Sarga 53

26 shlokas

1. 1

   मम त्वश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि

   उष्णमश्रु विमुञ्चन्तो रामे सम्प्रस्थिते वनम्

   mama tvaśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani

   uṣṇamaśru vimuñcanto rāme samprasthite vanam

2. 2

   उभाभ्यां राजपुत्राभ्यामथ कृत्वाहमञ्जलिम्

   प्रस्थितो रथमास्थाय तद्दुःखमपि धारयन्

   ubhābhyāṃ rājaputrābhyāmatha kṛtvāhamañjalim

   prasthito rathamāsthāya tadduḥkhamapi dhārayan

3. 3

   गुहेन सार्धं तत्रैव स्थितोऽस्मि दिवसान्बहून्

   आशया यदि मां रामः पुनः शब्दापयेदिति

   guhena sārdhaṃ tatraiva sthito'smi divasānbahūn

   āśayā yadi māṃ rāmaḥ punaḥ śabdāpayediti

4. 4

   विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः

   अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्पाङ्कुरकोरकाः

   viṣaye te mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ

   api vṛkṣāḥ parimlānaḥ sapuṣpāṅkurakorakāḥ

5. 5

   न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च

   रामशोकाभिभूतं तन्निष्कूजमभवद्वनम्

   na ca sarpanti sattvāni vyālā na prasaranti ca

   rāmaśokābhibhūtaṃ tanniṣkūjamabhavadvanam

6. 6

   लीनपुष्करपत्राश्च नरेन्द्र कलुषोदकाः

   संतप्तपद्माः पद्मिन्यो लीनमीनविहंगमाः

   līnapuṣkarapatrāśca narendra kaluṣodakāḥ

   saṃtaptapadmāḥ padminyo līnamīnavihaṃgamāḥ

7. 7

   जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च

   नाद्य भान्त्यल्पगन्धीनि फलानि च यथा पुरम्

   jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca

   nādya bhāntyalpagandhīni phalāni ca yathā puram

8. 8

   प्रविशन्तमयोध्यां मां न कश्चिदभिनन्दति

   नरा राममपश्यन्तो निःश्वसन्ति मुहुर्मुहुः

   praviśantamayodhyāṃ māṃ na kaścidabhinandati

   narā rāmamapaśyanto niḥśvasanti muhurmuhuḥ

9. 9

   हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्य रथमागतम्

   हाहाकारकृता नार्यो रामादर्शनकर्शिताः

   harmyairvimānaiḥ prāsādairavekṣya rathamāgatam

   hāhākārakṛtā nāryo rāmādarśanakarśitāḥ

10. 10

    आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः

    अन्योन्यमभिवीक्षन्ते व्यक्तमार्ततराः स्त्रियः

    āyatairvimalairnetrairaśruvegapariplutaiḥ

    anyonyamabhivīkṣante vyaktamārtatarāḥ striyaḥ

11. 11

    नामित्राणां न मित्राणामुदासीनजनस्य च

    अहमार्ततया कंचिद्विशेषं नोपलक्षये

    nāmitrāṇāṃ na mitrāṇāmudāsīnajanasya ca

    ahamārtatayā kaṃcidviśeṣaṃ nopalakṣaye

12. 12

    अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरंगमा

    आर्तस्वरपरिम्लाना विनिःश्वसितनिःस्वना

    aprahṛṣṭamanuṣyā ca dīnanāgaturaṃgamā

    ārtasvaraparimlānā viniḥśvasitaniḥsvanā

13. 13

    निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा

    कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा

    nirānandā mahārāja rāmapravrājanāturā

    kausalyā putrahīneva ayodhyā pratibhāti mā

14. 14

    सूतस्य वचनं श्रुत्वा वाचा परमदीनया

    बाष्पोपहतया राजा तं सूतमिदमब्रवीत्

