Sarga 101

31 shlokas

1. 1

   जाबालेस्तु वचः श्रुत्वा रामः सत्यात्मनां वरः

   उवाच परया युक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया

   jābālestu vacaḥ śrutvā rāmaḥ satyātmanāṃ varaḥ

   uvāca parayā yuktyā svabuddhyā cāvipannayā

2. 2

   भवान्मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान्

   अकार्यं कार्यसंकाशमपथ्यं पथ्यसंमितम्

   bhavānme priyakāmārthaṃ vacanaṃ yadihoktavān

   akāryaṃ kāryasaṃkāśamapathyaṃ pathyasaṃmitam

3. 3

   निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः

   मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः

   nirmaryādastu puruṣaḥ pāpācārasamanvitaḥ

   mānaṃ na labhate satsu bhinnacāritradarśanaḥ

4. 4

   कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम्

   चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाशुचिम्

   kulīnamakulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam

   cāritrameva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vāśucim

5. 5

   अनार्यस्त्वार्यसंकाशः शौचाद्धीनस्तथा शुचिः

   लक्षण्यवदलक्षण्यो दुःशीलः शीलवानिव

   anāryastvāryasaṃkāśaḥ śaucāddhīnastathā śuciḥ

   lakṣaṇyavadalakṣaṇyo duḥśīlaḥ śīlavāniva

6. 6

   अधर्मं धर्मवेषेण यदीमं लोकसंकरम्

   अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्

   adharmaṃ dharmaveṣeṇa yadīmaṃ lokasaṃkaram

   abhipatsye śubhaṃ hitvā kriyāvidhivivarjitam

7. 7

   कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः

   बहु मंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्

   kaścetayānaḥ puruṣaḥ kāryākāryavicakṣaṇaḥ

   bahu maṃsyati māṃ loke durvṛttaṃ lokadūṣaṇam

8. 8

   कस्य यास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम्

   अनया वर्तमानोऽहं वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया

   kasya yāsyāmyahaṃ vṛttaṃ kena vā svargamāpnuyām

   anayā vartamāno'haṃ vṛttyā hīnapratijñayā

9. 9

   कामवृत्तस्त्वयं लोकः कृत्स्नः समुपवर्तते

   यद्वृत्ताः सन्ति राजानस्तद्वृत्ताः सन्ति हि प्रजाः

   kāmavṛttastvayaṃ lokaḥ kṛtsnaḥ samupavartate

   yadvṛttāḥ santi rājānastadvṛttāḥ santi hi prajāḥ

10. 10

    सत्यमेवानृशंस्यं च राजवृत्तं सनातनम्

    तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः

    satyamevānṛśaṃsyaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam

    tasmātsatyātmakaṃ rājyaṃ satye lokaḥ pratiṣṭhitaḥ

11. 11

    ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे

    सत्यवादी हि लोकेऽस्मिन्परमं गच्छति क्षयम्

    ṛṣayaścaiva devāśca satyameva hi menire

    satyavādī hi loke'sminparamaṃ gacchati kṣayam

12. 12

    उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः

    धर्मः सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते

    udvijante yathā sarpānnarādanṛtavādinaḥ

    dharmaḥ satyaṃ paro loke mūlaṃ svargasya cocyate

13. 13

    सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्मा समाश्रिता

    सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम्

    satyameveśvaro loke satyaṃ padmā samāśritā

    satyamūlāni sarvāṇi satyānnāsti paraṃ padam

14. 14

    दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च

    वेदाः सत्यप्रतिष्ठानास्तस्मात्सत्यपरो भवेत्

    dattamiṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca

    vedāḥ satyapratiṣṭhānāstasmātsatyaparo bhavet

15. 15

    एकः पालयते लोकमेकः पालयते कुलम्

    मज्जत्येको हि निरय एकः स्वर्गे महीयते

    ekaḥ pālayate lokamekaḥ pālayate kulam

    majjatyeko hi niraya ekaḥ svarge mahīyate

16. 16

    सोऽहं पितुर्निदेशं तु किमर्थं नानुपालये

    सत्यप्रतिश्रवः सत्यं सत्येन समयीकृतः

    so'haṃ piturnideśaṃ tu kimarthaṃ nānupālaye

