23 shlokas
- 1
तमेवं शोकसंतप्तं भरतं केकयीसुतम्
उवाच वदतां श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठवागृषिः
tamevaṃ śokasaṃtaptaṃ bharataṃ kekayīsutam
uvāca vadatāṃ śreṣṭho vasiṣṭhaḥ śreṣṭhavāgṛṣiḥ
- 2
अलं शोकेन भद्रं ते राजपुत्र महायशः
प्राप्तकालं नरपतेः कुरु संयानमुत्तरम्
alaṃ śokena bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ
prāptakālaṃ narapateḥ kuru saṃyānamuttaram
- 3
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतो धारणां गतः
प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयामास धर्मवित्
vasiṣṭhasya vacaḥ śrutvā bharato dhāraṇāṃ gataḥ
pretakāryāṇi sarvāṇi kārayāmāsa dharmavit
- 4
उद्धृतं तैलसंक्लेदात्स तु भूमौ निवेशितम्
आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम्
uddhṛtaṃ tailasaṃkledātsa tu bhūmau niveśitam
āpītavarṇavadanaṃ prasuptamiva bhūmipam
- 5
निवेश्य शयने चाग्र्ये नानारत्नपरिष्कृते
ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः
niveśya śayane cāgrye nānāratnapariṣkṛte
tato daśarathaṃ putro vilalāpa suduḥkhitaḥ
- 6
किं ते व्यवसितं राजन्प्रोषिते मय्यनागते
विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम्
kiṃ te vyavasitaṃ rājanproṣite mayyanāgate
vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam
- 7
क्व यास्यसि महाराज हित्वेमं दुःखितं जनम्
हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा
kva yāsyasi mahārāja hitvemaṃ duḥkhitaṃ janam
hīnaṃ puruṣasiṃhena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā
- 8
योगक्षेमं तु ते राजन्कोऽस्मिन्कल्पयिता पुरे
त्वयि प्रयाते स्वस्तात रामे च वनमाश्रिते
yogakṣemaṃ tu te rājanko'sminkalpayitā pure
tvayi prayāte svastāta rāme ca vanamāśrite
- 9
विधवा पृथिवी राजंस्त्वया हीना न राजते
हीनचन्द्रेव रजनी नगरी प्रतिभाति माम्
vidhavā pṛthivī rājaṃstvayā hīnā na rājate
hīnacandreva rajanī nagarī pratibhāti mām
- 10
एवं विलपमानं तं भरतं दीनमानसम्
अब्रवीद्वचनं भूयो वसिष्ठस्तु महानृषिः
evaṃ vilapamānaṃ taṃ bharataṃ dīnamānasam
abravīdvacanaṃ bhūyo vasiṣṭhastu mahānṛṣiḥ
- 11
प्रेतकार्याणि यान्यस्य कर्तव्यानि विशांपतेः
तान्यव्यग्रं महाबाहो क्रियन्तामविचारितम्
pretakāryāṇi yānyasya kartavyāni viśāṃpateḥ
tānyavyagraṃ mahābāho kriyantāmavicāritam
- 12
तथेति भरतो वाक्यं वसिष्ठस्याभिपूज्य तत्
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यांस्त्वरयामास सर्वशः
tatheti bharato vākyaṃ vasiṣṭhasyābhipūjya tat
ṛtvikpurohitācāryāṃstvarayāmāsa sarvaśaḥ
- 13
ये त्वग्रतो नरेन्द्रस्य अग्न्यगाराद्बहिष्कृताः
ऋत्विग्भिर्याजकैश्चैव ते ह्रियन्ते यथाविधि
ye tvagrato narendrasya agnyagārādbahiṣkṛtāḥ
ṛtvigbhiryājakaiścaiva te hriyante yathāvidhi
- 14
शिबिकायामथारोप्य राजानं गतचेतनम्
बाष्पकण्ठा विमनसस्तमूहुः परिचारकाः
śibikāyāmathāropya rājānaṃ gatacetanam
bāṣpakaṇṭhā vimanasastamūhuḥ paricārakāḥ
- 15
हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च
प्रकिरन्तो जना मार्गं नृपतेरग्रतो ययुः
hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca
prakiranto janā mārgaṃ nṛpateragrato yayuḥ
- 16
चन्दनागुरुनिर्यासान्सरलं पद्मकं तथा
देवदारूणि चाहृत्य चितां चक्रुस्तथापरे
candanāguruniryāsānsaralaṃ padmakaṃ tathā
devadārūṇi cāhṛtya citāṃ cakrustathāpare
- 17
गन्धानुच्चावचांश्चान्यांस्तत्र दत्त्वाथ भूमिपम्
ततः संवेशयामासुश्चितामध्ये तमृत्विजः
gandhānuccāvacāṃścānyāṃstatra dattvātha bhūmipam
tataḥ saṃveśayāmāsuścitāmadhye tamṛtvijaḥ
- 18
तथा हुताशनं हुत्वा जेपुस्तस्य तदर्त्विजः
जगुश्च ते यथाशास्त्रं तत्र सामानि सामगाः
tathā hutāśanaṃ hutvā jepustasya tadartvijaḥ
jaguśca te yathāśāstraṃ tatra sāmāni sāmagāḥ
- 19
शिबिकाभिश्च यानैश्च यथार्हं तस्य योषितः
नगरान्निर्ययुस्तत्र वृद्धैः परिवृतास्तदा
śibikābhiśca yānaiśca yathārhaṃ tasya yoṣitaḥ
nagarānniryayustatra vṛddhaiḥ parivṛtāstadā
- 20
प्रसव्यं चापि तं चक्रुरृत्विजोऽग्निचितं नृपम्
स्त्रियश्च शोकसंतप्ताः कौसल्याप्रमुखास्तदा
prasavyaṃ cāpi taṃ cakrurṛtvijo'gnicitaṃ nṛpam
striyaśca śokasaṃtaptāḥ kausalyāpramukhāstadā
- 21
क्रौञ्चीनामिव नारीणां निनादस्तत्र शुश्रुवे
आर्तानां करुणं काले क्रोशन्तीनां सहस्रशः
krauñcīnāmiva nārīṇāṃ ninādastatra śuśruve
ārtānāṃ karuṇaṃ kāle krośantīnāṃ sahasraśaḥ
- 22
ततो रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः
यानेभ्यः सरयूतीरमवतेरुर्वराङ्गनाः
tato rudantyo vivaśā vilapya ca punaḥ punaḥ
yānebhyaḥ sarayūtīramavaterurvarāṅganāḥ
- 23
कृतोदकं ते भरतेन सार्धं नृपाङ्गना मन्त्रिपुरोहिताश्च
पुरं प्रविश्याश्रुपरीतनेत्रा भूमौ दशाहं व्यनयन्त दुःखम्
kṛtodakaṃ te bharatena sārdhaṃ nṛpāṅganā mantripurohitāśca
puraṃ praviśyāśruparītanetrā bhūmau daśāhaṃ vyanayanta duḥkham