Sarga 93

41 shlokas

1. 1

   निविष्टायां तु सेनायामुत्सुको भरतस्तदा

   जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुघ्नमनुदर्शयन्

   niviṣṭāyāṃ tu senāyāmutsuko bharatastadā

   jagāma bhrātaraṃ draṣṭuṃ śatrughnamanudarśayan

2. 2

   ऋषिं वसिष्ठं संदिश्य मातॄर्मे शीघ्रमानय

   इति त्वरितमग्रे स जगाम गुरुवत्सलः

   ṛṣiṃ vasiṣṭhaṃ saṃdiśya mātṝrme śīghramānaya

   iti tvaritamagre sa jagāma guruvatsalaḥ

3. 3

   सुमन्त्रस्त्वपि शत्रुघ्नमदूरादन्वपद्यत

   रामदर्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च

   sumantrastvapi śatrughnamadūrādanvapadyata

   rāmadarśanajastarṣo bharatasyeva tasya ca

4. 4

   गच्छन्नेवाथ भरतस्तापसालयसंस्थिताम्

   भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमानुटजं च ददर्श ह

   gacchannevātha bharatastāpasālayasaṃsthitām

   bhrātuḥ parṇakuṭīṃ śrīmānuṭajaṃ ca dadarśa ha

5. 5

   शालायास्त्वग्रतस्तस्या ददर्श भरतस्तदा

   काष्ठानि चावभग्नानि पुष्पाण्यवचितानि च

   śālāyāstvagratastasyā dadarśa bharatastadā

   kāṣṭhāni cāvabhagnāni puṣpāṇyavacitāni ca

6. 6

   ददर्श च वने तस्मिन्महतः संचयान्कृतान्

   मृगाणां महिषाणां च करीषैः शीतकारणात्

   dadarśa ca vane tasminmahataḥ saṃcayānkṛtān

   mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca karīṣaiḥ śītakāraṇāt

7. 7

   गच्छनेव महाबाहुर्द्युतिमान्भरतस्तदा

   शत्रुघ्नं चाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्च सर्वशः

   gacchaneva mahābāhurdyutimānbharatastadā

   śatrughnaṃ cābravīddhṛṣṭastānamātyāṃśca sarvaśaḥ

8. 8

   मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्

   नातिदूरे हि मन्येऽहं नदीं मन्दाकिनीमितः

   manye prāptāḥ sma taṃ deśaṃ bharadvājo yamabravīt

   nātidūre hi manye'haṃ nadīṃ mandākinīmitaḥ

9. 9

   उच्चैर्बद्धानि चीराणि लक्ष्मणेन भवेदयम्

   अभिज्ञानकृतः पन्था विकाले गन्तुमिच्छता

   uccairbaddhāni cīrāṇi lakṣmaṇena bhavedayam

   abhijñānakṛtaḥ panthā vikāle gantumicchatā

10. 10

    इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम्

    शैलपार्श्वे परिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम्

    idaṃ codāttadantānāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām

    śailapārśve parikrāntamanyonyamabhigarjatām

11. 11

    यमेवाधातुमिच्छन्ति तापसाः सततं वने

    तस्यासौ दृश्यते धूमः संकुलः कृष्णवर्त्मनः

    yamevādhātumicchanti tāpasāḥ satataṃ vane

    tasyāsau dṛśyate dhūmaḥ saṃkulaḥ kṛṣṇavartmanaḥ

12. 12

    अत्राहं पुरुषव्याघ्रं गुरुसत्कारकारिणम्

    आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिमिव राघवम्

    atrāhaṃ puruṣavyāghraṃ gurusatkārakāriṇam

    āryaṃ drakṣyāmi saṃhṛṣṭo maharṣimiva rāghavam

13. 13

    अथ गत्वा मुहूर्तं तु चित्रकूटं स राघवः

    मन्दाकिनीमनुप्राप्तस्तं जनं चेदमब्रवीत्

    atha gatvā muhūrtaṃ tu citrakūṭaṃ sa rāghavaḥ

    mandākinīmanuprāptastaṃ janaṃ cedamabravīt

14. 14

    जगत्यां पुरुषव्याघ्र आस्ते वीरासने रतः

    जनेन्द्रो निर्जनं प्राप्य धिङ्मे जन्म सजीवितम्

    jagatyāṃ puruṣavyāghra āste vīrāsane rataḥ

    janendro nirjanaṃ prāpya dhiṅme janma sajīvitam

15. 15

    मत्कृते व्यसनं प्राप्तो लोकनाथो महाद्युतिः

    सर्वान्कामान्परित्यज्य वने वसति राघवः

    matkṛte vyasanaṃ prāpto lokanātho mahādyutiḥ

