Sarga 90

25 shlokas

1. 1

   तथा तत्रासतस्तस्य भरतस्योपयायिनः

   सैन्यरेणुश्च शब्दश्च प्रादुरास्तां नभःस्पृशौ

   tathā tatrāsatastasya bharatasyopayāyinaḥ

   sainyareṇuśca śabdaśca prādurāstāṃ nabhaḥspṛśau

2. 2

   एतस्मिन्नन्तरे त्रस्ताः शब्देन महता ततः

   अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथा दुद्रुवुर्दिशः

   etasminnantare trastāḥ śabdena mahatā tataḥ

   arditā yūthapā mattāḥ sayūthā dudruvurdiśaḥ

3. 3

   स तं सैन्यसमुद्भूतं शब्दं शुश्रव राघवः

   तांश्च विप्रद्रुतान्सर्वान्यूथपानन्ववैक्षत

   sa taṃ sainyasamudbhūtaṃ śabdaṃ śuśrava rāghavaḥ

   tāṃśca vipradrutānsarvānyūthapānanvavaikṣata

4. 4

   तांश्च विद्रवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा स निःस्वनम्

   उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम्

   tāṃśca vidravato dṛṣṭvā taṃ ca śrutvā sa niḥsvanam

   uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ dīptatejasam

5. 5

   हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रा सुप्रजास्त्वया

   भीमस्तनितगम्भीरस्तुमुलः श्रूयते स्वनः

   hanta lakṣmaṇa paśyeha sumitrā suprajāstvayā

   bhīmastanitagambhīrastumulaḥ śrūyate svanaḥ

6. 6

   राजा वा राजमात्रो वा मृगयामटते वने

   अन्यद्वा श्वापदं किंचित्सौमित्रे ज्ञातुमर्हसि

   सर्वमेतद्यथातत्त्वमचिराज्ज्ञातुमर्हसि

   rājā vā rājamātro vā mṛgayāmaṭate vane

   anyadvā śvāpadaṃ kiṃcitsaumitre jñātumarhasi

   sarvametadyathātattvamacirājjñātumarhasi

7. 7

   स लक्ष्मणः संत्वरितः सालमारुह्य पुष्पितम्

   प्रेक्षमाणो दिशः सर्वाः पूर्वां दिशमवैक्षत

   sa lakṣmaṇaḥ saṃtvaritaḥ sālamāruhya puṣpitam

   prekṣamāṇo diśaḥ sarvāḥ pūrvāṃ diśamavaikṣata

8. 8

   उदङ्मुखः प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम्

   रथाश्वगजसम्बाधां यत्तैर्युक्तां पदातिभिः

   udaṅmukhaḥ prekṣamāṇo dadarśa mahatīṃ camūm

   rathāśvagajasambādhāṃ yattairyuktāṃ padātibhiḥ

9. 9

   तामश्वगजसम्पूर्णां रथध्वजविभूषिताम्

   शशंस सेनां रामाय वचनं चेदमब्रवीत्

   tāmaśvagajasampūrṇāṃ rathadhvajavibhūṣitām

   śaśaṃsa senāṃ rāmāya vacanaṃ cedamabravīt

10. 10

    अग्निं संशमयत्वार्यः सीता च भजतां गुहाम्

    सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश्च कवचं तथा

    agniṃ saṃśamayatvāryaḥ sītā ca bhajatāṃ guhām

    sajyaṃ kuruṣva cāpaṃ ca śarāṃśca kavacaṃ tathā

11. 11

    तं रामः पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह

    अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्यैतां मन्यसे चमूम्

    taṃ rāmaḥ puruṣavyāghro lakṣmaṇaṃ pratyuvāca ha

    aṅgāvekṣasva saumitre kasyaitāṃ manyase camūm

12. 12

    एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्

    दिधक्षन्निव तां सेनां रुषितः पावको यथा

    evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt

    didhakṣanniva tāṃ senāṃ ruṣitaḥ pāvako yathā

13. 13

    सम्पन्नं राज्यमिच्छंस्तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम्

    आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरतः सुतः

