Sarga 9

47 shlokas

1. 1

   एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना

   दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत्

   evamuktā tu kaikeyī krodhena jvalitānanā

   dīrghamuṣṇaṃ viniḥśvasya mantharāmidamabravīt

2. 2

   अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम्

   यौवराज्येन भरतं क्षिप्रमेवाभिषेचये

   adya rāmamitaḥ kṣipraṃ vanaṃ prasthāpayāmyaham

   yauvarājyena bharataṃ kṣipramevābhiṣecaye

3. 3

   इदं त्विदानीं संपश्य केनोपायेन मन्थरे

   भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथंचन

   idaṃ tvidānīṃ saṃpaśya kenopāyena manthare

   bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathaṃcana

4. 4

   एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी

   रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत्

   evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī

   rāmārthamupahiṃsantī kaikeyīmidamabravīt

5. 5

   हन्तेदानीं प्रवक्ष्यामि कैकेयि श्रूयतां च मे

   यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम्

   hantedānīṃ pravakṣyāmi kaikeyi śrūyatāṃ ca me

   yathā te bharato rājyaṃ putraḥ prāpsyati kevalam

6. 6

   श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकयी

   किंचिदुत्थाय शयनात्स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत्

   śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā mantharāyāstu kaikayī

   kiṃcidutthāya śayanātsvāstīrṇādidamabravīt

7. 7

   कथय त्वं ममोपायं केनोपायेन मन्थरे

   भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथंचन

   kathaya tvaṃ mamopāyaṃ kenopāyena manthare

   bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathaṃcana

8. 8

   एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी

   रामार्थमुपहिंसन्ती कुब्जा वचनमब्रवीत्

   evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī

   rāmārthamupahiṃsantī kubjā vacanamabravīt

9. 9

   तव देवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः

   अगच्छत्त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत्

   tava devāsure yuddhe saha rājarṣibhiḥ patiḥ

   agacchattvāmupādāya devarājasya sāhyakṛt

10. 10

    दिशमास्थाय कैकेयि दक्षिणां दण्डकान्प्रति

    वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः

    diśamāsthāya kaikeyi dakṣiṇāṃ daṇḍakānprati

    vaijayantamiti khyātaṃ puraṃ yatra timidhvajaḥ

11. 11

    स शम्बर इति ख्यातः शतमायो महासुरः

    ददौ शक्रस्य संग्रामं देवसंघैरनिर्जितः

    sa śambara iti khyātaḥ śatamāyo mahāsuraḥ

    dadau śakrasya saṃgrāmaṃ devasaṃghairanirjitaḥ

12. 12

    तस्मिन्महति संग्रामे राजा दशरथस्तदा

    अपवाह्य त्वया देवि संग्रामान्नष्टचेतनः

    tasminmahati saṃgrāme rājā daśarathastadā

    apavāhya tvayā devi saṃgrāmānnaṣṭacetanaḥ

13. 13

    तत्रापि विक्षतः शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया

    तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने

    tatrāpi vikṣataḥ śastraiḥ patiste rakṣitastvayā

    tuṣṭena tena dattau te dvau varau śubhadarśane

14. 14

    स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरौ

    गृह्णीयामिति तत्तेन तथेत्युक्तं महात्मना

    अनभिज्ञा ह्यहं देवि त्वयैव कथितं पुरा

    sa tvayoktaḥ patirdevi yadeccheyaṃ tadā varau

    gṛhṇīyāmiti tattena tathetyuktaṃ mahātmanā

    anabhijñā hyahaṃ devi tvayaiva kathitaṃ purā

15. 15

    तौ वरौ याच भर्तारं भरतस्याभिषेचनम्

    प्रव्राजनं च रामस्य त्वं वर्षाणि चतुर्दश

    tau varau yāca bhartāraṃ bharatasyābhiṣecanam

    pravrājanaṃ ca rāmasya tvaṃ varṣāṇi caturdaśa

16. 16

    क्रोधागारं प्रविश्याद्य क्रुद्धेवाश्वपतेः सुते

