्चरितं महत्
यद्द्रौणेः सायकान्घोरान्प्रत्यवारयतां युधि
tatrādbhutam apaśyāma vṛddhayoścaritaṃ mahat
yaddrauṇeḥ sāyakānghorānpratyavārayatāṃ yudhi
- 27
सहदेवं तथा यान्तं कृपः शारद्वतो ऽभ्ययात्
यथा नागो वने नागं मत्तो मत्तम् उपाद्रवत्
sahadevaṃ tathā yāntaṃ kṛpaḥ śāradvato 'bhyayāt
yathā nāgo vane nāgaṃ matto mattam upādravat
- 28
कृपश्च समरे राजन्माद्रीपुत्रं महारथम्
आजघान शरैस्तूर्णं सप्तत्या रुक्मभूषणैः
kṛpaśca samare rājanmādrīputraṃ mahāratham
ājaghāna śaraistūrṇaṃ saptatyā rukmabhūṣaṇaiḥ
- 29
तस्य माद्रीसुतश्चापं द्विधा चिछेद सायकैः
अथैनं छिन्नधन्वानं विव्याध नवभिः शरैः
tasya mādrīsutaścāpaṃ dvidhā cicheda sāyakaiḥ
athainaṃ chinnadhanvānaṃ vivyādha navabhiḥ śaraiḥ
- 30
सो ऽन्यत्कार्मुकम् आदाय समरे भारसाधनम्
माद्रीपुत्रं सुसंहृष्टो दशभिर्निशितैः शरैः
आजघानोरसि क्रुद्ध इच्छन्भीष्मस्य जीवितम्
so 'nyatkārmukam ādāya samare bhārasādhanam
mādrīputraṃ susaṃhṛṣṭo daśabhirniśitaiḥ śaraiḥ
ājaghānorasi kruddha icchanbhīṣmasya jīvitam

