Sarga 97

24 shlokas

1. 1

   तं तु रामः समाश्वास्य भ्रातरं गुरुवत्सलम्

   लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे

   taṃ tu rāmaḥ samāśvāsya bhrātaraṃ guruvatsalam

   lakṣmaṇena saha bhrātrā praṣṭuṃ samupacakrame

2. 2

   किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया

   यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनी

   kimetadiccheyamahaṃ śrotuṃ pravyāhṛtaṃ tvayā

   yasmāttvamāgato deśamimaṃ cīrajaṭājinī

3. 3

   यन्निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः

   हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

   yannimittamimaṃ deśaṃ kṛṣṇājinajaṭādharaḥ

   hitvā rājyaṃ praviṣṭastvaṃ tatsarvaṃ vaktumarhasi

4. 4

   इत्युक्तः केकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना

   प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

   ityuktaḥ kekayīputraḥ kākutsthena mahātmanā

   pragṛhya balavadbhūyaḥ prāñjalirvākyamabravīt

5. 5

   आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम्

   गतः स्वर्गं महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः

   āryaṃ tātaḥ parityajya kṛtvā karma suduṣkaram

   gataḥ svargaṃ mahābāhuḥ putraśokābhipīḍitaḥ

6. 6

   स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परंतप

   चकार सुमहत्पापमिदमात्मयशोहरम्

   striyā niyuktaḥ kaikeyyā mama mātrā paraṃtapa

   cakāra sumahatpāpamidamātmayaśoharam

7. 7

   सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता

   पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम

   sā rājyaphalamaprāpya vidhavā śokakarśitā

   patiṣyati mahāghore niraye jananī mama

8. 8

   तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि

   अभिषिञ्चस्व चाद्यैव राज्येन मघवानिव

   tasya me dāsabhūtasya prasādaṃ kartumarhasi

   abhiṣiñcasva cādyaiva rājyena maghavāniva

9. 9

   इमाः प्रकृतयः सर्वा विधवा मातरश्च याः

   त्वत्सकाशमनुप्राप्ताः प्रसादं कर्तुमर्हसि

   imāḥ prakṛtayaḥ sarvā vidhavā mātaraśca yāḥ

   tvatsakāśamanuprāptāḥ prasādaṃ kartumarhasi

10. 10

    तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद

    राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान्सुहृदः कुरु

    tadānupūrvyā yuktaṃ ca yuktaṃ cātmani mānada

    rājyaṃ prāpnuhi dharmeṇa sakāmānsuhṛdaḥ kuru

11. 11

    भवत्वविधवा भूमिः समग्रा पतिना त्वया

    शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा

    bhavatvavidhavā bhūmiḥ samagrā patinā tvayā

    śaśinā vimaleneva śāradī rajanī yathā

12. 12

    एभिश्च सचिवैः सार्धं शिरसा याचितो मया

    भ्रातुः शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि

    ebhiśca sacivaiḥ sārdhaṃ śirasā yācito mayā

    bhrātuḥ śiṣyasya dāsasya prasādaṃ kartumarhasi

13. 13

    तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं सचिवमण्डलम्

    पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमुत्सहे

    tadidaṃ śāśvataṃ pitryaṃ sarvaṃ sacivamaṇḍalam

    pūjitaṃ puruṣavyāghra nātikramitumutsahe

14. 14

    एवमुक्त्वा महाबाहुः सबाष्पः केकयीसुतः

    रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरतः पुनः

    evamuktvā mahābāhuḥ sabāṣpaḥ kekayīsutaḥ

    rāmasya śirasā pādau jagrāha bharataḥ punaḥ

15. 15

    तं मत्तमिव मातंगं निःश्वसन्तं पुनः पुनः

    भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत्

    taṃ mattamiva mātaṃgaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ

    bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ pariṣvajyedamabravīt

16. 16

    कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः

    राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः

    kulīnaḥ sattvasampannastejasvī caritavrataḥ

    rājyahetoḥ kathaṃ pāpamācarettvadvidho janaḥ

17. 17

    न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन

    न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि

    na doṣaṃ tvayi paśyāmi sūkṣmamapyarisūdana

    na cāpi jananīṃ bālyāttvaṃ vigarhitumarhasi

18. 18

    यावत्पितरि धर्मज्ञ गौरवं लोकसत्कृते

    तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम्

    yāvatpitari dharmajña gauravaṃ lokasatkṛte

    tāvaddharmabhṛtāṃ śreṣṭha jananyāmapi gauravam

19. 19

    एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव

    मातापितृभ्यामुक्तोऽहं कथमन्यत्समाचरे

    etābhyāṃ dharmaśīlābhyāṃ vanaṃ gaccheti rāghava

    mātāpitṛbhyāmukto'haṃ kathamanyatsamācare

20. 20

    त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम्

    वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा

    tvayā rājyamayodhyāyāṃ prāptavyaṃ lokasatkṛtam

    vastavyaṃ daṇḍakāraṇye mayā valkalavāsasā

21. 21

    एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसंनिधौ

    व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः

    evaṃ kṛtvā mahārājo vibhāgaṃ lokasaṃnidhau

    vyādiśya ca mahātejā divaṃ daśaratho gataḥ

22. 22

    स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव

    पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि

    sa ca pramāṇaṃ dharmātmā rājā lokagurustava

    pitrā dattaṃ yathābhāgamupabhoktuṃ tvamarhasi

23. 23

    चतुर्दश समाः सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः

    उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना

    caturdaśa samāḥ saumya daṇḍakāraṇyamāśritaḥ

    upabhokṣye tvahaṃ dattaṃ bhāgaṃ pitrā mahātmanā

24. 24

    यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः

    तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वरभावमव्ययम्

    yadabravīnmāṃ naralokasatkṛtaḥ pitā mahātmā vibudhādhipopamaḥ

    tadeva manye paramātmano hitaṃ na sarvalokeśvarabhāvamavyayam