    sampannaṃ rājyamicchaṃstu vyaktaṃ prāpyābhiṣecanam

    āvāṃ hantuṃ samabhyeti kaikeyyā bharataḥ sutaḥ

14. 14

    एष वै सुमहाञ्श्रीमान्विटपी संप्रकाशते

    विराजत्युद्गतस्कन्धः कोविदारध्वजो रथे

    eṣa vai sumahāñśrīmānviṭapī saṃprakāśate

    virājatyudgataskandhaḥ kovidāradhvajo rathe

15. 15

    भजन्त्येते यथाकाममश्वानारुह्य शीघ्रगान्

    एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजानारुह्य सादिनः

    bhajantyete yathākāmamaśvānāruhya śīghragān

    ete bhrājanti saṃhṛṣṭā gajānāruhya sādinaḥ

16. 16

    गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीर श्रयावहे

    अथ वेहैव तिष्ठावः संनद्धावुद्यतायुधौ

    अपि नौ वशमागच्छेत्कोविदारध्वजो रणे

    gṛhītadhanuṣau cāvāṃ giriṃ vīra śrayāvahe

    atha vehaiva tiṣṭhāvaḥ saṃnaddhāvudyatāyudhau

    api nau vaśamāgacchetkovidāradhvajo raṇe

17. 17

    अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत्

    त्वया राघव सम्प्राप्तं सीतया च मया तथा

    api drakṣyāmi bharataṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat

    tvayā rāghava samprāptaṃ sītayā ca mayā tathā

18. 18

    यन्निमित्तं भवान्राज्याच्च्युतो राघव शाश्वतात्

    सम्प्राप्तोऽयमरिर्वीर भरतो वध्य एव मे

    yannimittaṃ bhavānrājyāccyuto rāghava śāśvatāt

    samprāpto'yamarirvīra bharato vadhya eva me

19. 19

    भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव

    पूर्वापकारिणां त्यागे न ह्यधर्मो विधीयते

    एतस्मिन्निहते कृत्स्नामनुशाधि वसुंधराम्

    bharatasya vadhe doṣaṃ nāhaṃ paśyāmi rāghava

    pūrvāpakāriṇāṃ tyāge na hyadharmo vidhīyate

    etasminnihate kṛtsnāmanuśādhi vasuṃdharām

20. 20

    अद्य पुत्रं हतं संख्ये कैकेयी राज्यकामुका

    मया पश्येत्सुदुःखार्ता हस्तिभग्नमिव द्रुमम्

    adya putraṃ hataṃ saṃkhye kaikeyī rājyakāmukā

    mayā paśyetsuduḥkhārtā hastibhagnamiva drumam

21. 21

    कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम्

    कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम्

    kaikeyīṃ ca vadhiṣyāmi sānubandhāṃ sabāndhavām

    kaluṣeṇādya mahatā medinī parimucyatām

22. 22

    अद्येमं संयतं क्रोधमसत्कारं च मानद

    मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्विव हुताशनम्

    adyemaṃ saṃyataṃ krodhamasatkāraṃ ca mānada

    mokṣyāmi śatrusainyeṣu kakṣeṣviva hutāśanam

23. 23

    अद्यैतच्चित्रकूटस्य काननं निशितैः शरैः

    भिन्दञ्शत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम्

    adyaitaccitrakūṭasya kānanaṃ niśitaiḥ śaraiḥ

    bhindañśatruśarīrāṇi kariṣye śoṇitokṣitam

24. 24

    शरैर्निर्भिन्नहृदयान्कुञ्जरांस्तुरगांस्तथा

    श्वापदाः परिकर्षन्तु नरांश्च निहतान्मया

    śarairnirbhinnahṛdayānkuñjarāṃsturagāṃstathā

    śvāpadāḥ parikarṣantu narāṃśca nihatānmayā

25. 25

    शराणां धनुषश्चाहमनृणोऽस्मि महावने

    ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशयः

    śarāṇāṃ dhanuṣaścāhamanṛṇo'smi mahāvane

    sasainyaṃ bharataṃ hatvā bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