Sarga 10

41 shlokas

1. 1

   आज्ञाप्य तु महाराजो राघवस्याभिषेचनम्

   प्रियार्हां प्रियमाख्यातुं विवेशान्तःपुरं वशी

   ājñāpya tu mahārājo rāghavasyābhiṣecanam

   priyārhāṃ priyamākhyātuṃ viveśāntaḥpuraṃ vaśī

2. 2

   तां तत्र पतितां भूमौ शयानामतथोचिताम्

   प्रतप्त इव दुःखेन सोऽपश्यज्जगतीपतिः

   tāṃ tatra patitāṃ bhūmau śayānāmatathocitām

   pratapta iva duḥkhena so'paśyajjagatīpatiḥ

3. 3

   स वृद्धस्तरुणीं भार्यां प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्

   अपापः पापसंकल्पां ददर्श धरणीतले

   sa vṛddhastaruṇīṃ bhāryāṃ prāṇebhyo'pi garīyasīm

   apāpaḥ pāpasaṃkalpāṃ dadarśa dharaṇītale

4. 4

   करेणुमिव दिग्धेन विद्धां मृगयुणा वने

   महागज इवारण्ये स्नेहात्परिममर्श ताम्

   kareṇumiva digdhena viddhāṃ mṛgayuṇā vane

   mahāgaja ivāraṇye snehātparimamarśa tām

5. 5

   परिमृश्य च पाणिभ्यामभिसंत्रस्तचेतनः

   कामी कमलपत्राक्षीमुवाच वनितामिदम्

   parimṛśya ca pāṇibhyāmabhisaṃtrastacetanaḥ

   kāmī kamalapatrākṣīmuvāca vanitāmidam

6. 6

   न तेऽहमभिजानामि क्रोधमात्मनि संश्रितम्

   देवि केनाभियुक्तासि केन वासि विमानिता

   na te'hamabhijānāmi krodhamātmani saṃśritam

   devi kenābhiyuktāsi kena vāsi vimānitā

7. 7

   यदिदं मम दुःखाय शेषे कल्याणि पांसुषु

   भूमौ शेषे किमर्थं त्वं मयि कल्याणचेतसि

   भूतोपहतचित्तेव मम चित्तप्रमाथिनी

   yadidaṃ mama duḥkhāya śeṣe kalyāṇi pāṃsuṣu

   bhūmau śeṣe kimarthaṃ tvaṃ mayi kalyāṇacetasi

   bhūtopahatacitteva mama cittapramāthinī

8. 8

   सन्ति मे कुशला वैद्या अभितुष्टाश्च सर्वशः

   सुखितां त्वां करिष्यन्ति व्याधिमाचक्ष्व भामिनि

   santi me kuśalā vaidyā abhituṣṭāśca sarvaśaḥ

   sukhitāṃ tvāṃ kariṣyanti vyādhimācakṣva bhāmini

9. 9

   कस्य वा ते प्रियं कार्यं केन वा विप्रियं कृतम्

   कः प्रियं लभतामद्य को वा सुमहदप्रियम्

   kasya vā te priyaṃ kāryaṃ kena vā vipriyaṃ kṛtam

   kaḥ priyaṃ labhatāmadya ko vā sumahadapriyam

10. 10

    अवध्यो वध्यतां को वा वध्यः को वा विमुच्यताम्

    दरिद्रः को भवत्वाढ्यो द्रव्यवान्वाप्यकिञ्चनः

    avadhyo vadhyatāṃ ko vā vadhyaḥ ko vā vimucyatām

    daridraḥ ko bhavatvāḍhyo dravyavānvāpyakiñcanaḥ

11. 11

    अहं चैव मदीयाश्च सर्वे तव वशानुगाः

    न ते कंचिदभिप्रायं व्याहन्तुमहमुत्सहे

    ahaṃ caiva madīyāśca sarve tava vaśānugāḥ

    na te kaṃcidabhiprāyaṃ vyāhantumahamutsahe

12. 12

    आत्मनो जीवितेनापि ब्रूहि यन्मनसेच्छसि

    यावदावर्तते चक्रं तावती मे वसुंधरा

    ātmano jīvitenāpi brūhi yanmanasecchasi

    yāvadāvartate cakraṃ tāvatī me vasuṃdharā

13. 13

    तथोक्ता सा समाश्वस्ता वक्तुकामा तदप्रियम्

    परिपीडयितुं भूयो भर्तारमुपचक्रमे

    tathoktā sā samāśvastā vaktukāmā tadapriyam

    paripīḍayituṃ bhūyo bhartāramupacakrame

14. 14

    नास्मि विप्रकृता देव केनचिन्न विमानिता

    अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तमिच्छामि त्वया कृतम्

    nāsmi viprakṛtā deva kenacinna vimānitā

    abhiprāyastu me kaścittamicchāmi tvayā kṛtam

15. 15

    प्रतिज्ञां प्रतिजानीष्व यदि त्वं कर्तुमिच्छसि

    अथ तद्व्याहरिष्यामि यदभिप्रार्थितं मया

    pratijñāṃ pratijānīṣva yadi tvaṃ kartumicchasi

