Sarga 64

24 shlokas

1. 1

   भरते ब्रुवति स्वप्नं दूतास्ते क्लान्तवाहनाः

   प्रविश्यासह्यपरिखं रम्यं राजगृहं पुरम्

   bharate bruvati svapnaṃ dūtāste klāntavāhanāḥ

   praviśyāsahyaparikhaṃ ramyaṃ rājagṛhaṃ puram

2. 2

   समागम्य तु राज्ञा च राजपुत्रेण चार्चिताः

   राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तमूचुर्भरतं वचः

   samāgamya tu rājñā ca rājaputreṇa cārcitāḥ

   rājñaḥ pādau gṛhītvā tu tamūcurbharataṃ vacaḥ

3. 3

   पुरोहितस्त्वा कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः

   त्वरमाणश्च निर्याहि कृत्यमात्ययिकं त्वया

   purohitastvā kuśalaṃ prāha sarve ca mantriṇaḥ

   tvaramāṇaśca niryāhi kṛtyamātyayikaṃ tvayā

4. 4

   अत्र विंशतिकोट्यस्तु नृपतेर्मातुलस्य ते

   दशकोट्यस्तु सम्पूर्णास्तथैव च नृपात्मज

   atra viṃśatikoṭyastu nṛpatermātulasya te

   daśakoṭyastu sampūrṇāstathaiva ca nṛpātmaja

5. 5

   प्रतिगृह्य च तत्सर्वं स्वनुरक्तः सुहृज्जने

   दूतानुवाच भरतः कामैः सम्प्रतिपूज्य तान्

   pratigṛhya ca tatsarvaṃ svanuraktaḥ suhṛjjane

   dūtānuvāca bharataḥ kāmaiḥ sampratipūjya tān

6. 6

   कच्चित्सुकुशली राजा पिता दशरथो मम

   कच्चिच्चारोगता रामे लक्ष्मणे वा महात्मनि

   kaccitsukuśalī rājā pitā daśaratho mama

   kacciccārogatā rāme lakṣmaṇe vā mahātmani

7. 7

   आर्या च धर्मनिरता धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी

   अरोगा चापि कौसल्या माता रामस्य धीमतः

   āryā ca dharmaniratā dharmajñā dharmadarśinī

   arogā cāpi kausalyā mātā rāmasya dhīmataḥ

8. 8

   कच्चित्सुमित्रा धर्मज्ञा जननी लक्ष्मणस्य या

   शत्रुघ्नस्य च वीरस्य सारोगा चापि मध्यमा

   kaccitsumitrā dharmajñā jananī lakṣmaṇasya yā

   śatrughnasya ca vīrasya sārogā cāpi madhyamā

9. 9

   आत्मकामा सदा चण्डी क्रोधना प्राज्ञमानिनी

   अरोगा चापि कैकेयी माता मे किमुवाच ह

   ātmakāmā sadā caṇḍī krodhanā prājñamāninī

   arogā cāpi kaikeyī mātā me kimuvāca ha

10. 10

    एवमुक्तास्तु ते दूता भरतेन महात्मना

    ऊचुः सम्प्रश्रितं वाक्यमिदं तं भरतं तदा

    कुशलास्ते नरव्याघ्र येषां कुशलमिच्छसि

    evamuktāstu te dūtā bharatena mahātmanā

    ūcuḥ sampraśritaṃ vākyamidaṃ taṃ bharataṃ tadā

    kuśalāste naravyāghra yeṣāṃ kuśalamicchasi

11. 11

    भरतश्चापि तान्दूतानेवमुक्तोऽभ्यभाषत

    आपृच्छेऽहं महाराजं दूताः संत्वरयन्ति माम्

    bharataścāpi tāndūtānevamukto'bhyabhāṣata

    āpṛcche'haṃ mahārājaṃ dūtāḥ saṃtvarayanti mām

12. 12

    एवमुक्त्वा तु तान्दूतान्भरतः पार्थिवात्मजः

    दूतैः संचोदितो वाक्यं मातामहमुवाच ह

    evamuktvā tu tāndūtānbharataḥ pārthivātmajaḥ

    dūtaiḥ saṃcodito vākyaṃ mātāmahamuvāca ha

