21 shlokas
- 1
एवमुक्तस्तु भरतो निषादाधिपतिं गुहम्
प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम्
evamuktastu bharato niṣādādhipatiṃ guham
pratyuvāca mahāprājño vākyaṃ hetvarthasaṃhitam
- 2
ऊर्जितः खलु ते कामः कृतो मम गुरोः सखे
यो मे त्वमीदृशीं सेनामेकोऽभ्यर्चितुमिच्छसि
ūrjitaḥ khalu te kāmaḥ kṛto mama guroḥ sakhe
yo me tvamīdṛśīṃ senāmeko'bhyarcitumicchasi
- 3
इत्युक्त्वा तु महातेजा गुहं वचनमुत्तमम्
अब्रवीद्भरतः श्रीमान्निषादाधिपतिं पुनः
ityuktvā tu mahātejā guhaṃ vacanamuttamam
abravīdbharataḥ śrīmānniṣādādhipatiṃ punaḥ
- 4
कतरेण गमिष्यामि भरद्वाजाश्रमं गुह
गहनोऽयं भृशं देशो गङ्गानूपो दुरत्ययः
katareṇa gamiṣyāmi bharadvājāśramaṃ guha
gahano'yaṃ bhṛśaṃ deśo gaṅgānūpo duratyayaḥ
- 5
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं गुहो गहनगोचरः
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ
abravītprāñjalirvākyaṃ guho gahanagocaraḥ
- 6
दाशास्त्वनुगमिष्यन्ति धन्विनः सुसमाहिताः
अहं चानुगमिष्यामि राजपुत्र महायशः
dāśāstvanugamiṣyanti dhanvinaḥ susamāhitāḥ
ahaṃ cānugamiṣyāmi rājaputra mahāyaśaḥ
- 7
कच्चिन्न दुष्टो व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः
इयं ते महती सेना शङ्कां जनयतीव मे
kaccinna duṣṭo vrajasi rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ
iyaṃ te mahatī senā śaṅkāṃ janayatīva me
- 8
तमेवमभिभाषन्तमाकाश इव निर्मलः
भरतः श्लक्ष्णया वाचा गुहं वचनमब्रवीत्
tamevamabhibhāṣantamākāśa iva nirmalaḥ
bharataḥ ślakṣṇayā vācā guhaṃ vacanamabravīt
- 9
मा भूत्स कालो यत्कष्टं न मां शङ्कितुमर्हसि
राघवः स हि मे भ्राता ज्येष्ठः पितृसमो मम
mā bhūtsa kālo yatkaṣṭaṃ na māṃ śaṅkitumarhasi
rāghavaḥ sa hi me bhrātā jyeṣṭhaḥ pitṛsamo mama
- 10
तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं वनवासिनम्
बुद्धिरन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते
taṃ nivartayituṃ yāmi kākutsthaṃ vanavāsinam
buddhiranyā na te kāryā guha satyaṃ bravīmi te
- 11
स तु संहृष्टवदनः श्रुत्वा भरतभाषितम्
पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं भरतं प्रति हर्षितः
sa tu saṃhṛṣṭavadanaḥ śrutvā bharatabhāṣitam
punarevābravīdvākyaṃ bharataṃ prati harṣitaḥ
- 12
धन्यस्त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले
अयत्नादागतं राज्यं यस्त्वं त्यक्तुमिहेच्छसि
dhanyastvaṃ na tvayā tulyaṃ paśyāmi jagatītale
ayatnādāgataṃ rājyaṃ yastvaṃ tyaktumihecchasi
- 13
शाश्वती खलु ते कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति
यस्त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुमिच्छसि
śāśvatī khalu te kīrtirlokānanucariṣyati
yastvaṃ kṛcchragataṃ rāmaṃ pratyānayitumicchasi
- 14
एवं सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतं तदा
बभौ नष्टप्रभः सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत
evaṃ sambhāṣamāṇasya guhasya bharataṃ tadā
babhau naṣṭaprabhaḥ sūryo rajanī cābhyavartata
- 15
संनिवेश्य स तां सेनां गुहेन परितोषितः
शत्रुघ्नेन सह श्रीमाञ्शयनं पुनरागमत्
saṃniveśya sa tāṃ senāṃ guhena paritoṣitaḥ
śatrughnena saha śrīmāñśayanaṃ punarāgamat
- 16
रामचिन्तामयः शोको भरतस्य महात्मनः
उपस्थितो ह्यनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः
rāmacintāmayaḥ śoko bharatasya mahātmanaḥ
upasthito hyanarhasya dharmaprekṣasya tādṛśaḥ
- 17
अन्तर्दाहेन दहनः संतापयति राघवम्
वनदाहाभिसंतप्तं गूढोऽग्निरिव पादपम्
antardāhena dahanaḥ saṃtāpayati rāghavam
vanadāhābhisaṃtaptaṃ gūḍho'gniriva pādapam
- 18
प्रस्रुतः सर्वगात्रेभ्यः स्वेदः शोकाग्निसम्भवः
यथा सूर्यांशुसंतप्तो हिमवान्प्रस्रुतो हिमम्
prasrutaḥ sarvagātrebhyaḥ svedaḥ śokāgnisambhavaḥ
yathā sūryāṃśusaṃtapto himavānprasruto himam
- 19
ध्याननिर्दरशैलेन विनिःश्वसितधातुना
दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा
dhyānanirdaraśailena viniḥśvasitadhātunā
dainyapādapasaṃghena śokāyāsādhiśṛṅgiṇā
- 20
प्रमोहानन्तसत्त्वेन संतापौषधिवेणुना
आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः
pramohānantasattvena saṃtāpauṣadhiveṇunā
ākrānto duḥkhaśailena mahatā kaikayīsutaḥ
- 21
गुहेन सार्धं भरतः समागतो महानुभावः सजनः समाहितः
सुदुर्मनास्तं भरतं तदा पुनर्गुहः समाश्वासयदग्रजं प्रति
guhena sārdhaṃ bharataḥ samāgato mahānubhāvaḥ sajanaḥ samāhitaḥ
sudurmanāstaṃ bharataṃ tadā punarguhaḥ samāśvāsayadagrajaṃ prati