Sarga 60

19 shlokas

1. 1

   तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम्

   हतप्रभमिवादित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य भूमिपम्

   tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam

   hataprabhamivādityaṃ svargasthaṃ prekṣya bhūmipam

2. 2

   कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधं शोककर्शिता

   उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत

   kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhaṃ śokakarśitā

   upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata

3. 3

   सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम्

   त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि

   sakāmā bhava kaikeyi bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam

   tyaktvā rājānamekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi

4. 4

   विहाय मां गतो रामो भर्ता च स्वर्गतो मम

   विपथे सार्थहीनेव नाहं जीवितुमुत्सहे

   vihāya māṃ gato rāmo bhartā ca svargato mama

   vipathe sārthahīneva nāhaṃ jīvitumutsahe

5. 5

   भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री दैवतमात्मनः

   इच्छेज्जीवितुमन्यत्र कैकेय्यास्त्यक्तधर्मणः

   bhartāraṃ taṃ parityajya kā strī daivatamātmanaḥ

   icchejjīvitumanyatra kaikeyyāstyaktadharmaṇaḥ

6. 6

   न लुब्धो बुध्यते दोषान्किं पाकमिव भक्षयन्

   कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम्

   na lubdho budhyate doṣānkiṃ pākamiva bhakṣayan

   kubjānimittaṃ kaikeyyā rāghavāṇāṃ kulaṃ hatam

7. 7

   अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम्

   सभार्यं जनकः श्रुत्वा परितप्स्यत्यहं यथा

   aniyoge niyuktena rājñā rāmaṃ vivāsitam

   sabhāryaṃ janakaḥ śrutvā paritapsyatyahaṃ yathā

8. 8

   रामः कमलपत्राक्षो जीवनाशमितो गतः

   विदेहराजस्य सुता तथा सीता तपस्विनी

   दुःखस्यानुचिता दुःखं वने पर्युद्विजिष्यति

   rāmaḥ kamalapatrākṣo jīvanāśamito gataḥ

   videharājasya sutā tathā sītā tapasvinī

   duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati

9. 9

   नदतां भीमघोषाणां निशासु मृगपक्षिणाम्

   निशम्य नूनं संत्रस्ता राघवं संश्रयिष्यति

   nadatāṃ bhīmaghoṣāṇāṃ niśāsu mṛgapakṣiṇām

   niśamya nūnaṃ saṃtrastā rāghavaṃ saṃśrayiṣyati

10. 10

    वृद्धश्चैवाल्पपुत्रश्च वैदेहीमनुचिन्तयन्

    सोऽपि शोकसमाविष्टो ननु त्यक्ष्यति जीवितम्

    vṛddhaścaivālpaputraśca vaidehīmanucintayan

    so'pi śokasamāviṣṭo nanu tyakṣyati jīvitam

11. 11

    तां ततः सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम्

    व्यपनिन्युः सुदुःखार्तां कौसल्यां व्यावहारिकाः

    tāṃ tataḥ sampariṣvajya vilapantīṃ tapasvinīm

    vyapaninyuḥ suduḥkhārtāṃ kausalyāṃ vyāvahārikāḥ

12. 12

    तैलद्रोण्यामथामात्याः संवेश्य जगतीपतिम्

    राज्ञः सर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुः कर्माण्यनन्तरम्

    tailadroṇyāmathāmātyāḥ saṃveśya jagatīpatim

    rājñaḥ sarvāṇyathādiṣṭāścakruḥ karmāṇyanantaram

13. 13

    न तु संकालनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः

    सर्वज्ञाः कर्तुमीषुस्ते ततो रक्षन्ति भूमिपम्

    na tu saṃkālanaṃ rājño vinā putreṇa mantriṇaḥ

    sarvajñāḥ kartumīṣuste tato rakṣanti bhūmipam

14. 14

    तैलद्रोण्यां तु सचिवैः शायितं तं नराधिपम्

    हा मृतोऽयमिति ज्ञात्वा स्त्रियस्ताः पर्यदेवयन्

    tailadroṇyāṃ tu sacivaiḥ śāyitaṃ taṃ narādhipam

    hā mṛto'yamiti jñātvā striyastāḥ paryadevayan

15. 15

    बाहूनुद्यम्य कृपणा नेत्रप्रस्रवणैर्मुखैः

    रुदन्त्यः शोकसंतप्ताः कृपणं पर्यदेवयन्

    bāhūnudyamya kṛpaṇā netraprasravaṇairmukhaiḥ

    rudantyaḥ śokasaṃtaptāḥ kṛpaṇaṃ paryadevayan

16. 16

    निशा नक्षत्रहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता

    पुरी नाराजतायोध्या हीना राज्ञा महात्मना

    niśā nakṣatrahīneva strīva bhartṛvivarjitā

    purī nārājatāyodhyā hīnā rājñā mahātmanā

17. 17

    बाष्पपर्याकुलजना हाहाभूतकुलाङ्गना

    शून्यचत्वरवेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम्

    bāṣpaparyākulajanā hāhābhūtakulāṅganā

    śūnyacatvaraveśmāntā na babhrāja yathāpuram

18. 18

    गतप्रभा द्यौरिव भास्करं विना व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी

    पुरी बभासे रहिता महात्मना न चास्रकण्ठाकुलमार्गचत्वरा

    gataprabhā dyauriva bhāskaraṃ vinā vyapetanakṣatragaṇeva śarvarī

    purī babhāse rahitā mahātmanā na cāsrakaṇṭhākulamārgacatvarā

19. 19

    नराश्च नार्यश्च समेत्य संघशो विगर्हमाणा भरतस्य मातरम्

    तदा नगर्यां नरदेवसंक्षये बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे

    narāśca nāryaśca sametya saṃghaśo vigarhamāṇā bharatasya mātaram

    tadā nagaryāṃ naradevasaṃkṣaye babhūvurārtā na ca śarma lebhire