Sarga 86

36 shlokas

1. 1

   ततस्तां रजनीमुष्य भरतः सपरिच्छदः

   कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ह

   tatastāṃ rajanīmuṣya bharataḥ saparicchadaḥ

   kṛtātithyo bharadvājaṃ kāmādabhijagāma ha

2. 2

   तमृषिः पुरुषव्याघ्रं प्रेक्ष्य प्राञ्जलिमागतम्

   हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजोऽभ्यभाषत

   tamṛṣiḥ puruṣavyāghraṃ prekṣya prāñjalimāgatam

   hutāgnihotro bharataṃ bharadvājo'bhyabhāṣata

3. 3

   कच्चिदत्र सुखा रात्रिस्तवास्मद्विषये गता

   समग्रस्ते जनः कच्चिदातिथ्ये शंस मेऽनघ

   kaccidatra sukhā rātristavāsmadviṣaye gatā

   samagraste janaḥ kaccidātithye śaṃsa me'nagha

4. 4

   तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतोऽभिप्रणम्य च

   आश्रमादभिनिष्क्रान्तमृषिमुत्तमतेजसम्

   tamuvācāñjaliṃ kṛtvā bharato'bhipraṇamya ca

   āśramādabhiniṣkrāntamṛṣimuttamatejasam

5. 5

   सुखोषितोऽस्मि भगवन्समग्रबलवाहनः

   तर्पितः सर्वकामैश्च सामात्यो बलवत्त्वया

   sukhoṣito'smi bhagavansamagrabalavāhanaḥ

   tarpitaḥ sarvakāmaiśca sāmātyo balavattvayā

6. 6

   अपेतक्लमसंतापाः सुभक्ष्याः सुप्रतिश्रयाः

   अपि प्रेष्यानुपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः

   apetaklamasaṃtāpāḥ subhakṣyāḥ supratiśrayāḥ

   api preṣyānupādāya sarve sma susukhoṣitāḥ

7. 7

   आमन्त्रयेऽहं भगवन्कामं त्वामृषिसत्तम

   समीपं प्रस्थितं भ्रातुर्मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा

   āmantraye'haṃ bhagavankāmaṃ tvāmṛṣisattama

   samīpaṃ prasthitaṃ bhrāturmaitreṇekṣasva cakṣuṣā

8. 8

   आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः

   आचक्ष्व कतमो मार्गः कियानिति च शंस मे

   āśramaṃ tasya dharmajña dhārmikasya mahātmanaḥ

   ācakṣva katamo mārgaḥ kiyāniti ca śaṃsa me

9. 9

   इति पृष्टस्तु भरतं भ्रातृदर्शनलालसम्

   प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः

   iti pṛṣṭastu bharataṃ bhrātṛdarśanalālasam

   pratyuvāca mahātejā bharadvājo mahātapāḥ

10. 10

    भरतार्धतृतीयेषु योजनेष्वजने वने

    चित्रकूटो गिरिस्तत्र रम्यनिर्दरकाननः

    bharatārdhatṛtīyeṣu yojaneṣvajane vane

    citrakūṭo giristatra ramyanirdarakānanaḥ

11. 11

    उत्तरं पार्श्वमासाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी

    पुष्पितद्रुमसंछन्ना रम्यपुष्पितकानना

    uttaraṃ pārśvamāsādya tasya mandākinī nadī

    puṣpitadrumasaṃchannā ramyapuṣpitakānanā

12. 12

    अनन्तरं तत्सरितश्चित्रकूटश्च पर्वतः

    तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम्

    anantaraṃ tatsaritaścitrakūṭaśca parvataḥ

    tayoḥ parṇakuṭī tāta tatra tau vasato dhruvam

13. 13

    दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणमेव च

    गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते

    वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम्

    dakṣiṇenaiva mārgeṇa savyadakṣiṇameva ca

    gajavājirathākīrṇāṃ vāhinīṃ vāhinīpate

    vāhayasva mahābhāga tato drakṣyasi rāghavam

14. 14

    प्रयाणमिति च श्रुत्वा राजराजस्य योषितः

    हित्वा यानानि यानार्हा ब्राह्मणं पर्यवारयन्

    prayāṇamiti ca śrutvā rājarājasya yoṣitaḥ

    hitvā yānāni yānārhā brāhmaṇaṃ paryavārayan

15. 15

    वेपमाना कृशा दीना सह देव्या सुमित्रया

    कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः

    vepamānā kṛśā dīnā saha devyā sumitrayā

    kausalyā tatra jagrāha karābhyāṃ caraṇau muneḥ

16. 16

    असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता

    कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा

