Sarga 95

47 shlokas

1. 1

   रामस्य वचनं श्रुत्वा भरतः प्रत्युवाच ह

   किं मे धर्माद्विहीनस्य राजधर्मः करिष्यति

   rāmasya vacanaṃ śrutvā bharataḥ pratyuvāca ha

   kiṃ me dharmādvihīnasya rājadharmaḥ kariṣyati

2. 2

   शाश्वतोऽयं सदा धर्मः स्थितोऽस्मासु नरर्षभ

   ज्येष्ठपुत्रे स्थिते राजन्न कनीयान्भवेन्नृपः

   śāśvato'yaṃ sadā dharmaḥ sthito'smāsu nararṣabha

   jyeṣṭhaputre sthite rājanna kanīyānbhavennṛpaḥ

3. 3

   स समृद्धां मया सार्धमयोध्यां गच्छ राघव

   अभिषेचय चात्मानं कुलस्यास्य भवाय नः

   sa samṛddhāṃ mayā sārdhamayodhyāṃ gaccha rāghava

   abhiṣecaya cātmānaṃ kulasyāsya bhavāya naḥ

4. 4

   राजानं मानुषं प्राहुर्देवत्वे संमतो मम

   यस्य धर्मार्थसहितं वृत्तमाहुरमानुषम्

   rājānaṃ mānuṣaṃ prāhurdevatve saṃmato mama

   yasya dharmārthasahitaṃ vṛttamāhuramānuṣam

5. 5

   केकयस्थे च मयि तु त्वयि चारण्यमाश्रिते

   दिवमार्य गतो राजा यायजूकः सतां मतः

   kekayasthe ca mayi tu tvayi cāraṇyamāśrite

   divamārya gato rājā yāyajūkaḥ satāṃ mataḥ

6. 6

   उत्तिष्ठ पुरुषव्याघ्र क्रियतामुदकं पितुः

   अहं चायं च शत्रुघ्नः पूर्वमेव कृतोदकौ

   uttiṣṭha puruṣavyāghra kriyatāmudakaṃ pituḥ

   ahaṃ cāyaṃ ca śatrughnaḥ pūrvameva kṛtodakau

7. 7

   प्रियेण किल दत्तं हि पितृलोकेषु राघव

   अक्षय्यं भवतीत्याहुर्भवांश्चैव पितुः प्रियः

   priyeṇa kila dattaṃ hi pitṛlokeṣu rāghava

   akṣayyaṃ bhavatītyāhurbhavāṃścaiva pituḥ priyaḥ

8. 8

   तां श्रुत्वा करुणां वाचं पितुर्मरणसंहिताम्

   राघवो भरतेनोक्तां बभूव गतचेतनः

   tāṃ śrutvā karuṇāṃ vācaṃ piturmaraṇasaṃhitām

   rāghavo bharatenoktāṃ babhūva gatacetanaḥ

9. 9

   वाग्वज्रं भरतेनोक्तममनोज्ञं परंतपः

   प्रगृह्य बाहू रामो वै पुष्पिताग्रो यथा द्रुमः

   वने परशुना कृत्तस्तथा भुवि पपात ह

   vāgvajraṃ bharatenoktamamanojñaṃ paraṃtapaḥ

   pragṛhya bāhū rāmo vai puṣpitāgro yathā drumaḥ

   vane paraśunā kṛttastathā bhuvi papāta ha

10. 10

    तथा हि पतितं रामं जगत्यां जगतीपतिम्

    कूलघातपरिश्रान्तं प्रसुप्तमिव कुञ्जरम्

    tathā hi patitaṃ rāmaṃ jagatyāṃ jagatīpatim

    kūlaghātapariśrāntaṃ prasuptamiva kuñjaram

11. 11

    भ्रातरस्ते महेष्वासं सर्वतः शोककर्शितम्

    रुदन्तः सह वैदेह्या सिषिचुः सलिलेन वै

    bhrātaraste maheṣvāsaṃ sarvataḥ śokakarśitam

    rudantaḥ saha vaidehyā siṣicuḥ salilena vai

12. 12

    स तु संज्ञां पुनर्लब्ध्वा नेत्राभ्यामास्रमुत्सृजन्

    उपाक्रामत काकुत्स्थः कृपणं बहुभाषितुम्

    sa tu saṃjñāṃ punarlabdhvā netrābhyāmāsramutsṛjan

    upākrāmata kākutsthaḥ kṛpaṇaṃ bahubhāṣitum

13. 13

    किं नु तस्य मया कार्यं दुर्जातेन महात्मनः

    यो मृतो मम शोकेन न मया चापि संस्कृतः

    kiṃ nu tasya mayā kāryaṃ durjātena mahātmanaḥ

    yo mṛto mama śokena na mayā cāpi saṃskṛtaḥ

14. 14

    अहो भरत सिद्धार्थो येन राजा त्वयानघ

    शत्रुघेण च सर्वेषु प्रेतकृत्येषु सत्कृतः

    aho bharata siddhārtho yena rājā tvayānagha

    śatrugheṇa ca sarveṣu pretakṛtyeṣu satkṛtaḥ

15. 15

    निष्प्रधानामनेकाग्रां नरेन्द्रेण विनाकृताम्

    निवृत्तवनवासोऽपि नायोध्यां गन्तुमुत्सहे

    niṣpradhānāmanekāgrāṃ narendreṇa vinākṛtām

    nivṛttavanavāso'pi nāyodhyāṃ gantumutsahe

