Sarga 29

27 shlokas

1. 1

   ततः शासनमाज्ञाय भ्रातुः शुभतरं प्रियम्

   गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्

   tataḥ śāsanamājñāya bhrātuḥ śubhataraṃ priyam

   gatvā sa praviveśāśu suyajñasya niveśanam

2. 2

   तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्

   सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः

   taṃ vipramagnyagārasthaṃ vanditvā lakṣmaṇo'bravīt

   sakhe'bhyāgaccha paśya tvaṃ veśma duṣkarakāriṇaḥ

3. 3

   ततः संध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह

   जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्

   tataḥ saṃdhyāmupāsyāśu gatvā saumitriṇā saha

   juṣṭaṃ tatprāviśallakṣmyā ramyaṃ rāmaniveśanam

4. 4

   तमागतं वेदविदं प्राञ्जलिः सीतया सह

   सुयज्ञमभिचक्राम राघवोऽग्निमिवार्चितम्

   tamāgataṃ vedavidaṃ prāñjaliḥ sītayā saha

   suyajñamabhicakrāma rāghavo'gnimivārcitam

5. 5

   जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः

   सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि

   jātarūpamayairmukhyairaṅgadaiḥ kuṇḍalaiḥ śubhaiḥ

   sahemasūtrairmaṇibhiḥ keyūrairvalayairapi

6. 6

   अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्

   सुयज्ञं स तदोवाच रामः सीताप्रचोदितः

   anyaiśca ratnairbahubhiḥ kākutsthaḥ pratyapūjayat

   suyajñaṃ sa tadovāca rāmaḥ sītāpracoditaḥ

7. 7

   हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय

   रशनां चाधुना सीता दातुमिच्छति ते सखे

   hāraṃ ca hemasūtraṃ ca bhāryāyai saumya hāraya

   raśanāṃ cādhunā sītā dātumicchati te sakhe

8. 8

   पर्यङ्कमग्र्यास्तरणं नानारत्नविभूषितम्

   तमपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि

   paryaṅkamagryāstaraṇaṃ nānāratnavibhūṣitam

   tamapīcchati vaidehī pratiṣṭhāpayituṃ tvayi

9. 9

   नागः शत्रुंजयो नाम मातुलो यं ददौ मम

   तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजपुंगव

   nāgaḥ śatruṃjayo nāma mātulo yaṃ dadau mama

   taṃ te gajasahasreṇa dadāmi dvijapuṃgava

10. 10

    इत्युक्तः स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृह्य तत्

    रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिषः शिवाः

    ityuktaḥ sa hi rāmeṇa suyajñaḥ pratigṛhya tat

    rāmalakṣmaṇasītānāṃ prayuyojāśiṣaḥ śivāḥ

11. 11

    अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः

    सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्

    atha bhrātaramavyagraṃ priyaṃ rāmaḥ priyaṃvadaḥ

    saumitriṃ tamuvācedaṃ brahmeva tridaśeśvaram

12. 12

    अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ

    अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैः सस्यमिवाम्बुभिः

    agastyaṃ kauśikaṃ caiva tāvubhau brāhmaṇottamau

    arcayāhūya saumitre ratnaiḥ sasyamivāmbubhiḥ

13. 13

    कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति

    आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्

    kausalyāṃ ca ya āśīrbhirbhaktaḥ paryupatiṣṭhati

    ācāryastaittirīyāṇāmabhirūpaśca vedavit

14. 14

    तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे संप्रदापय

    कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः

    tasya yānaṃ ca dāsīśca saumitre saṃpradāpaya

    kauśeyāni ca vastrāṇi yāvattuṣyati sa dvijaḥ

15. 15

    सूतश्चित्ररथश्चार्यः सचिवः सुचिरोषितः

    तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा

