Sarga 109

28 shlokas

1. 1

   राघवस्त्वपयातेषु तपस्विषु विचिन्तयन्

   न तत्रारोचयद्वासं कारणैर्बहुभिस्तदा

   rāghavastvapayāteṣu tapasviṣu vicintayan

   na tatrārocayadvāsaṃ kāraṇairbahubhistadā

2. 2

   इह मे भरतो दृष्टो मातरश्च सनागराः

   सा च मे स्मृतिरन्वेति तान्नित्यमनुशोचतः

   iha me bharato dṛṣṭo mātaraśca sanāgarāḥ

   sā ca me smṛtiranveti tānnityamanuśocataḥ

3. 3

   स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः

   हयहस्तिकरीषैश्च उपमर्दः कृतो भृशम्

   skandhāvāraniveśena tena tasya mahātmanaḥ

   hayahastikarīṣaiśca upamardaḥ kṛto bhṛśam

4. 4

   तस्मादन्यत्र गच्छाम इति संचिन्त्य राघवः

   प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च संगतः

   tasmādanyatra gacchāma iti saṃcintya rāghavaḥ

   prātiṣṭhata sa vaidehyā lakṣmaṇena ca saṃgataḥ

5. 5

   सोऽत्रेराश्रममासाद्य तं ववन्दे महायशाः

   तं चापि भगवानत्रिः पुत्रवत्प्रत्यपद्यत

   so'trerāśramamāsādya taṃ vavande mahāyaśāḥ

   taṃ cāpi bhagavānatriḥ putravatpratyapadyata

6. 6

   स्वयमातिथ्यमादिश्य सर्वमस्य सुसत्कृतम्

   सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत्

   svayamātithyamādiśya sarvamasya susatkṛtam

   saumitriṃ ca mahābhāgāṃ sītāṃ ca samasāntvayat

7. 7

   पत्नीं च तमनुप्राप्तां वृद्धामामन्त्र्य सत्कृताम्

   सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः

   patnīṃ ca tamanuprāptāṃ vṛddhāmāmantrya satkṛtām

   sāntvayāmāsa dharmajñaḥ sarvabhūtahite rataḥ

8. 8

   अनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम्

   प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीमब्रवीदृषिसत्तमः

   anasūyāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm

   pratigṛhṇīṣva vaidehīmabravīdṛṣisattamaḥ

9. 9

   रामाय चाचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम्

   दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्

   rāmāya cācacakṣe tāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm

   daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram

10. 10

    यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता

    उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलंकृता

    yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā

    ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṃkṛtā

11. 11

    दशवर्षसहस्राणि यया तप्तं महत्तपः

    अनसूयाव्रतैस्तात प्रत्यूहाश्च निबर्हिताः

    daśavarṣasahasrāṇi yayā taptaṃ mahattapaḥ

    anasūyāvrataistāta pratyūhāśca nibarhitāḥ

12. 12

    देवकार्यनिमित्तं च यया संत्वरमाणया

    दशरात्रं कृत्वा रात्रिः सेयं मातेव तेऽनघ

    devakāryanimittaṃ ca yayā saṃtvaramāṇayā

    daśarātraṃ kṛtvā rātriḥ seyaṃ māteva te'nagha

13. 13

    तामिमां सर्वभूतानां नमस्कार्यां यशस्विनीम्

    अभिगच्छतु वैदेही वृद्धामक्रोधनां सदा

    tāmimāṃ sarvabhūtānāṃ namaskāryāṃ yaśasvinīm

    abhigacchatu vaidehī vṛddhāmakrodhanāṃ sadā

14. 14

    एवं ब्रुवाणं तमृषिं तथेत्युक्त्वा स राघवः

    सीतामुवाच धर्मज्ञामिदं वचनमुत्तमम्

    evaṃ bruvāṇaṃ tamṛṣiṃ tathetyuktvā sa rāghavaḥ

    sītāmuvāca dharmajñāmidaṃ vacanamuttamam

15. 15

    राजपुत्रि श्रुतं त्वेतन्मुनेरस्य समीरितम्

    श्रेयोऽर्थमात्मनः शीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीम्

    rājaputri śrutaṃ tvetanmunerasya samīritam

    śreyo'rthamātmanaḥ śīghramabhigaccha tapasvinīm

16. 16

    अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिमागता

    तां शीघ्रमभिगच्छ त्वमभिगम्यां तपस्विनीम्

    anasūyeti yā loke karmabhiḥ khyātimāgatā

    tāṃ śīghramabhigaccha tvamabhigamyāṃ tapasvinīm

17. 17

    सीता त्वेतद्वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणी

    तामत्रिपत्नीं धर्मज्ञामभिचक्राम मैथिली

    sītā tvetadvacaḥ śrutvā rāghavasya hitaiṣiṇī

    tāmatripatnīṃ dharmajñāmabhicakrāma maithilī

18. 18

    शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम्

    सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदली यथा

    śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām

    satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalī yathā

19. 19

    तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम्

    अभ्यवादयदव्यग्रा स्वं नाम समुदाहरत्

    tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām

    abhyavādayadavyagrā svaṃ nāma samudāharat

20. 20

    अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम्

    बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम्

    abhivādya ca vaidehī tāpasīṃ tāmaninditām

    baddhāñjalipuṭā hṛṣṭā paryapṛcchadanāmayam

21. 21

    ततः सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम्

    सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे

    tataḥ sītāṃ mahābhāgāṃ dṛṣṭvā tāṃ dharmacāriṇīm

    sāntvayantyabravīddhṛṣṭā diṣṭyā dharmamavekṣase

22. 22

    त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धिं च मानिनि

    अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि

    tyaktvā jñātijanaṃ sīte mānamṛddhiṃ ca mānini

    avaruddhaṃ vane rāmaṃ diṣṭyā tvamanugacchasi

23. 23

    नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वाशुभः

    यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः

    nagarastho vanastho vā pāpo vā yadi vāśubhaḥ

    yāsāṃ strīṇāṃ priyo bhartā tāsāṃ lokā mahodayāḥ

24. 24

    दुःशीलः कामवृत्तो वा धनैर्वा परिवर्जितः

    स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः

    duḥśīlaḥ kāmavṛtto vā dhanairvā parivarjitaḥ

    strīṇāmāryasvabhāvānāṃ paramaṃ daivataṃ patiḥ

25. 25

    नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम्

    सर्वत्र योग्यं वैदेहि तपः कृतमिवाव्ययम्

    nāto viśiṣṭaṃ paśyāmi bāndhavaṃ vimṛśantyaham

    sarvatra yogyaṃ vaidehi tapaḥ kṛtamivāvyayam

26. 26

    न त्वेवमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्स्त्रियः

    कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथाश्चरन्ति याः

    na tvevamavagacchanti guṇadoṣamasatstriyaḥ

    kāmavaktavyahṛdayā bhartṛnāthāścaranti yāḥ

27. 27

    प्राप्नुवन्त्ययशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि

    अकार्यवशमापन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः

    prāpnuvantyayaśaścaiva dharmabhraṃśaṃ ca maithili

    akāryavaśamāpannāḥ striyo yāḥ khalu tadvidhāḥ

28. 28

    त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्टलोकपरावराः

    स्त्रियः स्वर्गे चरिष्यन्ति यथा पुण्यकृतस्तथा

    tvadvidhāstu guṇairyuktā dṛṣṭalokaparāvarāḥ

    striyaḥ svarge cariṣyanti yathā puṇyakṛtastathā