26 shlokas
- 1
अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्
उद्गतानीव सत्त्वानि बभूवुरमनस्विनाम्
anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām
udgatānīva sattvāni babhūvuramanasvinām
- 2
स्वं स्वं निलयमागम्य पुत्रदारैः समावृताः
अश्रूणि मुमुचुः सर्वे बाष्पेण पिहिताननाः
svaṃ svaṃ nilayamāgamya putradāraiḥ samāvṛtāḥ
aśrūṇi mumucuḥ sarve bāṣpeṇa pihitānanāḥ
- 3
न चाहृष्यन्न चामोदन्वणिजो न प्रसारयन्
न चाशोभन्त पण्यानि नापचन्गृहमेधिनः
na cāhṛṣyanna cāmodanvaṇijo na prasārayan
na cāśobhanta paṇyāni nāpacangṛhamedhinaḥ
- 4
नष्टं दृष्ट्वा नाभ्यनन्दन्विपुलं वा धनागमम्
पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत
naṣṭaṃ dṛṣṭvā nābhyanandanvipulaṃ vā dhanāgamam
putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata
- 5
गृहे गृहे रुदन्त्यश्च भर्तारं गृहमागतम्
व्यगर्हयन्त दुःखार्ता वाग्भिस्तोत्रैरिव द्विपान्
gṛhe gṛhe rudantyaśca bhartāraṃ gṛhamāgatam
vyagarhayanta duḥkhārtā vāgbhistotrairiva dvipān
- 6
किं नु तेषां गृहैः कार्यं किं दारैः किं धनेन वा
पुत्रैर्वा किं सुखैर्वापि ये न पश्यन्ति राघवम्
kiṃ nu teṣāṃ gṛhaiḥ kāryaṃ kiṃ dāraiḥ kiṃ dhanena vā
putrairvā kiṃ sukhairvāpi ye na paśyanti rāghavam
- 7
एकः सत्पुरुषो लोके लक्ष्मणः सह सीतया
योऽनुगच्छति काकुत्स्थं रामं परिचरन्वने
ekaḥ satpuruṣo loke lakṣmaṇaḥ saha sītayā
yo'nugacchati kākutsthaṃ rāmaṃ paricaranvane
- 8
आपगाः कृतपुण्यास्ताः पद्मिन्यश्च सरांसि च
येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलं शुचि
āpagāḥ kṛtapuṇyāstāḥ padminyaśca sarāṃsi ca
yeṣu snāsyati kākutstho vigāhya salilaṃ śuci
- 9
शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थमटव्यो रम्यकाननाः
आपगाश्च महानूपाः सानुमन्तश्च पर्वताः
śobhayiṣyanti kākutsthamaṭavyo ramyakānanāḥ
āpagāśca mahānūpāḥ sānumantaśca parvatāḥ
- 10
काननं वापि शैलं वा यं रामोऽभिगमिष्यति
प्रियातिथिमिव प्राप्तं नैनं शक्ष्यन्त्यनर्चितुम्
kānanaṃ vāpi śailaṃ vā yaṃ rāmo'bhigamiṣyati
priyātithimiva prāptaṃ nainaṃ śakṣyantyanarcitum
- 11
विचित्रकुसुमापीडा बहुमञ्जरिधारिणः
अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च
दर्शयिष्यन्त्यनुक्रोशाद्गिरयो राममागतम्
vicitrakusumāpīḍā bahumañjaridhāriṇaḥ
akāle cāpi mukhyāni puṣpāṇi ca phalāni ca
darśayiṣyantyanukrośādgirayo rāmamāgatam
- 12
विदर्शयन्तो विविधान्भूयश्चित्रांश्च निर्झरान्
पादपाः पर्वताग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम्
vidarśayanto vividhānbhūyaścitrāṃśca nirjharān
pādapāḥ parvatāgreṣu ramayiṣyanti rāghavam
- 13
यत्र रामो भयं नात्र नास्ति तत्र पराभवः
स हि शूरो महाबाहुः पुत्रो दशरथस्य च
yatra rāmo bhayaṃ nātra nāsti tatra parābhavaḥ
sa hi śūro mahābāhuḥ putro daśarathasya ca
- 14
