Sarga 65

28 shlokas

1. 1

   स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय वीर्यवान्

   ह्रादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरंगिणीम्

   शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः

   sa prāṅmukho rājagṛhādabhiniryāya vīryavān

   hrādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṃgiṇīm

   śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ

2. 2

   एलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान्

   शिलामाकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्तनम्

   elādhāne nadīṃ tīrtvā prāpya cāparaparpaṭān

   śilāmākurvatīṃ tīrtvā āgneyaṃ śalyakartanam

3. 3

   सत्यसंधः शुचिः श्रीमान्प्रेक्षमाणः शिलावहाम्

   अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति

   satyasaṃdhaḥ śuciḥ śrīmānprekṣamāṇaḥ śilāvahām

   atyayātsa mahāśailānvanaṃ caitrarathaṃ prati

4. 4

   वेगिनीं च कुलिङ्गाख्यां ह्रादिनीं पर्वतावृताम्

   यमुनां प्राप्य संतीर्णो बलमाश्वासयत्तदा

   veginīṃ ca kuliṅgākhyāṃ hrādinīṃ parvatāvṛtām

   yamunāṃ prāpya saṃtīrṇo balamāśvāsayattadā

5. 5

   शीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तानाश्वास्य वाजिनः

   तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायादादाय चोदकम्

   śītīkṛtya tu gātrāṇi klāntānāśvāsya vājinaḥ

   tatra snātvā ca pītvā ca prāyādādāya codakam

6. 6

   राजपुत्रो महारण्यमनभीक्ष्णोपसेवितम्

   भद्रो भद्रेण यानेन मारुतः खमिवात्ययात्

   rājaputro mahāraṇyamanabhīkṣṇopasevitam

   bhadro bhadreṇa yānena mārutaḥ khamivātyayāt

7. 7

   तोरणं दक्षिणार्धेन जम्बूप्रस्थमुपागमत्

   वरूथं च ययौ रम्यं ग्रामं दशरथात्मजः

   toraṇaṃ dakṣiṇārdhena jambūprasthamupāgamat

   varūthaṃ ca yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ

8. 8

   तत्र रम्ये वने वासं कृत्वासौ प्राङ्मुखो ययौ

   उद्यानमुज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः

   tatra ramye vane vāsaṃ kṛtvāsau prāṅmukho yayau

   udyānamujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ

9. 9

   सालांस्तु प्रियकान्प्राप्य शीघ्रानास्थाय वाजिनः

   अनुज्ञाप्याथ भरतो वाहिनीं त्वरितो ययौ

   sālāṃstu priyakānprāpya śīghrānāsthāya vājinaḥ

   anujñāpyātha bharato vāhinīṃ tvarito yayau

10. 10

    वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम्

    अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरंगमैः

    vāsaṃ kṛtvā sarvatīrthe tīrtvā cottānikāṃ nadīm

    anyā nadīśca vividhāḥ pārvatīyaisturaṃgamaiḥ

11. 11

    हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत

    ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम्

    एकसाले स्थाणुमतीं विनते गोमतीं नदीम्

    hastipṛṣṭhakamāsādya kuṭikāmatyavartata

    tatāra ca naravyāghro lauhitye sa kapīvatīm

    ekasāle sthāṇumatīṃ vinate gomatīṃ nadīm

12. 12

    कलिङ्गनगरे चापि प्राप्य सालवनं तदा

    भरतः क्षिप्रमागच्छत्सुपरिश्रान्तवाहनः

    kaliṅganagare cāpi prāpya sālavanaṃ tadā

    bharataḥ kṣipramāgacchatsupariśrāntavāhanaḥ

13. 13

    वनं च समतीत्याशु शर्वर्यामरुणोदये

    अयोध्यां मनुना राज्ञा निर्मितां स ददर्श ह

    vanaṃ ca samatītyāśu śarvaryāmaruṇodaye

    ayodhyāṃ manunā rājñā nirmitāṃ sa dadarśa ha

14. 14

    तां पुरीं पुरुषव्याघ्रः सप्तरात्रोषितः पथि

    अयोध्यामग्रतो दृष्ट्वा रथे सारथिमब्रवीत्