    शेष्वानन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी

    मा स्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः

    krodhāgāraṃ praviśyādya kruddhevāśvapateḥ sute

    śeṣvānantarhitāyāṃ tvaṃ bhūmau malinavāsinī

    mā smainaṃ pratyudīkṣethā mā cainamabhibhāṣathāḥ

17. 17

    दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः

    त्वत्कृते च महाराजो विशेदपि हुताशनम्

    dayitā tvaṃ sadā bharturatra me nāsti saṃśayaḥ

    tvatkṛte ca mahārājo viśedapi hutāśanam

18. 18

    न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रुद्धां प्रत्युदीक्षितुम्

    तव प्रियार्थं राजा हि प्राणानपि परित्यजेत्

    na tvāṃ krodhayituṃ śakto na kruddhāṃ pratyudīkṣitum

    tava priyārthaṃ rājā hi prāṇānapi parityajet

19. 19

    न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः

    मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः

    na hyatikramituṃ śaktastava vākyaṃ mahīpatiḥ

    mandasvabhāve budhyasva saubhāgyabalamātmanaḥ

20. 20

    मणिमुक्तासुवर्णानि रत्नानि विविधानि च

    दद्याद्दशरथो राजा मा स्म तेषु मनः कृथाः

    maṇimuktāsuvarṇāni ratnāni vividhāni ca

    dadyāddaśaratho rājā mā sma teṣu manaḥ kṛthāḥ

21. 21

    यौ तौ देवासुरे युद्धे वरौ दशरथोऽददात्

    तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो मा त्वामतिक्रमेत्

    yau tau devāsure yuddhe varau daśaratho'dadāt

    tau smāraya mahābhāge so'rtho mā tvāmatikramet

22. 22

    यदा तु ते वरं दद्यात्स्वयमुत्थाप्य राघवः

    व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम्

    yadā tu te varaṃ dadyātsvayamutthāpya rāghavaḥ

    vyavasthāpya mahārājaṃ tvamimaṃ vṛṇuyā varam

23. 23

    रामं प्रव्राजयारण्ये नव वर्षाणि पञ्च च

    भरतः क्रियतां राजा पृथिव्यां पार्थिवर्षभः

    rāmaṃ pravrājayāraṇye nava varṣāṇi pañca ca

    bharataḥ kriyatāṃ rājā pṛthivyāṃ pārthivarṣabhaḥ

24. 24

    एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति

    भरतश्च हतामित्रस्तव राजा भविष्यति

    evaṃ pravrājitaścaiva rāmo'rāmo bhaviṣyati

    bharataśca hatāmitrastava rājā bhaviṣyati

25. 25

    येन कालेन रामश्च वनात्प्रत्यागमिष्यति

    तेन कालेन पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति

    संगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिः सार्धमात्मवान्

    yena kālena rāmaśca vanātpratyāgamiṣyati

    tena kālena putraste kṛtamūlo bhaviṣyati

    saṃgṛhītamanuṣyaśca suhṛdbhiḥ sārdhamātmavān

26. 26

    प्राप्तकालं तु ते मन्ये राजानं वीतसाध्वसा

    रामाभिषेकसंकल्पान्निगृह्य विनिवर्तय

    prāptakālaṃ tu te manye rājānaṃ vītasādhvasā

    rāmābhiṣekasaṃkalpānnigṛhya vinivartaya

27. 27

    अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया

    हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्

    anarthamartharūpeṇa grāhitā sā tatastayā

    hṛṣṭā pratītā kaikeyī mantharāmidamabravīt

28. 28

    कुब्जे त्वां नाभिजानामि श्रेष्ठां श्रेष्ठाभिधायिनीम्

    पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये

    kubje tvāṃ nābhijānāmi śreṣṭhāṃ śreṣṭhābhidhāyinīm

    pṛthivyāmasi kubjānāmuttamā buddhiniścaye

29. 29

    त्वमेव तु ममार्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी

    नाहं समवबुध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम्

    tvameva tu mamārtheṣu nityayuktā hitaiṣiṇī

    nāhaṃ samavabudhyeyaṃ kubje rājñaścikīrṣitam

30. 30

    सन्ति दुःसंस्थिताः कुब्जा वक्राः परमपापिकाः

    त्वं पद्ममिव वातेन संनता प्रियदर्शना

    santi duḥsaṃsthitāḥ kubjā vakrāḥ paramapāpikāḥ

    tvaṃ padmamiva vātena saṃnatā priyadarśanā