Sarga 85

77 shlokas

1. 1

   कृतबुद्धिं निवासाय तथैव स मुनिस्तदा

   भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत्

   kṛtabuddhiṃ nivāsāya tathaiva sa munistadā

   bharataṃ kaikayīputramātithyena nyamantrayat

2. 2

   अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम्

   पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदुपपद्यते

   abravīdbharatastvenaṃ nanvidaṃ bhavatā kṛtam

   pādyamarghyaṃ tathātithyaṃ vane yadupapadyate

3. 3

   अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव

   जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित्

   athovāca bharadvājo bharataṃ prahasanniva

   jāne tvāṃ prītisaṃyuktaṃ tuṣyestvaṃ yena kenacit

4. 4

   सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम्

   मम प्रीतिर्यथारूपा त्वमर्हो मनुजर्षभ

   senāyāstu tavaitasyāḥ kartumicchāmi bhojanam

   mama prītiryathārūpā tvamarho manujarṣabha

5. 5

   किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः

   कस्मान्नेहोपयातोऽसि सबलः पुरुषर्षभ

   kimarthaṃ cāpi nikṣipya dūre balamihāgataḥ

   kasmānnehopayāto'si sabalaḥ puruṣarṣabha

6. 6

   भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम्

   ससैन्यो नोपयातोऽस्मि भगवन्भगवद्भयात्

   bharataḥ pratyuvācedaṃ prāñjalistaṃ tapodhanam

   sasainyo nopayāto'smi bhagavanbhagavadbhayāt

7. 7

   वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः

   प्रच्छाद्य महतीं भूमिं भगवन्ननुयान्ति माम्

   vājimukhyā manuṣyāśca mattāśca varavāraṇāḥ

   pracchādya mahatīṃ bhūmiṃ bhagavannanuyānti mām

8. 8

   ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा

   न हिंस्युरिति तेनाहमेक एवागतस्ततः

   te vṛkṣānudakaṃ bhūmimāśrameṣūṭajāṃstathā

   na hiṃsyuriti tenāhameka evāgatastataḥ

9. 9

   आनीयतामितः सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा

   तथा तु चक्रे भरतः सेनायाः समुपागमम्

   ānīyatāmitaḥ senetyājñaptaḥ paramarṣiṇā

   tathā tu cakre bharataḥ senāyāḥ samupāgamam

10. 10

    अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वापः परिमृज्य च

    आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत्

    agniśālāṃ praviśyātha pītvāpaḥ parimṛjya ca

    ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇamāhvayat

11. 11

    आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च

    आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम्

    āhvaye viśvakarmāṇamahaṃ tvaṣṭārameva ca

    ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām

12. 12

    प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च

    पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः

    prāksrotasaśca yā nadyaḥ pratyaksrotasa eva ca

    pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśaḥ

13. 13

    अन्याः स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्याः सुनिष्ठिताम्

    अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम्

    anyāḥ sravantu maireyaṃ surāmanyāḥ suniṣṭhitām

    aparāścodakaṃ śītamikṣukāṇḍarasopamam

14. 14

    आह्वये देवगन्धर्वान्विश्वावसुहहाहुहून्

    तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्वीश्चापि सर्वशः

    āhvaye devagandharvānviśvāvasuhahāhuhūn

    tathaivāpsaraso devīrgandharvīścāpi sarvaśaḥ

15. 15

    घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम्

    शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च भामिनीः

    सर्वास्तुम्बुरुणा सार्धमाह्वये सपरिच्छदाः

    ghṛtācīmatha viśvācīṃ miśrakeśīmalambusām

    śakraṃ yāścopatiṣṭhanti brahmāṇaṃ yāśca bhāminīḥ

    sarvāstumburuṇā sārdhamāhvaye saparicchadāḥ

16. 16

    वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासो भूषणपत्रवत्

    दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैव तु

    vanaṃ kuruṣu yaddivyaṃ vāso bhūṣaṇapatravat

    divyanārīphalaṃ śaśvattatkauberamihaiva tu

17. 17

    इह मे भगवान्सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम्

    भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु

    iha me bhagavānsomo vidhattāmannamuttamam

    bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca coṣyaṃ ca lehyaṃ ca vividhaṃ bahu

18. 18

    विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च

    सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च

    vicitrāṇi ca mālyāni pādapapracyutāni ca

    surādīni ca peyāni māṃsāni vividhāni ca

19. 19

    एवं समाधिना युक्तस्तेजसाप्रतिमेन च

    शिक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः

    evaṃ samādhinā yuktastejasāpratimena ca

    śikṣāsvarasamāyuktaṃ tapasā cābravīnmuniḥ

20. 20

    मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः

    आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक्

    manasā dhyāyatastasya prāṅmukhasya kṛtāñjaleḥ

    ājagmustāni sarvāṇi daivatāni pṛthakpṛthak

21. 21

    मलयं दर्दुरं चैव ततः स्वेदनुदोऽनिलः

    उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखः शिवः

    malayaṃ darduraṃ caiva tataḥ svedanudo'nilaḥ

    upaspṛśya vavau yuktyā supriyātmā sukhaḥ śivaḥ

22. 22

    ततोऽभ्यवर्तन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः

    देवदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे

    tato'bhyavartanta ghanā divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ

    devadundubhighoṣaśca dikṣu sarvāsu śuśruve

23. 23

    प्रववुश्चोत्तमा वाता ननृतुश्चाप्सरोगणाः

    प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुः स्वरान्

    pravavuścottamā vātā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

    prajagurdevagandharvā vīṇāḥ pramumucuḥ svarān

24. 24

    स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च

    विवेशोच्चारितः श्लक्ष्णः समो लयगुणान्वितः

    sa śabdo dyāṃ ca bhūmiṃ ca prāṇināṃ śravaṇāni ca

    viveśoccāritaḥ ślakṣṇaḥ samo layaguṇānvitaḥ

25. 25

    तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोत्रसुखे नृणाम्

    ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः

    tasminnuparate śabde divye śrotrasukhe nṛṇām

    dadarśa bhārataṃ sainyaṃ vidhānaṃ viśvakarmaṇaḥ

26. 26

    बभूव हि समा भूमिः समन्तात्पञ्चयोजनम्

    शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैदूर्यसंनिभैः

    babhūva hi samā bhūmiḥ samantātpañcayojanam

    śādvalairbahubhiśchannā nīlavaidūryasaṃnibhaiḥ

27. 27

    तस्मिन्बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः

    आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः

    tasminbilvāḥ kapitthāśca panasā bījapūrakāḥ

    āmalakyo babhūvuśca cūtāśca phalabhūṣaṇāḥ

28. 28

    उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत्

    आजगाम नदी दिव्या तीरजैर्बहुभिर्वृता

    uttarebhyaḥ kurubhyaśca vanaṃ divyopabhogavat

    ājagāma nadī divyā tīrajairbahubhirvṛtā

29. 29

    चतुःशालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम्

    हर्म्यप्रासादसंघातास्तोरणानि शुभानि च

    catuḥśālāni śubhrāṇi śālāśca gajavājinām

    harmyaprāsādasaṃghātāstoraṇāni śubhāni ca

30. 30

    सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम्

    शुक्लमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्

    sitameghanibhaṃ cāpi rājaveśma sutoraṇam

    śuklamālyakṛtākāraṃ divyagandhasamukṣitam