    sarvānkāmānparityajya vane vasati rāghavaḥ

16. 16

    इति लोकसमाक्रुष्टः पादेष्वद्य प्रसादयन्

    रामस्य निपतिष्यामि सीतायाश्च पुनः पुनः

    iti lokasamākruṣṭaḥ pādeṣvadya prasādayan

    rāmasya nipatiṣyāmi sītāyāśca punaḥ punaḥ

17. 17

    एवं स विलपंस्तस्मिन्वने दशरथात्मजः

    ददर्श महतीं पुण्यां पर्णशालां मनोरमाम्

    evaṃ sa vilapaṃstasminvane daśarathātmajaḥ

    dadarśa mahatīṃ puṇyāṃ parṇaśālāṃ manoramām

18. 18

    सालतालाश्वकर्णानां पर्णैर्बहुभिरावृताम्

    विशालां मृदुभिस्तीर्णां कुशैर्वेदिमिवाध्वरे

    sālatālāśvakarṇānāṃ parṇairbahubhirāvṛtām

    viśālāṃ mṛdubhistīrṇāṃ kuśairvedimivādhvare

19. 19

    शक्रायुधनिकाशैश्च कार्मुकैर्भारसाधनैः

    रुक्मपृष्ठैर्महासारैः शोभितां शत्रुबाधकैः

    śakrāyudhanikāśaiśca kārmukairbhārasādhanaiḥ

    rukmapṛṣṭhairmahāsāraiḥ śobhitāṃ śatrubādhakaiḥ

20. 20

    अर्करश्मिप्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैः शरैः

    शोभितां दीप्तवदनैः सर्पैर्भोगवतीमिव

    arkaraśmipratīkāśairghoraistūṇīgataiḥ śaraiḥ

    śobhitāṃ dīptavadanaiḥ sarpairbhogavatīmiva

21. 21

    महारजतवासोभ्यामसिभ्यां च विराजिताम्

    रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां चर्मभ्यां चापि शोभिताम्

    mahārajatavāsobhyāmasibhyāṃ ca virājitām

    rukmabinduvicitrābhyāṃ carmabhyāṃ cāpi śobhitām

22. 22

    गोधाङ्गुलित्रैरासक्तैश्चित्रैः काञ्चनभूषितैः

    अरिसंघैरनाधृष्यां मृगैः सिंहगुहामिव

    godhāṅgulitrairāsaktaiścitraiḥ kāñcanabhūṣitaiḥ

    arisaṃghairanādhṛṣyāṃ mṛgaiḥ siṃhaguhāmiva

23. 23

    प्रागुदक्स्रवणां वेदिं विशालां दीप्तपावकाम्

    ददर्श भरतस्तत्र पुण्यां रामनिवेशने

    prāgudaksravaṇāṃ vediṃ viśālāṃ dīptapāvakām

    dadarśa bharatastatra puṇyāṃ rāmaniveśane

24. 24

    निरीक्ष्य स मुहूर्तं तु ददर्श भरतो गुरुम्

    उटजे राममासीनं जटामण्डलधारिणम्

    nirīkṣya sa muhūrtaṃ tu dadarśa bharato gurum

    uṭaje rāmamāsīnaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam

25. 25

    तं तु कृष्णाजिनधरं चीरवल्कलवाससम्

    ददर्श राममासीनमभितः पावकोपमम्

    taṃ tu kṛṣṇājinadharaṃ cīravalkalavāsasam

    dadarśa rāmamāsīnamabhitaḥ pāvakopamam

26. 26

    सिंहस्कन्धं महाबाहुं पुण्डरीकनिभेक्षणम्

    पृथिव्याः सगरान्ताया भर्तारं धर्मचारिणम्

    siṃhaskandhaṃ mahābāhuṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam

    pṛthivyāḥ sagarāntāyā bhartāraṃ dharmacāriṇam

27. 27

    उपविष्टं महाबाहुं ब्रह्माणमिव शाश्वतम्

    स्थण्डिले दर्भसंस्तीर्णे सीतया लक्ष्मणेन च

    upaviṣṭaṃ mahābāhuṃ brahmāṇamiva śāśvatam

    sthaṇḍile darbhasaṃstīrṇe sītayā lakṣmaṇena ca

28. 28

    तं दृष्ट्वा भरतः श्रीमान्दुःखमोहपरिप्लुतः

    अभ्यधावत धर्मात्मा भरतः कैकयीसुतः

    taṃ dṛṣṭvā bharataḥ śrīmānduḥkhamohapariplutaḥ

    abhyadhāvata dharmātmā bharataḥ kaikayīsutaḥ

29. 29

    दृष्ट्वा च विललापार्तो बाष्पसंदिग्धया गिरा

    अशक्नुवन्धारयितुं धैर्याद्वचनमब्रवीत्

    dṛṣṭvā ca vilalāpārto bāṣpasaṃdigdhayā girā

    aśaknuvandhārayituṃ dhairyādvacanamabravīt

30. 30

    यः संसदि प्रकृतिभिर्भवेद्युक्त उपासितुम्

    वन्यैर्मृगैरुपासीनः सोऽयमास्ते ममाग्रजः

    yaḥ saṃsadi prakṛtibhirbhavedyukta upāsitum

    vanyairmṛgairupāsīnaḥ so'yamāste mamāgrajaḥ