    asamṛddhena kāmena sarvalokasya garhitā

    kaikeyī tasya jagrāha caraṇau savyapatrapā

17. 17

    तं प्रदक्षिणमागम्य भगवन्तं महामुनिम्

    अदूराद्भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास्तदा

    taṃ pradakṣiṇamāgamya bhagavantaṃ mahāmunim

    adūrādbharatasyaiva tasthau dīnamanāstadā

18. 18

    ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः

    विशेषं ज्ञातुमिच्छामि मातॄणां तव राघव

    tataḥ papraccha bharataṃ bharadvājo dṛḍhavrataḥ

    viśeṣaṃ jñātumicchāmi mātṝṇāṃ tava rāghava

19. 19

    एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धार्मिकः

    उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः

    evamuktastu bharato bharadvājena dhārmikaḥ

    uvāca prāñjalirbhūtvā vākyaṃ vacanakovidaḥ

20. 20

    यामिमां भगवन्दीनां शोकानशनकर्शिताम्

    पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि

    yāmimāṃ bhagavandīnāṃ śokānaśanakarśitām

    piturhi mahiṣīṃ devīṃ devatāmiva paśyasi

21. 21

    एषा तं पुरुषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम्

    कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा

    eṣā taṃ puruṣavyāghraṃ siṃhavikrāntagāminam

    kausalyā suṣuve rāmaṃ dhātāramaditiryathā

22. 22

    अस्या वामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः

    कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे

    asyā vāmabhujaṃ śliṣṭā yaiṣā tiṣṭhati durmanāḥ

    karṇikārasya śākheva śīrṇapuṣpā vanāntare

23. 23

    एतस्यास्तौ सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ

    उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ

    etasyāstau sutau devyāḥ kumārau devavarṇinau

    ubhau lakṣmaṇaśatrughnau vīrau satyaparākramau

24. 24

    यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ

    राजा पुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः

    yasyāḥ kṛte naravyāghrau jīvanāśamito gatau

    rājā putravihīnaśca svargaṃ daśaratho gataḥ

25. 25

    ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्यामार्यरूपिणीम्

    ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम्

    यतोमूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः

    aiśvaryakāmāṃ kaikeyīmanāryāmāryarūpiṇīm

    mamaitāṃ mātaraṃ viddhi nṛśaṃsāṃ pāpaniścayām

    yatomūlaṃ hi paśyāmi vyasanaṃ mahadātmanaḥ

26. 26

    इत्युक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा

    स निशश्वास ताम्राक्षो नागः क्रुद्ध इवासकृत्

    ityuktvā naraśārdūlo bāṣpagadgadayā girā

    sa niśaśvāsa tāmrākṣo nāgaḥ kruddha ivāsakṛt

27. 27

    भरद्वाजो महर्षिस्तं ब्रुवन्तं भरतं तदा

    प्रत्युवाच महाबुद्धिरिदं वचनमर्थवत्

    bharadvājo maharṣistaṃ bruvantaṃ bharataṃ tadā

    pratyuvāca mahābuddhiridaṃ vacanamarthavat

28. 28

    न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया

    रामप्रव्राजनं ह्येतत्सुखोदर्कं भविष्यति

    na doṣeṇāvagantavyā kaikeyī bharata tvayā

    rāmapravrājanaṃ hyetatsukhodarkaṃ bhaviṣyati

29. 29

    अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम्

    आमन्त्र्य भरतः सैन्यं युज्यतामित्यचोदयत्

    abhivādya tu saṃsiddhaḥ kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam

    āmantrya bharataḥ sainyaṃ yujyatāmityacodayat

30. 30

    ततो वाजिरथान्युक्त्वा दिव्यान्हेमपरिष्कृतान्

    अध्यारोहत्प्रयाणार्थी बहून्बहुविधो जनः

    tato vājirathānyuktvā divyānhemapariṣkṛtān

    adhyārohatprayāṇārthī bahūnbahuvidho janaḥ