    sūtasya vacanaṃ śrutvā vācā paramadīnayā

    bāṣpopahatayā rājā taṃ sūtamidamabravīt

15. 15

    कैकेय्या विनियुक्तेन पापाभिजनभावया

    मया न मन्त्रकुशलैर्वृद्धैः सह समर्थितम्

    kaikeyyā viniyuktena pāpābhijanabhāvayā

    mayā na mantrakuśalairvṛddhaiḥ saha samarthitam

16. 16

    न सुहृद्भिर्न चामात्यैर्मन्त्रयित्वा न नैगमैः

    मयायमर्थः संमोहात्स्त्रीहेतोः सहसा कृतः

    na suhṛdbhirna cāmātyairmantrayitvā na naigamaiḥ

    mayāyamarthaḥ saṃmohātstrīhetoḥ sahasā kṛtaḥ

17. 17

    भवितव्यतया नूनमिदं वा व्यसनं महत्

    कुलस्यास्य विनाशाय प्राप्तं सूत यदृच्छया

    bhavitavyatayā nūnamidaṃ vā vyasanaṃ mahat

    kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛcchayā

18. 18

    सूत यद्यस्ति ते किंचिन्मयापि सुकृतं कृतम्

    त्वं प्रापयाशु मां रामं प्राणाः संत्वरयन्ति माम्

    sūta yadyasti te kiṃcinmayāpi sukṛtaṃ kṛtam

    tvaṃ prāpayāśu māṃ rāmaṃ prāṇāḥ saṃtvarayanti mām

19. 19

    यद्यद्यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु राघवम्

    न शक्ष्यामि विना रामं मुहूर्तमपि जीवितुम्

    yadyadyāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam

    na śakṣyāmi vinā rāmaṃ muhūrtamapi jīvitum

20. 20

    अथ वापि महाबाहुर्गतो दूरं भविष्यति

    मामेव रथमारोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय

    atha vāpi mahābāhurgato dūraṃ bhaviṣyati

    māmeva rathamāropya śīghraṃ rāmāya darśaya

21. 21

    वृत्तदंष्ट्रो महेष्वासः क्वासौ लक्ष्मणपूर्वजः

    यदि जीवामि साध्वेनं पश्येयं सह सीतया

    vṛttadaṃṣṭro maheṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ

    yadi jīvāmi sādhvenaṃ paśyeyaṃ saha sītayā

22. 22

    लोहिताक्षं महाबाहुमामुक्तमणिकुण्डलम्

    रामं यदि न पश्यामि गमिष्यामि यमक्षयम्

    lohitākṣaṃ mahābāhumāmuktamaṇikuṇḍalam

    rāmaṃ yadi na paśyāmi gamiṣyāmi yamakṣayam

23. 23

    अतो नु किं दुःखतरं योऽहमिक्ष्वाकुनन्दनम्

    इमामवस्थामापन्नो नेह पश्यामि राघवम्

    ato nu kiṃ duḥkhataraṃ yo'hamikṣvākunandanam

    imāmavasthāmāpanno neha paśyāmi rāghavam

24. 24

    हा राम रामानुज हा हा वैदेहि तपस्विनि

    न मां जानीत दुःखेन म्रियमाणमनाथवत्

    दुस्तरो जीवता देवि मयायं शोकसागरः

    hā rāma rāmānuja hā hā vaidehi tapasvini

    na māṃ jānīta duḥkhena mriyamāṇamanāthavat

    dustaro jīvatā devi mayāyaṃ śokasāgaraḥ

25. 25

    अशोभनं योऽहमिहाद्य राघवं दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्

    इतीव राजा विलपन्महायशाः पपात तूर्णं शयने स मूर्छितः

    aśobhanaṃ yo'hamihādya rāghavaṃ didṛkṣamāṇo na labhe salakṣmaṇam

    itīva rājā vilapanmahāyaśāḥ papāta tūrṇaṃ śayane sa mūrchitaḥ

26. 26

    इति विलपति पार्थिवे प्रनष्टे करुणतरं द्विगुणं च रामहेतोः

    वचनमनुनिशम्य तस्य देवी भयमगमत्पुनरेव राममाता

    iti vilapati pārthive pranaṣṭe karuṇataraṃ dviguṇaṃ ca rāmahetoḥ

    vacanamanuniśamya tasya devī bhayamagamatpunareva rāmamātā