16. 16

    समाप्तवनवासं मामयोध्यायां परंतप

    को नु शासिष्यति पुनस्ताते लोकान्तरं गते

    samāptavanavāsaṃ māmayodhyāyāṃ paraṃtapa

    ko nu śāsiṣyati punastāte lokāntaraṃ gate

17. 17

    पुरा प्रेक्ष्य सुवृत्तं मां पिता यान्याह सान्त्वयन्

    वाक्यानि तानि श्रोष्यामि कुतः कर्णसुखान्यहम्

    purā prekṣya suvṛttaṃ māṃ pitā yānyāha sāntvayan

    vākyāni tāni śroṣyāmi kutaḥ karṇasukhānyaham

18. 18

    एवमुक्त्वा स भरतं भार्यामभ्येत्य राघवः

    उवाच शोकसंतप्तः पूर्णचन्द्रनिभाननाम्

    evamuktvā sa bharataṃ bhāryāmabhyetya rāghavaḥ

    uvāca śokasaṃtaptaḥ pūrṇacandranibhānanām

19. 19

    सीते मृतस्ते श्वशुरः पित्रा हीनोऽसि लक्ष्मण

    भरतो दुःखमाचष्टे स्वर्गतं पृथिवीपतिम्

    sīte mṛtaste śvaśuraḥ pitrā hīno'si lakṣmaṇa

    bharato duḥkhamācaṣṭe svargataṃ pṛthivīpatim

20. 20

    सान्त्वयित्वा तु तां रामो रुदन्तीं जनकात्मजाम्

    उवाच लक्ष्मणं तत्र दुःखितो दुःखितं वचः

    sāntvayitvā tu tāṃ rāmo rudantīṃ janakātmajām

    uvāca lakṣmaṇaṃ tatra duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ

21. 21

    आनयेङ्गुदिपिण्याकं चीरमाहर चोत्तरम्

    जलक्रियार्थं तातस्य गमिष्यामि महात्मनः

    ānayeṅgudipiṇyākaṃ cīramāhara cottaram

    jalakriyārthaṃ tātasya gamiṣyāmi mahātmanaḥ

22. 22

    सीता पुरस्ताद्व्रजतु त्वमेनामभितो व्रज

    अहं पश्चाद्गमिष्यामि गतिर्ह्येषा सुदारुणा

    sītā purastādvrajatu tvamenāmabhito vraja

    ahaṃ paścādgamiṣyāmi gatirhyeṣā sudāruṇā

23. 23

    ततो नित्यानुगस्तेषां विदितात्मा महामतिः

    मृदुर्दान्तश्च शान्तश्च रामे च दृढभक्तिमान्

    tato nityānugasteṣāṃ viditātmā mahāmatiḥ

    mṛdurdāntaśca śāntaśca rāme ca dṛḍhabhaktimān

24. 24

    सुमन्त्रस्तैर्नृपसुतैः सार्धमाश्वास्य राघवम्

    अवातारयदालम्ब्य नदीं मन्दाकिनीं शिवाम्

    sumantrastairnṛpasutaiḥ sārdhamāśvāsya rāghavam

    avātārayadālambya nadīṃ mandākinīṃ śivām

25. 25

    ते सुतीर्थां ततः कृच्छ्रादुपागम्य यशस्विनः

    नदीं मन्दाकिनीं रम्यां सदा पुष्पितकाननाम्

    te sutīrthāṃ tataḥ kṛcchrādupāgamya yaśasvinaḥ

    nadīṃ mandākinīṃ ramyāṃ sadā puṣpitakānanām

26. 26

    शीघ्रस्रोतसमासाद्य तीर्थं शिवमकर्दमम्

    सिषिचुस्तूदकं राज्ञे तत एतद्भवत्विति

    śīghrasrotasamāsādya tīrthaṃ śivamakardamam

    siṣicustūdakaṃ rājñe tata etadbhavatviti

27. 27

    प्रगृह्य च महीपालो जलपूरितमञ्जलिम्

    दिशं याम्यामभिमुखो रुदन्वचनमब्रवीत्

    pragṛhya ca mahīpālo jalapūritamañjalim

    diśaṃ yāmyāmabhimukho rudanvacanamabravīt

28. 28

    एतत्ते राजशार्दूल विमलं तोयमक्षयम्

    पितृलोकगतस्याद्य मद्दत्तमुपतिष्ठतु

    etatte rājaśārdūla vimalaṃ toyamakṣayam

    pitṛlokagatasyādya maddattamupatiṣṭhatu

29. 29

    ततो मन्दाकिनीतीरात्प्रत्युत्तीर्य स राघवः

    पितुश्चकार तेजस्वी निवापं भ्रातृभिः सह

    tato mandākinītīrātpratyuttīrya sa rāghavaḥ

    pituścakāra tejasvī nivāpaṃ bhrātṛbhiḥ saha

30. 30

    ऐङ्गुदं बदरीमिश्रं पिण्याकं दर्भसंस्तरे

    न्यस्य रामः सुदुःखार्तो रुदन्वचनमब्रवीत्

    aiṅgudaṃ badarīmiśraṃ piṇyākaṃ darbhasaṃstare

    nyasya rāmaḥ suduḥkhārto rudanvacanamabravīt