    tāṃ purīṃ puruṣavyāghraḥ saptarātroṣitaḥ pathi

    ayodhyāmagrato dṛṣṭvā rathe sārathimabravīt

15. 15

    एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी

    अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका

    eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī

    ayodhyā dṛśyate dūrātsārathe pāṇḍumṛttikā

16. 16

    यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

    भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिवरपालिता

    yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ

    bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣivarapālitā

17. 17

    अयोध्यायां पुरा शब्दः श्रूयते तुमुलो महान्

    समन्तान्नरनारीणां तमद्य न शृणोम्यहम्

    ayodhyāyāṃ purā śabdaḥ śrūyate tumulo mahān

    samantānnaranārīṇāṃ tamadya na śṛṇomyaham

18. 18

    उद्यानानि हि सायाह्ने क्रीडित्वोपरतैर्नरैः

    समन्ताद्विप्रधावद्भिः प्रकाशन्ते ममान्यदा

    udyānāni hi sāyāhne krīḍitvoparatairnaraiḥ

    samantādvipradhāvadbhiḥ prakāśante mamānyadā

19. 19

    तान्यद्यानुरुदन्तीव परित्यक्तानि कामिभिः

    अरण्यभूतेव पुरी सारथे प्रतिभाति मे

    tānyadyānurudantīva parityaktāni kāmibhiḥ

    araṇyabhūteva purī sārathe pratibhāti me

20. 20

    न ह्यत्र यानैर्दृश्यन्ते न गजैर्न च वाजिभिः

    निर्यान्तो वाभियान्तो वा नरमुख्या यथापुरम्

    na hyatra yānairdṛśyante na gajairna ca vājibhiḥ

    niryānto vābhiyānto vā naramukhyā yathāpuram

21. 21

    अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च

    निमित्तान्यमनोज्ञानि तेन सीदति मे मनः

    aniṣṭāni ca pāpāni paśyāmi vividhāni ca

    nimittānyamanojñāni tena sīdati me manaḥ

22. 22

    द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशच्छ्रान्तवाहनः

    द्वाःस्थैरुत्थाय विजयं पृष्टस्तैः सहितो ययौ

    dvāreṇa vaijayantena prāviśacchrāntavāhanaḥ

    dvāḥsthairutthāya vijayaṃ pṛṣṭastaiḥ sahito yayau

23. 23

    स त्वनेकाग्रहृदयो द्वाःस्थं प्रत्यर्च्य तं जनम्

    सूतमश्वपतेः क्लान्तमब्रवीत्तत्र राघवः

    sa tvanekāgrahṛdayo dvāḥsthaṃ pratyarcya taṃ janam

    sūtamaśvapateḥ klāntamabravīttatra rāghavaḥ

24. 24

    श्रुता नो यादृशाः पूर्वं नृपतीनां विनाशने

    आकारास्तानहं सर्वानिह पश्यामि सारथे

    śrutā no yādṛśāḥ pūrvaṃ nṛpatīnāṃ vināśane

    ākārāstānahaṃ sarvāniha paśyāmi sārathe

25. 25

    मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम्

    सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे

    malinaṃ cāśrupūrṇākṣaṃ dīnaṃ dhyānaparaṃ kṛśam

    sastrīpuṃsaṃ ca paśyāmi janamutkaṇṭhitaṃ pure

26. 26

    इत्येवमुक्त्वा भरतः सूतं तं दीनमानसः

    तान्यनिष्टान्ययोध्यायां प्रेक्ष्य राजगृहं ययौ

    ityevamuktvā bharataḥ sūtaṃ taṃ dīnamānasaḥ

    tānyaniṣṭānyayodhyāyāṃ prekṣya rājagṛhaṃ yayau

27. 27

    तां शून्यशृङ्गाटकवेश्मरथ्यां रजोऽरुणद्वारकपाटयन्त्राम्

    दृष्ट्वा पुरीमिन्द्रपुरीप्रकाशां दुःखेन सम्पूर्णतरो बभूव

    tāṃ śūnyaśṛṅgāṭakaveśmarathyāṃ rajo'ruṇadvārakapāṭayantrām

    dṛṣṭvā purīmindrapurīprakāśāṃ duḥkhena sampūrṇataro babhūva

28. 28

    बहूनि पश्यन्मनसोऽप्रियाणि यान्यन्यदा नास्य पुरे बभूवुः

    अवाक्शिरा दीनमना न हृष्टः पितुर्महात्मा प्रविवेश वेश्म

    bahūni paśyanmanaso'priyāṇi yānyanyadā nāsya pure babhūvuḥ

    avākśirā dīnamanā na hṛṣṭaḥ piturmahātmā praviveśa veśma