Sarga 76

30 shlokas

1. 1

   तामार्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम्

   ददर्श बुद्धिसम्पन्नः पूर्णचन्द्रां निशामिव

   tāmāryagaṇasampūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām

   dadarśa buddhisampannaḥ pūrṇacandrāṃ niśāmiva

2. 2

   आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा

   अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी

   āsanāni yathānyāyamāryāṇāṃ viśatāṃ tadā

   adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī

3. 3

   राज्ञस्तु प्रकृतीः सर्वाः समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित्

   इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत्

   rājñastu prakṛtīḥ sarvāḥ samagrāḥ prekṣya dharmavit

   idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt

4. 4

   तात राजा दशरथः स्वर्गतो धर्ममाचरन्

   धनधान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव

   tāta rājā daśarathaḥ svargato dharmamācaran

   dhanadhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava

5. 5

   रामस्तथा सत्यधृतिः सतां धर्ममनुस्मरन्

   नाजहात्पितुरादेशं शशी ज्योत्स्नामिवोदितः

   rāmastathā satyadhṛtiḥ satāṃ dharmamanusmaran

   nājahātpiturādeśaṃ śaśī jyotsnāmivoditaḥ

6. 6

   पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम्

   तद्भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रमेवाभिषेचय

   pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam

   tadbhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipramevābhiṣecaya

7. 7

   उदीच्याश्च प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च केवलाः

   कोट्यापरान्ताः सामुद्रा रत्नान्यभिहरन्तु ते

   udīcyāśca pratīcyāśca dākṣiṇātyāśca kevalāḥ

   koṭyāparāntāḥ sāmudrā ratnānyabhiharantu te

8. 8

   तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः

   जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया

   tacchrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ

   jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā

9. 9

   स बाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा

   विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम्

   sa bāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā

   vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam

10. 10

    चरितब्रह्मचर्यस्य विद्या स्नातस्य धीमतः

    धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत्

    caritabrahmacaryasya vidyā snātasya dhīmataḥ

    dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret

11. 11

    कथं दशरथाज्जातो भवेद्राज्यापहारकः

    राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुमिहार्हसि

    kathaṃ daśarathājjāto bhavedrājyāpahārakaḥ

    rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktumihārhasi

12. 12

    ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः

    लब्धुमर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा

    jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaśca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ

    labdhumarhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā

13. 13

    अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं कुर्यां पापमहं यदि

    इक्ष्वाकूणामहं लोके भवेयं कुलपांसनः

    anāryajuṣṭamasvargyaṃ kuryāṃ pāpamahaṃ yadi

    ikṣvākūṇāmahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ

14. 14

    यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तदभिरोचये

    इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः

    yaddhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tadabhirocaye

    ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ

15. 15

    राममेवानुगच्छामि स राजा द्विपदां वरः

    त्रयाणामपि लोकानां राघवो राज्यमर्हति

    rāmamevānugacchāmi sa rājā dvipadāṃ varaḥ

    trayāṇāmapi lokānāṃ rāghavo rājyamarhati

16. 16

    तद्वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः

    हर्षान्मुमुचुरश्रूणि रामे निहितचेतसः

    tadvākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ

    harṣānmumucuraśrūṇi rāme nihitacetasaḥ

17. 17

    यदि त्वार्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात्

    वने तत्रैव वत्स्यामि यथार्यो लक्ष्मणस्तथा

    yadi tvāryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt

    vane tatraiva vatsyāmi yathāryo lakṣmaṇastathā

18. 18

    सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात्

    समक्षमार्यमिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम्

    sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt

    samakṣamāryamiśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām

19. 19

    एवमुक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः

    समीपस्थमुवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम्

    evamuktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ

    samīpasthamuvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam

20. 20

    तूर्णमुत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात्

    यात्रामाज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय

    tūrṇamutthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt

    yātrāmājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya

21. 21

    एवमुक्तः सुमन्त्रस्तु भरतेन महात्मना

    प्रहृष्टः सोऽदिशत्सर्वं यथा संदिष्टमिष्टवत्

    evamuktaḥ sumantrastu bharatena mahātmanā

    prahṛṣṭaḥ so'diśatsarvaṃ yathā saṃdiṣṭamiṣṭavat

22. 22

    ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च

    श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने

    tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca

    śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane

23. 23

    ततो योधाङ्गनाः सर्वा भर्तॄन्सर्वान्गृहे गृहे

    यात्रागमनमाज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः

    tato yodhāṅganāḥ sarvā bhartṝnsarvāngṛhe gṛhe

    yātrāgamanamājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ

24. 24

    ते हयैर्गोरथैः शीघ्रैः स्यन्दनैश्च मनोजवैः

    सह योधैर्बलाध्यक्षा बलं सर्वमचोदयन्

    te hayairgorathaiḥ śīghraiḥ syandanaiśca manojavaiḥ

    saha yodhairbalādhyakṣā balaṃ sarvamacodayan

25. 25

    सज्जं तु तद्बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसंनिधौ

    रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतोऽब्रवीत्

    sajjaṃ tu tadbalaṃ dṛṣṭvā bharato gurusaṃnidhau

    rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato'bravīt

26. 26

    भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य प्रहर्षितः

    रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः

    bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya praharṣitaḥ

    rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ

27. 27

    स राघवः सत्यधृतिः प्रतापवान्ब्रुवन्सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः

    गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा

    sa rāghavaḥ satyadhṛtiḥ pratāpavānbruvansuyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ

    guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ prasādayiṣyanbharato'bravīttadā

28. 28

    तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान्

    आनेतुमिच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय

    tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān

    ānetumicchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya

29. 29

    स सूतपुत्रो भरतेन सम्यगाज्ञापितः संपरिपूर्णकामः

    शशास सर्वान्प्रकृतिप्रधानान्बलस्य मुख्यांश्च सुहृज्जनं च

    sa sūtaputro bharatena samyagājñāpitaḥ saṃparipūrṇakāmaḥ

    śaśāsa sarvānprakṛtipradhānānbalasya mukhyāṃśca suhṛjjanaṃ ca

30. 30

    ततः समुत्थाय कुले कुले ते राजन्यवैश्या वृषलाश्च विप्राः

    अयूयुजन्नुष्ट्ररथान्खरांश्च नागान्हयांश्चैव कुलप्रसूतान्

    tataḥ samutthāya kule kule te rājanyavaiśyā vṛṣalāśca viprāḥ

    ayūyujannuṣṭrarathānkharāṃśca nāgānhayāṃścaiva kulaprasūtān