    atha tadvyāhariṣyāmi yadabhiprārthitaṃ mayā

16. 16

    एवमुक्तस्तया राजा प्रियया स्त्रीवशं गतः

    तामुवाच महातेजाः कैकेयीमीषदुत्स्मितः

    evamuktastayā rājā priyayā strīvaśaṃ gataḥ

    tāmuvāca mahātejāḥ kaikeyīmīṣadutsmitaḥ

17. 17

    अवलिप्ते न जानासि त्वत्तः प्रियतरो मम

    मनुजो मनुजव्याघ्राद्रामादन्यो न विद्यते

    avalipte na jānāsi tvattaḥ priyataro mama

    manujo manujavyāghrādrāmādanyo na vidyate

18. 18

    भद्रे हृदयमप्येतदनुमृश्योद्धरस्व मे

    एतत्समीक्ष्य कैकेयि ब्रूहि यत्साधु मन्यसे

    bhadre hṛdayamapyetadanumṛśyoddharasva me

    etatsamīkṣya kaikeyi brūhi yatsādhu manyase

19. 19

    बलमात्मनि पश्यन्ती न मां शङ्कितुमर्हसि

    करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे

    balamātmani paśyantī na māṃ śaṅkitumarhasi

    kariṣyāmi tava prītiṃ sukṛtenāpi te śape

20. 20

    तेन वाक्येन संहृष्टा तमभिप्रायमात्मनः

    व्याजहार महाघोरमभ्यागतमिवान्तकम्

    tena vākyena saṃhṛṣṭā tamabhiprāyamātmanaḥ

    vyājahāra mahāghoramabhyāgatamivāntakam

21. 21

    यथाक्रमेण शपसि वरं मम ददासि च

    तच्छृण्वन्तु त्रयस्त्रिंशद्देवाः सेन्द्रपुरोगमाः

    yathākrameṇa śapasi varaṃ mama dadāsi ca

    tacchṛṇvantu trayastriṃśaddevāḥ sendrapurogamāḥ

22. 22

    चन्द्रादित्यौ नभश्चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः

    जगच्च पृथिवी चैव सगन्धर्वा सराक्षसा

    candrādityau nabhaścaiva grahā rātryahanī diśaḥ

    jagacca pṛthivī caiva sagandharvā sarākṣasā

23. 23

    निशाचराणि भूतानि गृहेषु गृहदेवताः

    यानि चान्यानि भूतानि जानीयुर्भाषितं तव

    niśācarāṇi bhūtāni gṛheṣu gṛhadevatāḥ

    yāni cānyāni bhūtāni jānīyurbhāṣitaṃ tava

24. 24

    सत्यसंधो महातेजा धर्मज्ञः सुसमाहितः

    वरं मम ददात्येष तन्मे शृण्वन्तु देवताः

    satyasaṃdho mahātejā dharmajñaḥ susamāhitaḥ

    varaṃ mama dadātyeṣa tanme śṛṇvantu devatāḥ

25. 25

    इति देवी महेष्वासं परिगृह्याभिशस्य च

    ततः परमुवाचेदं वरदं काममोहितम्

    iti devī maheṣvāsaṃ parigṛhyābhiśasya ca

    tataḥ paramuvācedaṃ varadaṃ kāmamohitam

26. 26

    वरौ यौ मे त्वया देव तदा दत्तौ महीपते

    तौ तावदहमद्यैव वक्ष्यामि शृणु मे वचः

    varau yau me tvayā deva tadā dattau mahīpate

    tau tāvadahamadyaiva vakṣyāmi śṛṇu me vacaḥ

27. 27

    अभिषेकसमारम्भो राघवस्योपकल्पितः

    अनेनैवाभिषेकेण भरतो मेऽभिषिच्यताम्

    abhiṣekasamārambho rāghavasyopakalpitaḥ

    anenaivābhiṣekeṇa bharato me'bhiṣicyatām

28. 28

    नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः

    चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः

    nava pañca ca varṣāṇi daṇḍakāraṇyamāśritaḥ

    cīrājinajaṭādhārī rāmo bhavatu tāpasaḥ

29. 29

    भरतो भजतामद्य यौवराज्यमकण्टकम्

    अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वने

    bharato bhajatāmadya yauvarājyamakaṇṭakam

    adya caiva hi paśyeyaṃ prayāntaṃ rāghavaṃ vane

30. 30

    ततः श्रुत्वा महाराजः कैकेय्या दारुणं वचः

    व्यथितो विक्लवश्चैव व्याघ्रीं दृष्ट्वा यथा मृगः

    tataḥ śrutvā mahārājaḥ kaikeyyā dāruṇaṃ vacaḥ

    vyathito viklavaścaiva vyāghrīṃ dṛṣṭvā yathā mṛgaḥ