    satyapratiśravaḥ satyaṃ satyena samayīkṛtaḥ

17. 17

    नैव लोभान्न मोहाद्वा न चाज्ञानात्तमोऽन्वितः

    सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरोः सत्यप्रतिश्रवः

    naiva lobhānna mohādvā na cājñānāttamo'nvitaḥ

    setuṃ satyasya bhetsyāmi guroḥ satyapratiśravaḥ

18. 18

    असत्यसंधस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतसः

    नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम्

    asatyasaṃdhasya sataścalasyāsthiracetasaḥ

    naiva devā na pitaraḥ pratīcchantīti naḥ śrutam

19. 19

    प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम्

    भारः सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिनन्द्यते

    pratyagātmamimaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmyahaṃ svayam

    bhāraḥ satpuruṣācīrṇastadarthamabhinandyate

20. 20

    क्षात्रं धर्ममहं त्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम्

    क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः

    kṣātraṃ dharmamahaṃ tyakṣye hyadharmaṃ dharmasaṃhitam

    kṣudrairnṛśaṃsairlubdhaiśca sevitaṃ pāpakarmabhiḥ

21. 21

    कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य च

    अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्म पातकम्

    kāyena kurute pāpaṃ manasā sampradhārya ca

    anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karma pātakam

22. 22

    भूमिः कीर्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि

    स्वर्गस्थं चानुबध्नन्ति सत्यमेव भजेत तत्

    bhūmiḥ kīrtiryaśo lakṣmīḥ puruṣaṃ prārthayanti hi

    svargasthaṃ cānubadhnanti satyameva bhajeta tat

23. 23

    श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य माम्

    आह युक्तिकरैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह

    śreṣṭhaṃ hyanāryameva syādyadbhavānavadhārya mām

    āha yuktikarairvākyairidaṃ bhadraṃ kuruṣva ha

24. 24

    कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरोः

    भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वचः

    kathaṃ hyahaṃ pratijñāya vanavāsamimaṃ guroḥ

    bharatasya kariṣyāmi vaco hitvā gurorvacaḥ

25. 25

    स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसंनिधौ

    प्रहृष्टमानसा देवी कैकेयी चाभवत्तदा

    sthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusaṃnidhau

    prahṛṣṭamānasā devī kaikeyī cābhavattadā

26. 26

    वनवासं वसन्नेवं शुचिर्नियतभोजनः

    मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पितॄन्देवांश्च तर्पयन्

    vanavāsaṃ vasannevaṃ śucirniyatabhojanaḥ

    mūlaiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ puṇyaiḥ pitṝndevāṃśca tarpayan

27. 27

    संतुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये

    अकुहः श्रद्दधानः सन्कार्याकार्यविचक्षणः

    saṃtuṣṭapañcavargo'haṃ lokayātrāṃ pravartaye

    akuhaḥ śraddadhānaḥ sankāryākāryavicakṣaṇaḥ

28. 28

    कर्मभूमिमिमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच्छुभम्

    अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिनः

    karmabhūmimimāṃ prāpya kartavyaṃ karma yacchubham

    agnirvāyuśca somaśca karmaṇāṃ phalabhāginaḥ

29. 29

    शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट्त्रिदिवं गतः

    तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः

    śataṃ kratūnāmāhṛtya devarāṭtridivaṃ gataḥ

    tapāṃsyugrāṇi cāsthāya divaṃ yātā maharṣayaḥ

30. 30

    सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च

    द्विजातिदेवातिथिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः

    satyaṃ ca dharmaṃ ca parākramaṃ ca bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ ca

    dvijātidevātithipūjanaṃ ca panthānamāhustridivasya santaḥ