Sarga 8

27 shlokas

1. 1

   मन्थरा त्वभ्यसूय्यैनामुत्सृज्याभरणं च तत्

   उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता

   mantharā tvabhyasūyyaināmutsṛjyābharaṇaṃ ca tat

   uvācedaṃ tato vākyaṃ kopaduḥkhasamanvitā

2. 2

   हर्षं किमिदमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे

   शोकसागरमध्यस्थमात्मानं नावबुध्यसे

   harṣaṃ kimidamasthāne kṛtavatyasi bāliśe

   śokasāgaramadhyasthamātmānaṃ nāvabudhyase

3. 3

   सुभगा खलु कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते

   यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः

   subhagā khalu kausalyā yasyāḥ putro'bhiṣekṣyate

   yauvarājyena mahatā śvaḥ puṣyeṇa dvijottamaiḥ

4. 4

   प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम्

   उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्वं कृताञ्जलिः

   prāptāṃ sumahatīṃ prītiṃ pratītāṃ tāṃ hatadviṣam

   upasthāsyasi kausalyāṃ dāsīva tvaṃ kṛtāñjaliḥ

5. 5

   हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमाः स्त्रियः

   अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये

   hṛṣṭāḥ khalu bhaviṣyanti rāmasya paramāḥ striyaḥ

   aprahṛṣṭā bhaviṣyanti snuṣāste bharatakṣaye

6. 6

   तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः

   रामस्यैव गुणान्देवी कैकेयी प्रशशंस ह

   tāṃ dṛṣṭvā paramaprītāṃ bruvantīṃ mantharāṃ tataḥ

   rāmasyaiva guṇāndevī kaikeyī praśaśaṃsa ha

7. 7

   धर्मज्ञो गुरुभिर्दान्तः कृतज्ञः सत्यवाक्शुचिः

   रामो राज्ञः सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति

   dharmajño gurubhirdāntaḥ kṛtajñaḥ satyavākśuciḥ

   rāmo rājñaḥ suto jyeṣṭho yauvarājyamato'rhati

8. 8

   भ्रातॄन्भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत्पालयिष्यति

   संतप्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम्

   bhrātṝnbhṛtyāṃśca dīrghāyuḥ pitṛvatpālayiṣyati

   saṃtapyase kathaṃ kubje śrutvā rāmābhiṣecanam

9. 9

   भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात्परम्

   पितृपैतामहं राज्यमवाप्स्यति नरर्षभः

   bharataścāpi rāmasya dhruvaṃ varṣaśatātparam

   pitṛpaitāmahaṃ rājyamavāpsyati nararṣabhaḥ

10. 10

    सा त्वमभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे

    भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे

    कौसल्यातोऽतिरिक्तं च स तु शुश्रूषते हि माम्

    sā tvamabhyudaye prāpte vartamāne ca manthare

    bhaviṣyati ca kalyāṇe kimarthaṃ paritapyase

    kausalyāto'tiriktaṃ ca sa tu śuśrūṣate hi mām

11. 11

    कैकेय्या वचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता

    दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत्

    kaikeyyā vacanaṃ śrutvā mantharā bhṛśaduḥkhitā

    dīrghamuṣṇaṃ viniḥśvasya kaikeyīmidamabravīt

12. 12

    अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे

    शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे

    anarthadarśinī maurkhyānnātmānamavabudhyase

    śokavyasanavistīrṇe majjantī duḥkhasāgare

13. 13

    भविता राघवो राजा राघवस्य च यः सुतः

    राजवंशात्तु भरतः कैकेयि परिहास्यते

    bhavitā rāghavo rājā rāghavasya ca yaḥ sutaḥ

    rājavaṃśāttu bharataḥ kaikeyi parihāsyate

14. 14

    न हि राज्ञः सुताः सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि

    स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत्

    na hi rājñaḥ sutāḥ sarve rājye tiṣṭhanti bhāmini

    sthāpyamāneṣu sarveṣu sumahānanayo bhavet

15. 15

    तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः

    स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि

    tasmājjyeṣṭhe hi kaikeyi rājyatantrāṇi pārthivāḥ

    sthāpayantyanavadyāṅgi guṇavatsvitareṣvapi

16. 16

    असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति

    अनाथवत्सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले

    asāvatyantanirbhagnastava putro bhaviṣyati

    anāthavatsukhebhyaśca rājavaṃśācca vatsale

17. 17

    साहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुध्यसे

    सपत्निवृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमिच्छसि

    sāhaṃ tvadarthe samprāptā tvaṃ tu māṃ nāvabudhyase

    sapatnivṛddhau yā me tvaṃ pradeyaṃ dātumicchasi

18. 18

    ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्

    देशान्तरं नाययिता लोकान्तरमथापि वा

    dhruvaṃ tu bharataṃ rāmaḥ prāpya rājyamakaṇṭakam

    deśāntaraṃ nāyayitā lokāntaramathāpi vā

19. 19

    बाल एव हि मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया

    संनिकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्वपि

    bāla eva hi mātulyaṃ bharato nāyitastvayā

    saṃnikarṣācca sauhārdaṃ jāyate sthāvareṣvapi

20. 20

    गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः

    अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम्

    goptā hi rāmaṃ saumitrirlakṣmaṇaṃ cāpi rāghavaḥ

    aśvinoriva saubhrātraṃ tayorlokeṣu viśrutam

21. 21

    तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किंचित्करिष्यति

    रामस्तु भरते पापं कुर्यादिति न संशयः

    tasmānna lakṣmaṇe rāmaḥ pāpaṃ kiṃcitkariṣyati

    rāmastu bharate pāpaṃ kuryāditi na saṃśayaḥ

22. 22

    तस्माद्राजगृहादेव वनं गच्छतु ते सुतः

    एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव

    tasmādrājagṛhādeva vanaṃ gacchatu te sutaḥ

    etaddhi rocate mahyaṃ bhṛśaṃ cāpi hitaṃ tava

23. 23

    एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति

    यदि चेद्भरतो धर्मात्पित्र्यं राज्यमवाप्स्यति

    evaṃ te jñātipakṣasya śreyaścaiva bhaviṣyati

    yadi cedbharato dharmātpitryaṃ rājyamavāpsyati

24. 24

    स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः

    समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे

    sa te sukhocito bālo rāmasya sahajo ripuḥ

    samṛddhārthasya naṣṭārtho jīviṣyati kathaṃ vaśe

25. 25

    अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्

    प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि

    abhidrutamivāraṇye siṃhena gajayūthapam

    pracchādyamānaṃ rāmeṇa bharataṃ trātumarhasi

26. 26

    दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया

    राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न यातयेत्

    darpānnirākṛtā pūrvaṃ tvayā saubhāgyavattayā

    rāmamātā sapatnī te kathaṃ vairaṃ na yātayet

27. 27

    यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यति ध्रुवं प्रनष्टो भरतो भविष्यति

    अतो हि संचिन्तय राज्यमात्मजे परस्य चाद्यैव विवासकारणम्

    yadā hi rāmaḥ pṛthivīmavāpsyati dhruvaṃ pranaṣṭo bharato bhaviṣyati

    ato hi saṃcintaya rājyamātmaje parasya cādyaiva vivāsakāraṇam