Sarga 30

24 shlokas

1. 1

   दत्त्वा तु सह वैदेह्या ब्राह्मणेभ्यो धनं बहु

   जग्मतुः पितरं द्रष्टुं सीतया सह राघवौ

   dattvā tu saha vaidehyā brāhmaṇebhyo dhanaṃ bahu

   jagmatuḥ pitaraṃ draṣṭuṃ sītayā saha rāghavau

2. 2

   ततो गृहीते दुष्प्रेक्ष्ये अशोभेतां तदायुधे

   मालादामभिरासक्ते सीतया समलंकृते

   tato gṛhīte duṣprekṣye aśobhetāṃ tadāyudhe

   mālādāmabhirāsakte sītayā samalaṃkṛte

3. 3

   ततः प्रासादहर्म्याणि विमानशिखराणि च

   अधिरुह्य जनः श्रीमानुदासीनो व्यलोकयत्

   tataḥ prāsādaharmyāṇi vimānaśikharāṇi ca

   adhiruhya janaḥ śrīmānudāsīno vyalokayat

4. 4

   न हि रथ्याः स्म शक्यन्ते गन्तुं बहुजनाकुलाः

   आरुह्य तस्मात्प्रासादान्दीनाः पश्यन्ति राघवम्

   na hi rathyāḥ sma śakyante gantuṃ bahujanākulāḥ

   āruhya tasmātprāsādāndīnāḥ paśyanti rāghavam

5. 5

   पदातिं वर्जितच्छत्रं रामं दृष्ट्वा तदा जनाः

   ऊचुर्बहुविधा वाचः शोकोपहतचेतसः

   padātiṃ varjitacchatraṃ rāmaṃ dṛṣṭvā tadā janāḥ

   ūcurbahuvidhā vācaḥ śokopahatacetasaḥ

6. 6

   यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत्

   तमेकं सीतया सार्धमनुयाति स्म लक्ष्मणः

   yaṃ yāntamanuyāti sma caturaṅgabalaṃ mahat

   tamekaṃ sītayā sārdhamanuyāti sma lakṣmaṇaḥ

7. 7

   ऐश्वर्यस्य रसज्ञः सन्कामिनां चैव कामदः

   नेच्छत्येवानृतं कर्तुं पितरं धर्मगौरवात्

   aiśvaryasya rasajñaḥ sankāmināṃ caiva kāmadaḥ

   necchatyevānṛtaṃ kartuṃ pitaraṃ dharmagauravāt

8. 8

   या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि

   तामद्य सीतां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः

   yā na śakyā purā draṣṭuṃ bhūtairākāśagairapi

   tāmadya sītāṃ paśyanti rājamārgagatā janāḥ

9. 9

   अङ्गरागोचितां सीतां रक्तचन्दनसेविनीम्

   वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यत्याशु विवर्णताम्

   aṅgarāgocitāṃ sītāṃ raktacandanasevinīm

   varṣamuṣṇaṃ ca śītaṃ ca neṣyatyāśu vivarṇatām

10. 10

    अद्य नूनं दशरथः सत्त्वमाविश्य भाषते

    न हि राजा प्रियं पुत्रं विवासयितुमर्हति

    adya nūnaṃ daśarathaḥ sattvamāviśya bhāṣate

    na hi rājā priyaṃ putraṃ vivāsayitumarhati

11. 11

    निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याद्विप्रवासनम्

    किं पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम्

    nirguṇasyāpi putrasya kathaṃ syādvipravāsanam

    kiṃ punaryasya loko'yaṃ jito vṛttena kevalam

12. 12

    आनृशंस्यमनुक्रोशः श्रुतं शीलं दमः शमः

    राघवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम्

    ānṛśaṃsyamanukrośaḥ śrutaṃ śīlaṃ damaḥ śamaḥ

    rāghavaṃ śobhayantyete ṣaḍguṇāḥ puruṣottamam

13. 13

    तस्मात्तस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः

    औदकानीव सत्त्वानि ग्रीष्मे सलिलसंक्षयात्

    tasmāttasyopaghātena prajāḥ paramapīḍitāḥ

    audakānīva sattvāni grīṣme salilasaṃkṣayāt

14. 14

    पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः

    मूलस्येवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः

    pīḍayā pīḍitaṃ sarvaṃ jagadasya jagatpateḥ

    mūlasyevopaghātena vṛkṣaḥ puṣpaphalopagaḥ

15. 15

    ते लक्ष्मण इव क्षिप्रं सपत्न्यः सहबान्धवाः

    गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति राघवः

    te lakṣmaṇa iva kṣipraṃ sapatnyaḥ sahabāndhavāḥ

    gacchantamanugacchāmo yena gacchati rāghavaḥ

16. 16

    उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च

    एकदुःखसुखा राममनुगच्छाम धार्मिकम्

    udyānāni parityajya kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca

    ekaduḥkhasukhā rāmamanugacchāma dhārmikam

17. 17

    समुद्धृतनिधानानि परिध्वस्ताजिराणि च

    उपात्तधनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः

    samuddhṛtanidhānāni paridhvastājirāṇi ca

    upāttadhanadhānyāni hṛtasārāṇi sarvaśaḥ

18. 18

    रजसाभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः

    अस्मत्त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम्

    rajasābhyavakīrṇāni parityaktāni daivataiḥ

    asmattyaktāni veśmāni kaikeyī pratipadyatām

19. 19

    वनं नगरमेवास्तु येन गच्छति राघवः

    अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं संपद्यतां वनम्

    vanaṃ nagaramevāstu yena gacchati rāghavaḥ

    asmābhiśca parityaktaṃ puraṃ saṃpadyatāṃ vanam

20. 20

    बिलानि दंष्ट्रिणः सर्वे सानूनि मृगपक्षिणः

    अस्मत्त्यक्तं प्रपद्यन्तां सेव्यमानं त्यजन्तु च

    bilāni daṃṣṭriṇaḥ sarve sānūni mṛgapakṣiṇaḥ

    asmattyaktaṃ prapadyantāṃ sevyamānaṃ tyajantu ca

21. 21

    इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः

    शुश्राव रामः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम्

    ityevaṃ vividhā vāco nānājanasamīritāḥ

    śuśrāva rāmaḥ śrutvā ca na vicakre'sya mānasam

22. 22

    प्रतीक्षमाणोऽभिजनं तदार्तमनार्तरूपः प्रहसन्निवाथ

    जगाम रामः पितरं दिदृक्षुः पितुर्निदेशं विधिवच्चिकीर्षुः

    pratīkṣamāṇo'bhijanaṃ tadārtamanārtarūpaḥ prahasannivātha

    jagāma rāmaḥ pitaraṃ didṛkṣuḥ piturnideśaṃ vidhivaccikīrṣuḥ

23. 23

    तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मा रामो गमिष्यन्वनमार्तरूपम्

    व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रं पितुर्महात्मा प्रतिहारणार्थम्

    tatpūrvamaikṣvākasuto mahātmā rāmo gamiṣyanvanamārtarūpam

    vyatiṣṭhata prekṣya tadā sumantraṃ piturmahātmā pratihāraṇārtham

24. 24

    पितुर्निदेशेन तु धर्मवत्सलो वनप्रवेशे कृतबुद्धिनिश्चयः

    स राघवः प्रेक्ष्य सुमन्त्रमब्रवीन्निवेदयस्वागमनं नृपाय मे

    piturnideśena tu dharmavatsalo vanapraveśe kṛtabuddhiniścayaḥ

    sa rāghavaḥ prekṣya sumantramabravīnnivedayasvāgamanaṃ nṛpāya me