पुरा भवति नो दूरादनुगच्छाम राघवम्
पादच्छाया सुखा भर्तुस्तादृशस्य महात्मनः
स हि नाथो जनस्यास्य स गतिः स परायणम्
purā bhavati no dūrādanugacchāma rāghavam
pādacchāyā sukhā bhartustādṛśasya mahātmanaḥ
sa hi nātho janasyāsya sa gatiḥ sa parāyaṇam
- 15
वयं परिचरिष्यामः सीतां यूयं तु राघवम्
इति पौरस्त्रियो भर्तॄन्दुःखार्तास्तत्तदब्रुवन्
vayaṃ paricariṣyāmaḥ sītāṃ yūyaṃ tu rāghavam
iti paurastriyo bhartṝnduḥkhārtāstattadabruvan
- 16
युष्माकं राघवोऽरण्ये योगक्षेमं विधास्यति
सीता नारीजनस्यास्य योगक्षेमं करिष्यति
yuṣmākaṃ rāghavo'raṇye yogakṣemaṃ vidhāsyati
sītā nārījanasyāsya yogakṣemaṃ kariṣyati
- 17
को न्वनेनाप्रतीतेन सोत्कण्ठितजनेन च
संप्रीयेतामनोज्ञेन वासेन हृतचेतसा
ko nvanenāpratītena sotkaṇṭhitajanena ca
saṃprīyetāmanojñena vāsena hṛtacetasā
- 18
कैकेय्या यदि चेद्राज्यं स्यादधर्म्यमनाथवत्
न हि नो जीवितेनार्थः कुतः पुत्रैः कुतो धनैः
kaikeyyā yadi cedrājyaṃ syādadharmyamanāthavat
na hi no jīvitenārthaḥ kutaḥ putraiḥ kuto dhanaiḥ
- 19
यया पुत्रश्च भर्ता च त्यक्तावैश्वर्यकारणात्
कं सा परिहरेदन्यं कैकेयी कुलपांसनी
yayā putraśca bhartā ca tyaktāvaiśvaryakāraṇāt
kaṃ sā pariharedanyaṃ kaikeyī kulapāṃsanī
- 20
कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका निवसेम हि
जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैरपि शपामहे
kaikeyyā na vayaṃ rājye bhṛtakā nivasema hi
jīvantyā jātu jīvantyaḥ putrairapi śapāmahe
- 21
या पुत्रं पार्थिवेन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा
कस्तां प्राप्य सुखं जीवेदधर्म्यां दुष्टचारिणीम्
yā putraṃ pārthivendrasya pravāsayati nirghṛṇā
kastāṃ prāpya sukhaṃ jīvedadharmyāṃ duṣṭacāriṇīm
- 22
न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति महीपतिः
मृते दशरथे व्यक्तं विलोपस्तदनन्तरम्
na hi pravrajite rāme jīviṣyati mahīpatiḥ
mṛte daśarathe vyaktaṃ vilopastadanantaram
- 23
ते विषं पिबतालोड्य क्षीणपुण्याः सुदुर्गताः
राघवं वानुगच्छध्वमश्रुतिं वापि गच्छत
te viṣaṃ pibatāloḍya kṣīṇapuṇyāḥ sudurgatāḥ
rāghavaṃ vānugacchadhvamaśrutiṃ vāpi gacchata
- 24
मिथ्या प्रव्राजितो रामः सभार्यः सहलक्ष्मणः
भरते संनिसृष्टाः स्मः सौनिके पशवो यथा
mithyā pravrājito rāmaḥ sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ
bharate saṃnisṛṣṭāḥ smaḥ saunike paśavo yathā
- 25
तास्तथा विलपन्त्यस्तु नगरे नागरस्त्रियः
चुक्रुशुर्भृशसंतप्ता मृत्योरिव भयागमे
tāstathā vilapantyastu nagare nāgarastriyaḥ
cukruśurbhṛśasaṃtaptā mṛtyoriva bhayāgame
- 26
तथा स्त्रियो रामनिमित्तमातुरा यथा सुते भ्रातरि वा विवासिते
विलप्य दीना रुरुदुर्विचेतसः सुतैर्हि तासामधिको हि सोऽभवत्
tathā striyo rāmanimittamāturā yathā sute bhrātari vā vivāsite
vilapya dīnā rurudurvicetasaḥ sutairhi tāsāmadhiko hi so'bhavat