13. 13

    राजन्पितुर्गमिष्यामि सकाशं दूतचोदितः

    पुनरप्यहमेष्यामि यदा मे त्वं स्मरिष्यसि

    rājanpiturgamiṣyāmi sakāśaṃ dūtacoditaḥ

    punarapyahameṣyāmi yadā me tvaṃ smariṣyasi

14. 14

    भरतेनैवमुक्तस्तु नृपो मातामहस्तदा

    तमुवाच शुभं वाक्यं शिरस्याघ्राय राघवम्

    bharatenaivamuktastu nṛpo mātāmahastadā

    tamuvāca śubhaṃ vākyaṃ śirasyāghrāya rāghavam

15. 15

    गच्छ तातानुजाने त्वां कैकेयी सुप्रजास्त्वया

    मातरं कुशलं ब्रूयाः पितरं च परंतप

    gaccha tātānujāne tvāṃ kaikeyī suprajāstvayā

    mātaraṃ kuśalaṃ brūyāḥ pitaraṃ ca paraṃtapa

16. 16

    पुरोहितं च कुशलं ये चान्ये द्विजसत्तमाः

    तौ च तात महेष्वासौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

    purohitaṃ ca kuśalaṃ ye cānye dvijasattamāḥ

    tau ca tāta maheṣvāsau bhrātarau rāmalakṣmaṇau

17. 17

    तस्मै हस्त्युत्तमांश्चित्रान्कम्बलानजिनानि च

    अभिसत्कृत्य कैकेयो भरताय धनं ददौ

    tasmai hastyuttamāṃścitrānkambalānajināni ca

    abhisatkṛtya kaikeyo bharatāya dhanaṃ dadau

18. 18

    रुक्मनिष्कसहस्रे द्वे षोडशाश्वशतानि च

    सत्कृत्य कैकेयीपुत्रं केकयो धनमादिशत्

    rukmaniṣkasahasre dve ṣoḍaśāśvaśatāni ca

    satkṛtya kaikeyīputraṃ kekayo dhanamādiśat

19. 19

    तथामात्यानभिप्रेतान्विश्वास्यांश्च गुणान्वितान्

    ददावश्वपतिः शीघ्रं भरतायानुयायिनः

    tathāmātyānabhipretānviśvāsyāṃśca guṇānvitān

    dadāvaśvapatiḥ śīghraṃ bharatāyānuyāyinaḥ

20. 20

    ऐरावतानैन्द्रशिरान्नागान्वै प्रियदर्शनान्

    खराञ्शीघ्रान्सुसंयुक्तान्मातुलोऽस्मै धनं ददौ

    airāvatānaindraśirānnāgānvai priyadarśanān

    kharāñśīghrānsusaṃyuktānmātulo'smai dhanaṃ dadau

21. 21

    अन्तःपुरेऽतिसंवृद्धान्व्याघ्रवीर्यबलान्वितान्

    दंष्ट्रायुधान्महाकायाञ्शुनश्चोपायनं ददौ

    antaḥpure'tisaṃvṛddhānvyāghravīryabalānvitān

    daṃṣṭrāyudhānmahākāyāñśunaścopāyanaṃ dadau

22. 22

    स मातामहमापृच्छ्य मातुलं च युधाजितम्

    रथमारुह्य भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ

    sa mātāmahamāpṛcchya mātulaṃ ca yudhājitam

    rathamāruhya bharataḥ śatrughnasahito yayau

23. 23

    रथान्मण्डलचक्रांश्च योजयित्वा परःशतम्

    उष्ट्रगोऽश्वखरैर्भृत्या भरतं यान्तमन्वयुः

    rathānmaṇḍalacakrāṃśca yojayitvā paraḥśatam

    uṣṭrago'śvakharairbhṛtyā bharataṃ yāntamanvayuḥ

24. 24

    बलेन गुप्तो भरतो महात्मा सहार्यकस्यात्मसमैरमात्यैः

    आदाय शत्रुघ्नमपेतशत्रुर्गृहाद्ययौ सिद्ध इवेन्द्रलोकात्

    balena gupto bharato mahātmā sahāryakasyātmasamairamātyaiḥ

    ādāya śatrughnamapetaśatrurgṛhādyayau siddha ivendralokāt