Sarga 104

25 shlokas

1. 1

   तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम्

   विस्मिताः संगमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः

   tamapratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam

   vismitāḥ saṃgamaṃ prekṣya samavetā maharṣayaḥ

2. 2

   अन्तर्हितास्त्वृषिगणाः सिद्धाश्च परमर्षयः

   तौ भ्रातरौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे

   antarhitāstvṛṣigaṇāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ

   tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire

3. 3

   स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ

   श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोः स्पृहयामहे

   sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau

   śrutvā vayaṃ hi sambhāṣāmubhayoḥ spṛhayāmahe

4. 4

   ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः

   भरतं राजशार्दूलमित्यूचुः संगता वचः

   tatastvṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ

   bharataṃ rājaśārdūlamityūcuḥ saṃgatā vacaḥ

5. 5

   कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः

   ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे

   kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ

   grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yadyavekṣase

6. 6

   सदानृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः

   अनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः

   sadānṛṇamimaṃ rāmaṃ vayamicchāmahe pituḥ

   anṛṇatvācca kaikeyyāḥ svargaṃ daśaratho gataḥ

7. 7

   एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः

   राजर्षयश्चैव तथा सर्वे स्वां स्वां गतिं गताः

   etāvaduktvā vacanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ

   rājarṣayaścaiva tathā sarve svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ

8. 8

   ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः

   रामः संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत्

   hlāditastena vākyena śubhena śubhadarśanaḥ

   rāmaḥ saṃhṛṣṭavadanastānṛṣīnabhyapūjayat

9. 9

   स्रस्तगात्रस्तु भरतः स वाचा सज्जमानया

   कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत्

   srastagātrastu bharataḥ sa vācā sajjamānayā

   kṛtāñjaliridaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punarabravīt

10. 10

    राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसंततिम्

    कर्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम्

    rājadharmamanuprekṣya kuladharmānusaṃtatim

    kartumarhasi kākutstha mama mātuśca yācanām

11. 11

    रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे

    पौरजानपदांश्चापि रक्तान्रञ्जयितुं तथा

    rakṣituṃ sumahadrājyamahamekastu notsahe

    paurajānapadāṃścāpi raktānrañjayituṃ tathā

12. 12

    ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः

    त्वामेव प्रतिकाङ्क्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः

    jñātayaśca hi yodhāśca mitrāṇi suhṛdaśca naḥ

    tvāmeva pratikāṅkṣante parjanyamiva karṣakāḥ

13. 13

    इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि

    शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने

    idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi

    śaktimānasi kākutstha lokasya paripālane

14. 14

    इत्युक्त्वा न्यपतद्भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा

    भृशं सम्प्रार्थयामास राममेवं प्रियंवदः

    ityuktvā nyapatadbhrātuḥ pādayorbharatastadā

    bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmamevaṃ priyaṃvadaḥ

15. 15

    तमङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत्

    श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरः स्वयम्

    tamaṅke bhrātaraṃ kṛtvā rāmo vacanamabravīt

    śyāmaṃ nalinapatrākṣaṃ mattahaṃsasvaraḥ svayam

16. 16

    आगता त्वामियं बुद्धिः स्वजा वैनयिकी च या

    भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि

    āgatā tvāmiyaṃ buddhiḥ svajā vainayikī ca yā

    bhṛśamutsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīmapi

17. 17

    अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः

    सर्वकार्याणि संमन्त्र्य सुमहान्त्यपि कारय

    amātyaiśca suhṛdbhiśca buddhimadbhiśca mantribhiḥ

    sarvakāryāṇi saṃmantrya sumahāntyapi kāraya

18. 18

    लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान्वा हिमं त्यजेत्

    अतीयात्सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः

    lakṣmīścandrādapeyādvā himavānvā himaṃ tyajet

    atīyātsāgaro velāṃ na pratijñāmahaṃ pituḥ

19. 19

    कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रा तुभ्यमिदं कृतम्

    न तन्मनसि कर्तव्यं वर्तितव्यं च मातृवत्

    kāmādvā tāta lobhādvā mātrā tubhyamidaṃ kṛtam

    na tanmanasi kartavyaṃ vartitavyaṃ ca mātṛvat

20. 20

    एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत्

    तेजसादित्यसंकाशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम्

    evaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutamabravīt

    tejasādityasaṃkāśaṃ pratipaccandradarśanam

21. 21

    अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते

    एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः

    adhirohārya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite

    ete hi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyataḥ

22. 22

    सोऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्यवरुह्य च

    प्रायच्छत्सुमहातेजा भरताय महात्मने

    so'dhiruhya naravyāghraḥ pāduke hyavaruhya ca

    prāyacchatsumahātejā bharatāya mahātmane

23. 23

    स पादुके ते भरतः प्रतापवान्स्वलंकृते सम्परिगृह्य धर्मवित्

    प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्धनि

    sa pāduke te bharataḥ pratāpavānsvalaṃkṛte samparigṛhya dharmavit

    pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra caivottamanāgamūrdhani

24. 24

    अथानुपूर्व्यात्प्रतिपूज्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथानुजौ

    व्यसर्जयद्राघववंशवर्धनः स्थितः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः

    athānupūrvyātpratipūjya taṃ janaṃ gurūṃśca mantriprakṛtīstathānujau

    vyasarjayadrāghavavaṃśavardhanaḥ sthitaḥ svadharme himavānivācalaḥ

25. 25

    तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः

    स त्वेव मातॄरभिवाद्य सर्वा रुदन्कुटीं स्वां प्रविवेश रामः

    taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭhyo duḥkhena nāmantrayituṃ hi śekuḥ

    sa tveva mātṝrabhivādya sarvā rudankuṭīṃ svāṃ praviveśa rāmaḥ