    sūtaścitrarathaścāryaḥ sacivaḥ suciroṣitaḥ

    toṣayainaṃ mahārhaiśca ratnairvastrairdhanaistathā

16. 16

    शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकांस्तथा

    व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु

    śālivāhasahasraṃ ca dve śate bhadrakāṃstathā

    vyañjanārthaṃ ca saumitre gosahasramupākuru

17. 17

    ततः स पुरुषव्याघ्रस्तद्धनं लक्ष्मणः स्वयम्

    यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणामददाद्धनदो यथा

    tataḥ sa puruṣavyāghrastaddhanaṃ lakṣmaṇaḥ svayam

    yathoktaṃ brāhmaṇendrāṇāmadadāddhanado yathā

18. 18

    अथाब्रवीद्बाष्पकलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः

    सम्प्रदाय बहु द्रव्यमेकैकस्योपजीविनः

    athābravīdbāṣpakalāṃstiṣṭhataścopajīvinaḥ

    sampradāya bahu dravyamekaikasyopajīvinaḥ

19. 19

    लक्ष्मणस्य च यद्वेश्म गृहं च यदिदं मम

    अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम

    lakṣmaṇasya ca yadveśma gṛhaṃ ca yadidaṃ mama

    aśūnyaṃ kāryamekaikaṃ yāvadāgamanaṃ mama

20. 20

    इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम्

    उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतामिति

    ततोऽस्य धनमाजह्रुः सर्वमेवोपजीविनः

    ityuktvā duḥkhitaṃ sarvaṃ janaṃ tamupajīvinam

    uvācedaṃ dhanādhyakṣaṃ dhanamānīyatāmiti

    tato'sya dhanamājahruḥ sarvamevopajīvinaḥ

21. 21

    ततः स पुरुषव्याघ्रस्तद्धनं सहलक्ष्मणः

    द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्योऽभ्यदापयत्

    tataḥ sa puruṣavyāghrastaddhanaṃ sahalakṣmaṇaḥ

    dvijebhyo bālavṛddhebhyaḥ kṛpaṇebhyo'bhyadāpayat

22. 22

    तत्रासीत्पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः

    आ पञ्चमायाः कक्ष्याया नैनं कश्चिदवारयत्

    tatrāsītpiṅgalo gārgyastrijaṭo nāma vai dvijaḥ

    ā pañcamāyāḥ kakṣyāyā nainaṃ kaścidavārayat

23. 23

    स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्

    निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः

    उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति

    sa rājaputramāsādya trijaṭo vākyamabravīt

    nirdhano bahuputro'smi rājaputra mahāyaśaḥ

    uñchavṛttirvane nityaṃ pratyavekṣasva māmiti

24. 24

    तमुवाच ततो रामः परिहाससमन्वितम्

    गवां सहस्रमप्येकं न तु विश्राणितं मया

    परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसि

    tamuvāca tato rāmaḥ parihāsasamanvitam

    gavāṃ sahasramapyekaṃ na tu viśrāṇitaṃ mayā

    parikṣipasi daṇḍena yāvattāvadavāpsyasi

25. 25

    स शाटीं त्वरितः कट्यां संभ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्

    आविध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः

    sa śāṭīṃ tvaritaḥ kaṭyāṃ saṃbhrāntaḥ pariveṣṭya tām

    āvidhya daṇḍaṃ cikṣepa sarvaprāṇena vegitaḥ

26. 26

    उवाच च ततो रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन्

    मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम

    uvāca ca tato rāmastaṃ gārgyamabhisāntvayan

    manyurna khalu kartavyaḥ parihāso hyayaṃ mama

27. 27

    ततः सभार्यस्त्रिजटो महामुनिर्गवामनीकं प्रतिगृह्य मोदितः

    यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहिणीस्तदाशिषः प्रत्यवदन्महात्मनः

    tataḥ sabhāryastrijaṭo mahāmunirgavāmanīkaṃ pratigṛhya moditaḥ

    yaśobalaprītisukhopabṛṃhiṇīstadāśiṣaḥ pratyavadanmahātmanaḥ